Yidishe bilder · 1947-03-01 · Nr. 3 (1.3.1947) · p. Seite 11

א גח&ע אויפשטענדלער װערןמיט א שנ&ארקע װאך אפגעפירט צום טויט אזרט'יל4 י־ י ■—״—־־־־י־׳י—י־י־י־ אזוי זעט יעצט אייים ייער אמאליהער גרעםטער ייר, האנרלם־צענטער אין פװלן, די נאלעװקעט מארשירן צוזאמען ארוים אויפן' גאם, יארט האט מען אונדז צונויפגעגאםן מיט אנדערע גרופעם ײדן פון שכנותדיקע ״שאפך און עס האט זיך אנגעהוינן ײ םעלעקציע. אלע פרויעןו ױנגע, צי אלטע - אן אויםנאם - װערן אלם ״אומנוצלעכע״ (צום לעבן) באלר אװעקגעשטעלט אין א זײט. פון אוניזער גרופע ציען די ם, ם,־לײט ארוים די געזינטערע מענער, װאם דארפן פארבלײבן און די איבעריקע. צוזאמען מיט די פרױען און קינרער אױף״שמעלץי,״, װען דער ם.ם,־מאן איז צוגעגאננען צו מיר אפגעמאםטן מיט זײן פײטש מײן אקםל ־ און מיך געהײםן זיך אנשליםן צו דער גרופע װאםי דארף פארבלײבן, האב איך זיך צו אים געװענרעט. ער זאל מיך לאזן גײן צוזאמען מיט מײן קינר װא. איז געװען באשטימט צו דער גרופעאויף ״שמעלץי/ מםתמא האב איך אננעטראפן אויף א גוטער שט- מונג בײם ם. םר־מאן, װײל ער האט ״באװיליקט״ מיר צו געבן זײן הםכמה אויף דעם, איך האב גע־ האט ״מזל,־. צוזאמען מיט מיין פרוי און קינר און מיט טויזנטער אנדערע ײרן, האב איך אנגעהויב• דעם מארש צום ״אומשלאגם־פלאץ״ א־ער ריכטי קער געזאגט צום טויטן־פלאץ. —ס— אויפן הויף האט מען אונרז אויםגעשטעלט צו 5 אין א רײ. איך זוך מיט די אויגן מײן פרוי. זי גע־ פינט זיך אין דער ערשטער גרופע פון פארנט. .דער ם, ם,־מאן מיט די פארקאטשעטע ארבל, װי א קײ־ לער אין דער יאטקע, האט שוין אפגעציילט די גרופע און מיר רארפן ארויםמארשירן אױף דער גאם> פלוצים װערט אין מיר אלץ פארגלױוערט, .פון אונתער שאפ פירט מען ארוים די אויםבא־ האלטענע קינדער צװישן װעלכע איך דערזע אויך מײן קינד. װי ם האט זיך שפעטער ארויםגעױיזן, האט אי־נם פון די אויםבאהאלטענע קינדער, װי נאר די דײ־ טשן און אוקראינער האבן פארלאזט דעם ״שאפ״ אייםגערופןן ״מאמעשי מען קאן שײן?״ - דאם האט דערהערט אן אוקראינער, װעלכער האט זיך אומנעקערט אױםגעשאםן אין דער ריכטונג צו די קיניער און אװ• ארום זײ ארויםגעצויגן פון באהעל־ טעניש, בעת דעם פארפאל- איז אײן קינד דערשאםן געװארן אײף טויט. מיין קינד האט, רערהערנדיק די שיסערײ, נישט אויסגעהאלטן פםיכיש און אלײן ארױםגעגאנגען פון באהעלטעניש, און צוזאמען מיט די איבעריקע קינ־ ידער ארױםגעפירט געװארן אױפן הויף, עם איז מיר געלױגען צו פאר־יניקן זיך מיט מײן קינד און מיר צו טאן, כרי אפצונארן די דײטשן אז מ׳ארבעט - אין פאל װען זײ װעלן ארײנפאלן, די אײגנטימער פון די ״שאפן״, האבן, בײם צו־ נעמען מענטשן צו דער ארבעט, זיך נושט גערעכנט מיט די קװאליפיקאציעם פון די צוגענומענע, נאר מיט רי פאר טױזנט זלאטעם װאם יערער האט גע־ מוזט אײנצאלן, כרי צו באקומען א ״לעבנם־קארטע״ אלם־ ארבעטער. אין א ״שאפ״, אזוי װי די .קױאלי־ פיצירטע ארבעטער האבן םרוב נישט געהאט קײן געלט, זײנען זײ טאקע געבליבן חענגען אין דער לופטן און בײ מאשינען, װעי״קשטאטן זײנען גע־ שטאנען נישט קײן פאכלײט, האבן די דײטשן צו־ גענומען אײן טראנספארט, האט די דירעקציע פון ״שאפ״ ארײנגעקריגן פרישע ״פרײערם״, װאם האבן אײנגעצאלט די פאר טויזנט זלאטעם און געשטעלט אויף ״מזל״ - אפשר װעט זײ נעלינגען ארדםצו־ ציען דאם ״גרויםע געװינם״, ה ד״ די ״;עבנם־ רעכט־קארטע״, נישט לאנג גערויערט זײנען צו אוניז אין ״שאפ״ אי־ײן 3 ם,ם,־אפיציךן מ*ט א צענרל־ק אוקראינישע פאש־םטן, װעלכע האבן פארנומען ׳ זײערע ערטער בײ די ארויםגענג. דער עלטםטער פון די ם ם.־ אפיצירן איז זיך לאנגזאם פארביױעגאנגען פאר די ארבעטער, אלע געקוקט גלײך אין די אויגן ארײן, נישט ארױםרײדנדיק קײן װארט. אין ״שאפ״ האט געהערשט א טויטע שטילקײט, בלויז די געדאנקען זײנען געלאפן װי אין א קאלײראםקאפו אויף װע־ מען װעט איצט פאלן דער גורל? צי װעט זיך דאם קינד, חלילה נישט א ריר טאן אונטער די מאנט־ 'לען?.צי װעט דער אוקראינער נישט באמערקן די פאררעכטיקע ערטעי װו עם זײנען פארשטעקט די קינדער? - יעדע רגע האט זיך געצויגן וױ אן אײביקײט, פלוצ־ם װערט די שט־לקייט איבערגעריםן. א בײ־ זע ש־כורע שט־ם רופט אייםז ״צי געפינען זיך יא ביי אײך ײרן, װאם זײנען נישט באשעפטיקט אין דעם ״שאפ״? - קײנער רופט ז־ך נישט אפ. — ״גערענקט״ - ואגט דער ם. ם.־מאן װײטער - ״אויב מיר װעלן נאכן נאכקאנטראלירן די ארבעטם־קארטן פאקן דא כאטש אײן ײר, װאם נעהערט נישט צו דעם ״שאפ״ װעלן מ־ר אײך א ל ע אװעקפירן״. - דער לײטער פון שאפ פארזיכערט, אז קײן פרעמרע געפינען זיך נישט דא. די דײטשן קוקן זיך נאכ־ אמאל ארום אויף אלע זײטן און לםיף גיבן זײ א צײכן די אוקראינעך צו פארלאזן דעם שאפ, מיר אטעמען לײכטער אפ, אונחער שמחה דוי־ ערט אבעי נישט לאנג, װי נאר די אומגעבעטענע געםט זײנען פארשװונדן פון אונחערע אויגן, דער־ הערט זיך א שאם, א געשרײ און װידער א פאי שאםן, נאך אײרער איך באװײז צונויפנעמען מײנע געראנקען, לויפן צו אונדז ארײן ם, ם־לײט און א פאר אוקראינער מיט די ביקםן גרײט צו שיםן און שרײען אוים.* ״אלע ײדן די מינוט ארוים אויפן הויףן אײן מינוט צײטן״. עם װערט א שטופעניש א געדראנג, אײגער לויפט איבערן צװײטן, א שיםערײ, געװײן, היםטעריע, גע־ שרײען, קרעכצן. איבער מענטשן, א־בער טויטע קערפערם װערן מיר אלע װי א מאםע מיםט ארוים־ געװארפן אויפן הויף. אײן געדאנק ענבערט מײן מוחז װאם איז מיטן קינד; צי װעלן אירע נערװן אויםהאלטן דעם נםױן?! צי װעט זי גערענקעז,װאם איך און מײן פרוי האבן איר אנגעזאגטז װאם עם זאל מיט אוניז נישט געשען, טאר זי זיך נישט רירן פון ארט; זי זאל ארוים פון באהעלטעניש׳ ערשט דאן, װען זי װעט שוין האבן די פולע זיכערקײט, אז די דײטשן אױ אוקיאינעי האכן 'פאײלאזט דעם ״שאפ;׳, 11