Undzer Worṭ · 1947-10-24 · 41/79 (24.10.1947) · p. Seite 4

פרייטיק, 24 אקטאבער 1947. אמרזער ווארט זייט 4 פוגם פארזאגן פון ב?וט־קר״ז־ אויף. אזע?כע טויט־ פא?ן קעגעזיאויפטרעטן ביז דער זיבעטער רואך און אפי?ו גאך שפעטער. ' די אינפעקציאזיטעט (אנשטעקונגם - פעאיקייט) פון די פאציענטן באדראט״במשד פון דער במערער קראנקה״טס־סטאדיע און בשעת רעם הייאן די?א* יד!אאע קראנקהייטס־דערשיינונגעז. די רעקאנווא?ע0* צענטן, וואם שיידן אויס באצי?ן, בי?דן א גרויסע עפידעמיא?אנישע געפאר.ט"? פון די פאציענטן םאר?ירן במשד פון 4 מאכן די באצי?ן, ביי אנרערע םארב?״בן זיי?עננער, טיי?מא? חדשים און אפי?ו יארן. די פראגנאזע פון דער דיפטעריע איז אפהענגיק פון איר פארם און פוגם קינרער - ע?טער. יערער דיפטעריע, מאם יינגער דאס קינד איז, א?ץ געםער?ע־ בער איז זי.ראם איזא?יח פון קראנקן אוןאפי?ודי קראנקהייטס״פארדעכטיקע מוז דויערן אזוי?אנג ביז א דריימא?יקע באקטעריא?אגישע אונטערזוכונג אין אפשטאנד פון אייניקע טעג ווייזט נישט ארויס ראם פו?שטענדיל,ע פארשמינדן פון באצי?ן. ווען רער קראגקער?ינט אין שטוב דארפן אויך די ברידער און שוועסטער פארב?ייבן אין דער חיים. מען דארף פארהיטן, אז דער קראנקער זא? קיינעם נישט באי הוסטן, די מענטשן וואס קומען אין בארירונג מיט קעגנשטאנרן פון קראגקן מוזן די העבט דעזינפעק־ צירן אדער ווייניקסטגס גוט אפוואשן. די אימוניטעט, וואם?אזט איבער די קרענק איז אין א?נעםיין?עבנם־־?עגג?ער, אבער עס קעגען אויר פארקומען מערפאכע לןראגקהייטן. די אימוניטעט ווערט דערק?ערט מיט אנטי־טאקםין.*אנטהאאט אין ב?וט. די ספעציפישע הייאונג פון דיפטעריע בא- שרענקט זיר אויםש?ים?ער אויף דער סערום־היי?ונג. די היי?ונג קומט דורר דעם אנטשטיין פון רעם אנטי־טאקסין אין ב?וט, מאס נייטרא?יזירט די טאק- סינען. די-־שוץ־אימפוננ קעגן דיפטעריע איז אנט־ דעקט געווארן דורר בעריגגן. די איסוניזירונג האט אין די?עצטע יארן דערגרייכט א שטענדיק וואקסני דע באדייטונג. דורר איר איז מעג?ער אן א?געמיינע פארהיטוגג פון קראנקהייטן ביי א סד קיגדער, מיג־ דעסטגס אויף יארן. ווען די שוץ־נעאימפטע וו ער ן קראנק, אין זע?טענע פאאן, דאן טרעט די קראנקי חייט אויף אין א גאגץ?ייכטער פארם. די שוץ בא- ווייזט זיר ערשט אין 4—3 וואכן נאר דער אימוני־ זירונג. די דאזיקע מוז אבער געמאכט וו ער ן אין א צייט, וואס איז פריי פון עפידעמיעס. די אימו־ ניזירונג איז אמצוועקמעסיקסטן דורכצופירן אין סוף פון ערשטן און אנפאנג פון צווייטן?עבנם־יאר, כדי די קיגדער זאאן געשיצט זיין אין די שפעטערדיקע באדראטע יארן. די?אקא?ע אימף־רעאקציע איז ביי די קיגדער געווייג?ער גריגג, ז יי ווערן שטארקער מיטן ע?טער ווערן. יאר קומען נישט-פאר קיין שעדיקונגען. די דויער פון אימף־שוץ הא?ט אן פון 5—3 יאר און אפשר גאר?ענגער. ד״ר ט8ו־ דיפטעריע אלם קינדער־קראגקהייט אויר די נאז־דיפטעריע קעז זיין דער רעזו?טאט פון מוי?־דיפטעריע. ביי זויג־קינדער קומט זי אויר א?ס ערשטע אינפעקציע. דער קאטאר קען זיר ציען וואכן־־אאגג און די פאציענטן זייגעז זייער געפעראער א?ס אגשטעקער. די אויער־דיפטעריע פ?אנט גאר דער מוי?*דיפ־ טעריע און קען ארויסרופן שווערע קראגקהייטן. די ווונד־דיפטעריע איז זע?טן און טרעט ארויס הויפט־ זעכ?ער אויף שאעכט־פארהיטע ווונדן. א ספעציע־?ע פארם איז די נאפא־דיפטעריע ביי ניי־געבו׳ירענע קינרער. דערביי קענען אנטשטיין שווערע צעשטע־ רונגען, ווען עם קומט.גישט ק יי ן ספעציפישע בא־ האנדאונג. אאם קאמפאיקאציעס טרעפן זיר בירן־* קראנקהייטן, דאם באשעדיקן פון האאח־מוסקא און פאראאיזשן. די פאראאיזשן נאר דער דיפטעריע ווערן געטייאט אין פריע און אין שפעטערדיקע. די ערשטע טרעטן אתים בשעת די פאעקז זיינען נאר פאראן (צום סוף פון דער ערשטער און צווייטער וואר). די שפעטערע פאראאיזשן קומען פאר אין דער צייט ווען די פאעקז זיינען שוין פא רה יי אט (50—14 טעג נאר דער האאדז־קראנקהייט). אויר גענערא־ איזירטע פאראאיזשן, ווי צ.ב. דער פוס, ארעם און האאדז ־ מוסקא - פארא?יזש,בי?דן זיר צוריק אין משד פון מאנאטן. נאר פוגם אויפטרעטן פון דעם אטעם־מוסקא־פאראאיזש׳ווערט די נאר־קראגקהייט ג״עפעראער און אפט טויטאער. אאם שפעט-דערשיי- גונג טרעט אין דער רעקאנוואאעסצענץ פאוצאונג אויף דער דיפטיריע שפעט־טויט, אאם פועא יוצא ערט?ער (האאדז״דיפטעריע) טרעט אויף א רויט ווערן און א געשוויאעכץ פון די מאנד?ען, דאן אנט* שטייען פוגקט־פארמיקע גרוי־ווייסע פאעקן, ווי ביי אן אייטערגדער אגגינע. אין משר פון שעהן פאיסן זיר די פאעקן צוזאמען. די האאדז־ווייטיקן זייגען אפט אין אגפאנג נישט באד״סנד, די טעמפעראטור איז גישט הויר, אפט נישט העכער ווי 38,5°. קומט נישט קיין באהאנד?ונג, פארברייטערן זיר די פאעקן אויף די גומען־בויעס און אפיאו אויף דעם היג־ טערשטן ווענטא פון מויא־חאא און הארטן גומען; די האאדז־ווייטיקן וועד ן גרעסער, עם קוסען שטאר- קע שאיע־שוועריקייטן און א ווייטיקדיקע געשווי־ אעכץ פון די האאדז״דריזן מיט א גאייכצייטיקער שטיינערוגג פון דער טעמפעראטור. די קעא־דיפטעריע, אדער קרופ קומט טייאווייז נאר דער מויא־ןיפטעריע, טייאווייז אאס ערשטע איגפעקציע ביי קאיינע קיגדער. דאס געשוואאן ווערן פון דער קעא־שאיים־הויט רופט אתים דעם כאראק* טעריסטישן קרופ - הוסט און רער אויסשיט פאר- שפרייט זיר איבער דער אופט־־רער און בראנבן. דאן טרעפן טויטאעכע דערשטיקונגם־אגפאאן אדער די קראנקהייט קומט דורר א?ונגען־אנטציגתנג צו איר סוף. די דיפטעריע איז אן אנשטעקנדע קראגקהייט, וואם איז נוגע קודם־כא רעם קינדער־עאטער. די קראגקהייט איז שוין ווארשיינ?ער אויפגעטראטן אין אאטערטום, וועגן וואס עס זאגן עדות אייגיקע באשרייבונגען. גאנץ זעאטן טרעפן מיר די קראנק־ חייט אין די טראפישע אעגדער, אויר אין די סוב- טראפישע אענדער זעאטעגער ווי ביי אוגדז. די סיבה שייגט צו זיין א פראדוקט פון דער קאימאטישער ווירקונג אויף דער איינגעבוירענער באפעאקערונג. די קראגקהייט ווערט ארויסגערופן דורבן באציא, וואס איז אגטדעקט געווארן אין יאר 1884 פון אעפ- אער. דער באציא באקומט זיר אדיין אין קערפער, הויפטזעכאער דורבן מויא און נאז־חאא אבער ער קען זיר אויר באזעצן אויף אנדערע שאיים־הויטן אדער וווגדן. כאראקטעריסטיש פאר אים איז, אז ער קען אנטדעקט ווערן גאר אויפן ארט פון זיין ערשטער אנזידאוגג, דאקעגן טרעפט ער זיר זייער זעאטן אין באוט. דאס פארשפרייטן זיר פון באציא אין קער־ פער איז יעדנפאאם גישט גענוגנד ארויסצורופן אזא שווערן קראנקהייטס־ביאד. די שווערע סימפטאטען אאזן זיר דערקאערן דורר די טאקסיגען (גיפטן), וואם ווערן פראדוצירט פון אנזידאונגס־ארט דורבן באציא. ספעציעא באשעדיקן זיי ראם הארץ־מום* קא. : ז וויינפער נהמח פון א מוראדיק געוויטער מיט רציחהדיקע ריטער אויף אונדזערע ביינער. סארא קנאה אין אונדז צו די שטייגער, וואם פיאן נישט אין זיר ד? ירושה פון בושה און בזיון. סארא נסיון צו זיין איצט א אעבעדיק־געבאיבענער. זע, זע, אן אומגעטריבענער פון ברויזיקער נקמה, בין איר אין מאחמה מיט אייגענעם שאטן. דאם באוט פון זכריה הנביא האט נעזאטן, איצט זידט דאס באוט פון זעקס מיאיאן,— איז מאם זאא איר טאן? זעט אוים, אז די וואר פון אוגדזער דור איז פארמשפט צו מאחמה. נישט איינצושטיאן איז די נקמה אין אוגרזער באוט צו דער רוט, וואם איז גאר אאץ גישט צעבראכן. נישטא אזעאכע^יאכן, וואס זאאן אונדז צאמען. סיר זיינען דאס אש פון אאע פאאמען צעשאטן א יבער ימען און מיפיא די כמאאיעס זאאן אוגדז גישט שאיגגען, גייען מיר אויף און סיר זיגגען , דאס איד פון מאחמה, דאס איד פון נקמה. מיר זיינעז רער פארבאיבענער ציטער אין ערשטן אעבנס־יאר טרעפן דיפטעריע־פאאן ז ייעד זעאטן. אין די ערשטע אעבנס-מאנאטן איז דאס קינד כמעט שטענדיק אימון (אומאננעמבאר). דאן שטיינט די קרעגקאעכקייט און דערגרייכט צווישן 6—3 יאר איר מאקסימום, דעקעגן גאכן 15-טן אעבגם־יאר ווערט זי זעאטענער. צווישן די דערוואק- סעגע ווערן קראנק מער פרויען ווי מעגער, וואר- שייג^ער ווייא די אעצטע־־קומען אין עננערן קאג־ טאקט מיט די קראגקע קינדער. רעם הויר - פונקט דערגרייכט די קראנקהייט אין הארבסט און אין די ערשטע ווינטער־חדשים. דאס איבערטראגן און פאר- שפרייטן זי קומט אין די מיינסטע פאאן דורר דער טראפן ־ אינפעקציע, זעאטענער דורר קעגנשטאנדן און שפ^יז־מיטאען. די קאינישע דערשיינונג און דער פאראויף פון דיפטעריע איז אפהענגיק פונם אנזיד־ אונגם־ארט פונם באציא, פון דער שטארקייט פון דער טאקסין־ווירקונג און אויר פון רעם כאראקטער פון דער עפידעמיע. די הויפיקסטע פארם איז די האאדז־דיפטעריע, מאס טרעט אויף ביי גאר קאייגע קיגדער און קינדער אין שוא-עאטער. די צייט צווישן דער אגשטעקונג און דעם אויסבתר פון רער קראנק- הייטם־דערשיינונג דויערט פון 5—3 טעג. די קראנק- הייט הויבט זיר געוויינאער אן מיט מאטקייט, ל,אפ- ווייטיק, ברעכן און ביי קינדער אויר מיט א״ב- שמערצן. די הויט איז מיינסטנס אויפפאאנד באאם. L- '*O *P דערציילונג פון דוד פינסקי --------- i רד~ר====ג==־.•׳•— — .—״=׳=־־=■ י ■־" י(געקירצט) ■•ח1,111()}11יי1-1מן,זןןץןוח^»יימן7ןןדןד»*«^זדזץןןןןמ»מןיייז?ןןץץ^^י^מדזץן^*י״מץןןזן^יייייימךן די סאאדאטן. מאס איז זייער געאעכטער? די יידן האבן"זיר צעוויינט מיט געוויין פון איבער א טויטן. דער רב האט געהוסט און געשפיגן און געזאנט ווידוי. מיט געבראכענעם הארץ, פארשעמטערהייט, זאנן ווידוי און הוסטן און שפייען!... "בתרי שם כבוד מאכותו אעואם ועד. יי מאר יי מאר יי ימאור אעואם־תעד. יי מאר יי מאר יי ימאור אעואם ועד.. ער האט צונעמאכט די אויגן, פארטיפט זיר אין דער ווידוי, במעט גישט געהערט ווי בי ערד איז אנגע־ שטיגן און ארומגענומען זיין קערפער. ער האט נע- דארפט נאר מאס גיכער פארענדיקן זיין ערדישן געשפרער מיט נאט. אט האט די ערד שוין דער־ גרייכט צו זיין האאדז, באאד מעט זי אים מערן אריבערן ל,אפ. א בארג מעאן זיי ארויפשיטן אויף אים, און אוים, ער מעט גישט קאנען באוועגן די איפן... יי הוא האאהים, יי הוא האאהים... די סאאדאטן אתם אים האבן־ אויסגעבראכן אין דעם אוסטיקסטן נעאעכטער. געאאכט און געשפרוב־ גען, פאר התפעאות געפאטשט זיר מיט די הענט פארנט אויף די אויבערשענקאען. די יידן אנטקעגן האבן איינגעהאאטן זייער געוויין, געחידושט זיר. מאס אזויגס איז דארטן נעשען? אבער דער רב האט נישט אויפגעעפנט די אויגן, ביסאעכווייז איז עם געקומען צו אים, אז די ערדשיטעניש האט אויפנע- הערט און זיין ק אפ איז פריי, נישט פארשאטן, פיאט נאר אויף זיר די זון און דאס קאייגע ווינטא. ער האט אויפגעהערט דעם ווידוי, צוגעהערט זיר, און געהערט, אז די סאאדאטן גייען אוועק. ער האט אויפגעעפנט די אויגן. ער אעבט! ער זעט זיין עואם אויף יענער זייט גראבן! די סאאדאטן, מאם האבן זיי פארשטעאט פון אים, זיינען נישטא. ער הערט זייערע אוועקגייענדיקע טריט, אבער מאכט נישט דעם קאענסטן פארזור נאכל,וקן"זיי. ער ל,וקט גאר אויף זיין עואם. ער זעט זיין'ווייב — זי רייסט אויף זיר די האר און שאקאט זיר, ווארפט זיר אין פארצווייפאוגג. ער ז עט זיין זון — ער שאקאט זיר אויר און ברעכט די הענט. ער ז עט נאר נישט זייגע טעכטער. ווו זיינען ז יי אהיגגעקומען? און מאדנע: אאע זיינעז ז יי דארטן אזוי העכער פון אים, און דער הימא איז ווי אפנערוקטער, און ער איז אזוי גידעריק ווי דאס גראז אין פעאד... (סוף זייט 6) אענע. אייגער האט א זאג נעטאן: "פארשפארט קויאן.״ א צווייטער האט דערווידערט: "מע מעט דארפן אכטוע נעבן". די סאאדאטן זיינען אפגע- טראטן אויף צוריק. די איבערנעבאיבענע יידן זיינען מידע ר צוגויפגערוקט געווארן. . אויף יענער\ זייט גראבן האבן דערווייא די ביידע סאאדאטן אראפגעאאזט דעם רב אין נתב אריין. ער אי ז געבאיבן שטיין אויף זייגע פיס, דער ל,אפ איבערן ברעג פון גרוב. מאס קאן עם זיין? מאס פאר א טויט האבן זיי אויסגעטראכט פאר אים? די סאאראטן האבן אנגעהויבן ארייגצושיטן ערד, פארשיטן די גרוב. דאס איז דער סוף! זיין סוף. השם יתברר האט אויסגעקאיבן פאר אים אזא מין טויט. ווידוי! ווידוי אויף גיר!... מען אאע ז"נע, אט אאע פון יענער זייט, וואאטן נעשטאנען אתם רעם גרוב, וואאט ער מיט ז יי געזאגט ווידוי... אבער זיי קאנען אים הערן..׳. ז יי מעאן אים הערן... ער האט אויפגעשריגז, ציענדיק די אותיות, טיט א פעסטער פרומער שטים; ״שמע יש-ראא!" v זיי האבן אים געהערט. א ציטער איז דורכגעגאג־־ גען דורר זיי, די הערצער זיינען מי שטיין. געבאיבן, און זייערע איפן האבן זיר באמעגט: זיי האבן אים נאכגעזאנט. ער האט ווייטער געשריגן: יהוה אאהנו יהוה אחד!" די פארשיטער האבן זיר אויר דערשראקן פון זיין געשריי, אויף א מאמעגט שטיין געבאיבן אין דעם פארשיטן. א פארשיטער א ינקם פון רב איז באאד געקומען צו זיר פון דער רגע שרעל, און א שאט געטאן דעם רב אין פגים א פואן גרובאייזן מיט ערד. טאקע מען דער רב האט געענדיקט "אחד". דער שאט איז גישט געוועזן קיין גאנץ נעאונגענער. די ערד האט געטראפן רעם רב אין זיין איגקער באק און אין אויער\נאר א ביסא א ז אויר אר״ג- געקומען אין מויא. דער רב האט נישט געקאגט מער שרייען. ער האט געמוזט ארויסשפייען די ערד, אפי- או פארהוסט זיר. די סאאדאטן האבן געאאכט, די פארשיטער זיינען אגגעגאנג#ן מיט דער ארבעט. די יידן פון אנטקעגן האבן נישט געקאנט זען רעם רב. די סאאדאטן ארום אים האבן אים איג- גאנצן פארשטעאט. זיין "שמע ישראא" איז פאר זיי געוועזן רער אעצטער אויסנעשריי. זיין הוסט איז נישט דערגאנגען צו זיי א יבער רעם נעאעבטער פון אפגעמאסטן ביזן נאקן, אומגעקערט זיר צוריק צו דעם גרוב, אראפגעאאזן אהין רעם גראבאייזן, אויס געמאסטן און ארויסגערעדט צום אפיצער: "פאר- טיק!" צוו" סאאדאטן זיינען אתיסנעהאאפן געווארן פון דעם אויסגעגראבעם גרוב. דער אפיצער האט א מונק נעטאן צו די צוו" סאאדאטן, מאס האבן געהאאטן שטריקאער אין די הענט. א"נעריה א ט פארבונדן דעם רב די הענט, דער צווייטער די פיס. אוועקנעשטעאט זיר רעכטס און אינקס פון רב, געגומען זיר פאר די הענט, א רעכטע האנט א אינקע האנט, זיינע ביירע פיס. דער רב איז געפאאן מיט זיין ברוסט אויף דער אנדער פאר הענט, געבאיבן אי;ן אויסגעצויגן אויף ב" דע פאר הענט. דעתשטריימא איז אראפגעפאאן פון ז" ן ל,אפ. ער האט גישט באמערל, פון איבערראשונג, נישט געוווסט גאר, מאס עם קומט מיט אים פאר. די צוו" סאאדאטן האבן דערווייא צוגעטראגן רעם רב צו דעם גרוב. פון די יידן אויף רער אנדער ז"ט גראבן האט ארויסגעמוראט א נעשר".א געקרעכץ, א נעיאמער. "זיי באגראבן אים אעבעדיקערהייט!" העגטברעכעי• ניש, הארצרייסעניש, א פאראאנג אריבערצושפרינגען דעם טיפן ברייטן גראבן און אן אפהאאטנדיקע. שרעק, און א נאר שטארקער אויפשט״נגדיקער נע- יאמער. איבער אאעמען רער געשריי פון רער רבי- צין; "זאאן ז" מיר אויר! זאאן ז" מיר אויר!" זי האט זיר א בויג געטאן צום גראבן, ווי זי מאאט אים געוואאט אריבעראויפן, און נא״ר אויסגע־ קערט זיר, געמאאט זיר אאזן אויפן. דער סאאדאט, מאס איז געשטאנען הינטער איר, האט זי אפגע- שטעאט, און זי האט געשריגן צו אים; "זאאן זיי מיר אויר! זאיצן זיי מיר אויר!" ער האט זי מיט געמאאד איבערגעדרייט סיטן פנים צום גראבן. און עס איז געשעז, אז ביי א סר האבן זיר די פיס אה־׳■!רגעבויגן אין חירשות, און זיי זיינעזארייג־ געפאלן .. .ראבן. צוו יש ן זיי_זיינען נעווען דעם רבם ביידע טעס״ער. סאלדאטן זיינען צוגעטראטן צום ברעג פון גראבן, א קוק געטאן אויף די אראפגעפא" (המשר) סא^דאטן האבן געאאכט איבער ז״ן צאפ-ען זיר, דער אפיצער האט זיר אויף אים גישט אומגעקוקט און נעפרומט מיט די הענט אויפצור״סן דעם "בית" פון דעם "של יד" מען עס איז נישט געגאנגען, האט ער אים אויפגעשניטן מיט זיין מעסערל, אויפ- געעפגט, ארויסגענומען א צונויפגעוויק^ט פארמעט^, אן ארומגעוויק?טן מיט אן אנרער שטיק? פארמעט און פארבונדן מיט א האר. ער האט פאנאנדערגע־ מיק?ט דאם פארמעט?. דאס פארמעט? איז געמען באשריבן מיט אומבאקאנטע אותיות. "מאס איז דאס?!" ער האט שנע? אוגפגעשניטן די פיר אפטייאונגען פון דעם "של ראש" און געפוגען דארטן פיר צו- נויפנעוויקאטע פארמעט?ער, און א?ע באשריבן מיט די זע?בע אותיות. "שפיאנעריי!" האט ער אויסנעשריגן. "נאט זא? אויסהיטן!" האט דער רב אתיסנע- רעדט, באגיסנדיק זיר מיט טרערן. "דאם ז״גען פסוקים פון דער היי?יקער ביב?." ^דער אפיצער האט אים נישט געהערט, גישט גע־ ווא?ט העדן. ער האט ארייגגע?ייגט די פארמעט?ער צו זיר אין קעשעגע. די בתים רשעותדיק צעטראטן טיט די פיס און נעה "ם ן רעם םא?דאט בודקן דעם רבס קעשענעם. דער 0א?דאט האט געפונען א ביס? נע?ט, א זי?בערג״ע טאבאק־פושקע, א זי?בערן זיי- גער? מיט א קייט. אבער דער רב האט קוים נע- פי?ט דאס ארומטאפן. ער האט נאר נעל,וקט אויף דעם אפיצערס קעשענע, אין מע?כער עס זיינען נע-?עגן פארשעמט די כשרע פארמעט?ער, אויף די בתים, מאם זייגען גע?עגן נישט וו"ט פון אים. אויס- גע?יידיקטע פון זייער קדושה, צעטראטענע, פאר־ ווונדעטע ווי?עבעדיקע וועזנס. טרערן האבן זיר אים געגאסן. ער האט א הויב געטאן די אוינןיצום היט?. קוק און זע, נאט! און שמערער^אראפגע?אזן דעם קאפ, שאק?ענדיק אים קוים באסערקבאר. דער פריערדיקער מאסנעמער איז צוגעקומען צום רב, צוגעשטע?ט צו אים דעם גראבאייזן פון הינטן,