Yidishe bilder · 1947-02-01 · Nr. 2 (1.II.1947) · p. Seite 28

אנגערופן ״איטאליענישער פיבער״. יז״ פראנצוחן װידער האבן געהאט דערפאר נאך א נאמען ״לא וריפ״, און די ײדן האבן עם גערופן אץ דער ערשטער װעלט־מלחמה ״די שפאנקע״. רריסו איז מאכט װאס יעדער מענטש דאח* וױסןן 1 ~ װען א*ר געפינט זיך צװישן מענטשן, בא־ מיט זיך גישט איבערצורײדן רעם צױײטן. 2 - נימ ש?*ערן יענעם אין זיץ ארבעט. 3 - נימ שפײען אויפן דיל. 4 - ניט שרײען 5 - ניט אויפרעגן זיך זאגאר װען דער צװײטער ־אנט געגן אײך א ליגנד. 6 - ניט קריגן זיך צװישן מענטשן. ך ~ ניט אפנארן דעם צװײטן. 8 - ניט שטויםן קײן עלטערן מענטשן. 9 - אויפן טראמװײ אדער אויך* דער באן פרי־ ער ארויפלאזן דעם שװאכערן, דאם הײםטן די פרוי, דעם עלטערן, דעם אינװאליר א,א.װ. ס1 - װען איר פירט געשעפטן. באמיט זיך, אז קײנער זאל דערפון ניט װיםן. 11 - װען איר באמערקט אויף :ךער גאם א פרײנד, באמיט זיך אים צו באנעננען אן געשרײען. 12 - ניט רײדן הויך. דערשינען נײע ײדישע ביכער יצחק בערלינער; א בוך אינטערן נאמעןז ער מתי, לירער און פאעמעם; אשר פעך א בוך ײריש אין אמעריקע מוז גיין בארג ארויף. משה גראניטשטײן; א בוך פון סס זײטן, די; נעשיכטע פון צױגיזם און איר גלויבן. למי שאפירא; פון קרבן מנחה לידער. משה טאלטשין; דערצײלונגען. דעם װינמ אנטקעגן. אליהו ליפינער; א בוך פון ססצ זײטן, אותױה דערצײלן. ײ לעגענדע און די געשיכטע פון ײרישן אלף ־ בית. דוד דרוק; די מפישים פון ךער תורה, זײער לעבן זײער שאפן און זײער װירקן, יעקב גלאטשטיין; ױען אש איז געקומען. משה רובינשטײן; דערצײלונגען, םקיצן און;.רעפארטאזשן אונטערן טיטל, מעקםיקאנעי טעמעם. נעזונט ־ אלמאנאך דער יארבוך ״געזונט־אלמאנאך״, װאםװוערט ארויםגעגעבן פון דער ״העלטה פאבלישינג ־קאמ־ פאני״, איז שוין ארוים פון דרוק פארן יאר 1946. ער איז רעדאגירט פון דר♦ לעאן מערקין און אנטהאלט א םך אינםארמאציע ־ ארטיקלען װענן געזוגט, היגיענע און דיענוע. אויד ענגלישע מי זײנען מחימאליש ניט לאנג צוריק האבן מיר איבערגעגעבן אין דער אפטײלונג װעגן אן אמעריקאנער פארמעח װאם האט זיך באקלאגט פאר אונדזער אנרי־קול־ טור־רעפארטמעגט, אז זינמ זיין ראדיא איז אי־ בערגעפירט געװארן, פאנפעט אונטעי זײן קו מימ איר מילך. איצט קומט א באריכט פון לאנדאן, אז אן ענגלישער פארמער האט זיך געװענדעט צו דער בריטישער בראדקעםטינג קארפארעישאן. זײ זאלן ארױף אויף דער לופט א ביסל פריער אין דער פרי. די םיבה; זײנע קי זײנען ניט גוט אויפ־ געלײגמ צוליבן מאנגל אין מוזיק און דאם שטערט אין דער מילך־פראױקציע. אין $װנט, װען זײ הע־ רן מוזיק, זיינען די קי אין א גוטער שמימונג און מעלקן זיך בעםער, װען די װעלט װאלט געהאט , אזעלכע ארמײען... עם קליננט אפשר אומגלויבליך, אז דאם קלענםטע לאנד אפילו זאל הײגט־צו־טאג ניט פאר־ מאגן קײן לײטישע ארמײ מימ װאפן און אלערלײ מלחמה־ק־־אפעדגעצײג, םפעציעל נאך א לאנד, װאם האט דערקלערט קריג קעגן יאפאן, אײדער נ$ך די פאראײנינטע שטאטן האבן עם נעטאן - דעם ז־ט, דעצעמבער, 1941 - דארף דאך אודאי האבן אן ארמײ. איז אינטערעםאנמ, אז דאם דאװקע לאגד, קאםטא־ריקא, צענטראל־אמעײקע, פארמאגט אן ״ארמײ״, װאם באשטײט פון: 242 מאן... 82 אפי־ צערן און 220 מוזיקער. א פורצע געשיכטע פון א נאמען איר נאמען איז גוט צו װיםן, אבער בעםער צו זײן מ־ט איר פון דערװײטנם ״מיט איר״ מײגען י מיר; מיט דער קראנקהייט, די פלו. ״םלו״ איז אײגענטלעך פארקירצט. פון םולן איטאליענישן נאמען אינפלוענצאם, און די איטאל־ יענער האבן די קראנקהײמ אזא נאמען געגעבן, גלויבני־יק אז זי װערמ פאראורזאכמ דורך דער װירקונג פון געװיםע פלאנעטן, דאם איז געױען מים אריבער סס8 יאר צוריק. אין די צײטן םון אמערי־ קאנער פרעזירענט עגדרױ דזשעקם^ן האבן זײנע קעגנער אנגערופן די קראנקהײט ״דזשעקסאנ־פ בײםעניש״. פרעזידענט טײלאר׳ם קעגנער האבן עם אננערופן ״טיילאר גריפ״. די רוםן פלעגן עס רוםן ״כינעזישער קאטאר״♦ לדי דײטשן האבן עם גערוםן ״רוםישע פעםט״. די איטאליענער האבן עם נעתפן ״די דײטשע חלאת״. די פראנצויזן.חאבן עס װיפיל ארבײטער ־ ארגאכיזאציעם זײנעז פאראן אין ארין ־ ישדאל יאין ארץ ־ ישראל זײנען פאראן ך ארבײטער־ ארגאניזאציעם, 1) הםתדרות העובײם הכללית. 2) הםתירות עובדים לאומית. 8) הםתדרות הפועל המזרחי. 4) הםתירות םועלי אגודת ישראל. 8) הםתדרות עובדים צױנים כללים, 6) הסתדרות העובדים התימנים. 7) הםתדרות העובדים הםםררים, צער בעלי־חײם געזעלשאפט פרא־ טעסטירט סעגז שלעכטער באהאגד־ לוגג פוז... בהמות דער פרימיטיװער אופן, װי מען?אנדעט פי פון ש־פן - װ$ם מען לאזמ זײ ארונטער מיט שטריק פאר די הערנער - ה$ט ארויםגערופן רעם פראטעסט פון דער צער־בעלי־חײם געזעלשאפט אין פארט אװ ספעין, טריניראה דער װעטערינאר־ראק־ טאר פון דער רעגידונג טענה׳ט, אז דער אויפן פון באהאנדלען די בהמות שאדט זײ נימ, אבער די ״געזעלשאפט״ באשטײמ אויף אירם; אז םיאיז א צער־בעלי־חײם אױף זײ, װײל זײ לײרן יא. נו, די דײמשע דאקטוירים און װיםענשאפמ־ לער האבן געהאמען ײדישע מײדלעך פאר די פים אײרער וײ האבן די קרבנות געשאכטן, און קײן שום צער־בעלי־חײם געזעלשאפט הונט קײן אײנ־ צינ טאל פראטעםטירמ... נײ ^נח ײק.ס דער אײנציגער ײדישער דיכטער, װאם האט אנגעשריבן לידער װעגן שאך־שפיל, איז געװען אברהם בן מאיר אבן־עזדא וגעבוירן אין טאלערא אץ 1092, געשטארבן אין רוים אץ 1167), אבן־ עזרא איז גיט געװען יהודה הלוײם אײדים, װי א לעגענדע דערצײלם, 0 0 0 ר* לױ יצחק בערדיטשעװער איז ג?*וװץ גע־ װארן אץ זאמאשטש, און א בארימטער פירער איז ער דװקא נעװארן בײ די װאלינער הסירים. 28