Undzer Worṭ · 1947-10-24 · 41/79 (24.10.1947) · p. Seite 2

פרייטיק, 24 אקטאבער 1947. אונדזער ווארט וזיט 2 אויסצוקומען טיט אראבישע ארבעטער, ווע?םג האבן קיינמא? קיין מאשין נישט אגגעקוקט. זיי נוי* טיקן זיר אין פאכליט און אין איגטעלגענטע את בעטער, אבער, גיבן זיי צו, "מיד זיינען געבוגדן סיט איגסטתקציעס". f אין מאסגעבנדיקע קרייזן ווייזט מען אן, אז די בויעריי־ארבעט האט זיר אנגעהויבן אן א געגוע־ דיקער אויטפארשוגג פון דער געגנט. די עקטפערטן זיינען אפיל נישט ז י בער, צי עס געפינען זיר דא גרויסע נאפט־דעפאזיטן, און צי ס׳איז בכאא דא פא- ראן נאפט.". ס׳איז כאראקטעריסטיש, אז׳ בעת אאעמאא איז מען זין נוהג, צו האאטן בסוד בויעריי־ארבעטן, הא׳ט מען ראם מאא רעם ענין צעפויקט אין דער פרעטע און געמאכט א פרעסע ־ פארשטעלנג פונקט אין רעם טאג, ווען קריטש־דזשאנס האט אפגעגעבן זיין דערקאערוגג וועגן א״י אין פ?אשינג־מעדאום. ס׳איז זיר נישט שוועד אנצושטויטן, אז.עט האגראט זיר דא וו עגן א פאלטישער אקציע, וואט איז אבער א.זוי אומנעלמפערט אינסצעני־זירט גע- ווארן^ אזיס׳רייטט ׳עוין פשוט אויף די א יגן ... שטע?ט קורץ פאר דער 2־טער וועאט*מאחמה. איצט האט זיר די ארבעט ווידער אנגעהויב׳ן אין א בא- דייטנדיק גרעסערן פארנעם און ווערט קאגצענט־ רירט אין רעם צפון־מערבדיקן טייא פון עזה, עט- אעכע טייאן פון רעם יידישן קיבוץ דורור . אין נגב, וואט האט זיר ערשט גישט אאנג געגרינדעט. אויטן אגנענומענעם מנהג, באשעפטיקט די אי- "ראקישע פעטראאעום געזעאשאפט אמעריקאגישע און אייראפעאישע עקספערטן און ארטיקע ארבע- טער, וואט מייגט "אויסער יידן׳/ קיין *דיש! בא־, אסטן ארעד א יידישן ארבעטער קען מען דארט אפיל אויף א רפואה גישט געפינען. די אמערי־ קאנער עקטפערטן זייגען מודה, אז ס׳איז שוועד בקרוב 30 זידלוננען אין נגב גרויסע קאלאניזאציע־פלענער פון דער יידישער 8גענץ 90 קם. וואסער־רערן 7000 יירישע ארבעטער פאר רי פרדסים פרוכט דארף מען 5500 ארבעטער, פאקערס געהיאפן, אויטקאויבער, סטאאארעם, ארומהיאער און טרעגער. אויב מ׳וויא אפהיטן די יי ר יש ע ארבעטער פאזי- ציעס און זיי ווייט מעג?ער פארגרעסערן — דארף מען ארגאגיזירן א מחנה פון,10 טויזנט ארבעטער פון אאע צווייגן פון דער פרדם־ארבעט. ביז 2500 ארבעטער און ארבעטערינס זיינען אר- גאניזירט אין פאקונגס־צווייג, ביי אאע אגדערע אר- בעט אין די פרדסים געפינען זיר ביי 3 טויזגט ארבעטער. די איבעריקע ארבעטער דארפן קומען פון די קרייזן פון די נייע עואים אין די קאאאגיעס, פון די רייען פון רעד דערוואקסענער יוגנט, און פון צווישן די ארבעטער פון אנדערע בראנזשעס, וואט וועאן אין די סעזאן־ חדשים ארבעטן אין פרדס. שמחת בית השואבה אין רמת כן ׳ ■, 200 מיטגלדער פון דעם ארבעטער ־ ארקעסטער און ארקעסטערס פון פראפעסיאגע?ע פארבאגדן, דער ארקעטטער פון ״הפועל, און 2 גרופעס טעג- צערינס פון יוגנט־באוועגונגען, צוזאמען 500 פער- זאן, האבן זיר באטיילקט אין דער "שמחת בית השואבה", וואט איז איינגעארדנט געווארן אין "גל גיל, אין רמת גן דודר רעד קו?טור־אפטיילגג פון דער הסתדרות. אין דער דאזיקער פא?קס־פייערונג, וואט האט רעמי צי? י צו דעדאינעדן׳,^ 'ארבעטעד־מאטן;אלירי ימים טובים פון רעד פארגאגגעגהייט, האט זיר .־* r S ׳ רמת - גן געפי?ט דער אויסדרוק פון טראדיציע מיט דער ניי¬ ער באפארבונג פון אוגדזער צייט. אין באסיין זיי- נען געשווומען חברים פון "הפן־על׳ מיט שטודקאצן אין די העגט און יוגנט־גרופעס האבן געטאנצט פא?קס־טענץ. גאכן פארענדיקן רעם, אפיציעל טיי? איז ראם פובלקום 'איבערגעגאנגען אויף א,טפע- ציע? ארט, ווו עט איז פארגעזעצט געווארן א פדיי- ער פראגראם. דער ראט פון די תלא״ביבער אד- בעטער האט געמאכט די נויטיקע הכנות צו רעד- מענ?עכן א גרעטערע צא? צושויער בייצווווינען׳ די פייער?עכקייטן. עט האבן זיר באט״לקט?ערר 5000 פערזאן. עט זיינען איינגעארדנט געווארן זיץ־ פ?עצער און דער אויטא־דינסט האט אגגעהא?טן די קאמוניקאציע־פארביגדונגען די גאנצע צייט פון רעד פייערונג. אברהם סוקצעווער אנגעקומען קיין א״י רעד באקאגטער יידישער פאעט אברהם סוקצע־ וועד, ווע?כער א ז געווען איינער פון די פארטיזאנער־ פירער פון ווילנער געטא, איז אנגעקומען ק יי ן ארץ- ישראל בעת סוקצעווער האט זיר געפונען אין ווא?ד צו- זאמען מיט זיין פתי אין זיין פארטיזאן־אפטיילנג, האט זיר אראפגעלאזט נעבן ווא?ד א טאוויעטישער עראפ?אן, און אים מיט דער פדוי אוועקגעפירט ק יי ן מאסקווע, ווו'ער האט זיר געפונען ז יי ט אגהויב 1944 ביז יוני 1946. שפעטעזלאיז ער אריבער ק יי ן פויל און פון דארט קיין פאריז, סוקצעווער איז אין ראטן־פארבאנד געווען זייער אנגעזען אין די לטע־ רארישע קרייזן און האט באקומען פון דער סאוויע־ טישער מאכט דעם הויכן מילטערישן ארדן ""רעד רויטער שטערן". כמעט דאם גאנצע גערעטעניש פון די ציטרוס־ פרוכט! פון די ארץ־ישראלפרדסים וועט פארקויפט ווערן אין סעזאן פון תש,ח. 10 כ/ילאן קעםט?ער ז"- נען פארקויפט געווארן אין עגג?אנד. און מען רעכגט, אז גאר 2 מילאן וועל פארקויפט ווערן אין אגדערע אייראפעאישע?ענדער, צוזאמען א 12 מילאן קעס־ ט?ער, וואט ווערן צעטיי?ט גליר אויף גלייר צוו יש ן "דישן און אראבישן סעקטאר. ווען מ׳וועט נאר צו- נעבן צו דער דאזיקער צא? די פרוכטן וואט ווערין פארברויכט דורכן איגער?עכן מארק און דורר די פאבריקן פון טאקן און מארםע?אדעם, נעמט דאס אדום דעם גאנצן אגקליב. ביי רעם רייסן פון"6 מי?יאן קעסט?ער פאמעראנצן וועט מען דארפן אויסגוצן אג׳עדר 700 טויזנט ארבעטס־טעג. דער סעזאן פון דיים! די פאמעראנצן באטרעפט אנ׳ערד הונדערט מעג, אזיי אז ס׳איז דא א פו?ע באשעפט•« קונג פאר 7 טויזנט ארפעטער. כדי צו פאקן די ווע?כער וועט א?ע פאראינטערעטירטע געבן איג־ פארמאציעם וועגן דער מעג?עכקייט צו אנטוויק?ען אינדוסטריע אין גנב, און וועגן די בארינגונגען פון בארן, דירות, טראגטפארט, ווע?כע די געזע?שאפט איז גרייט צו פאר?ייכטערן פאר א?ע ווע?כע ווע?ן זיר שטע?ן מיט איר אין קאגטאקט. איר שטרייר אונטער די עקאנאמיש־פא?יטישע באדייטונג פון דא- זיקן ווערק, און האף, אז די מיטג?ידער פון אוג- דזער פאראייניקונג ווע?ן דעם דאזיקן ענין וו י דמע ן זייער ספעציע?ע אויפמערקזאמקייט. "פאליטישע נ8פט*בויעריי אין נגב די א״י־רעגירוגג האט איינגע?אדן פארשטייער פון רעד ארטיקער און אויס?ענדישער פר״עטע, ביי- צווווינען די ניי־אנגעהויבעגע נאפט־בויעריי אין דער געגנט פון עזה, 90 קי?אמעטער דרום־זייט פון ידו- שלם. די ארבעט פירט אוים די א״ידיקע נאפט־געזעל שאפט, וואט ווערט סובטידירט פון דער איראקישער פעטרא?עום געזע?שאפט, ווע?כע האט באקומעז פון דער א״י־רעגירונג א קאגצעטיע אויף א גרויטן שטח, בעיקר אין דרום־א״י. די געזע?שאפט'האט זיר נע- גרינדעט נאר דער ערשטער ווע?ט־מ?חמה, מימן צוועק צו פארשן און עקספ?אאטירן די קאנצעסיעם, ווע?כע האבן פריער געהערט צו דער טערקישער רעגירוגג. די פארש־ארבעט האט זיר אנגעהויבן צווישן די 2 ווע?ט־ט?חמות און האט זיר אינגאנצן אפנע- U 6־טע קאנפערענץ פון. "קול האדמה 10 מיליאן פונט אין 1זש,,ח פלאנפז קרן קימת צו זאמלען פונט, איז כמעט איגגאנצן דערגרייכט געווארן. דער קרן קיימת ענריקט דאס יאר מיט אנ׳הכנסה פון פיר און א הא?בן מילאן פונט, דעתן — 3.400 -טויזנט פון די, פאדאייניקטע שטאטן, און. העכער 300טויזנט פון ארץ ישראל אין תש;׳ז האבן די אינוועסטיציעם פון קרן־קיימת באטראפן העכער 6 מי?יאן, אנדערטהא?בן מילאן פונט מער ווי די הכנסות. בירגערמייטטער רוקח האט באגריסט די קאגפע־ רעגץ אין! גאמען פון ת?־אביב און...?אטרון: די גאנצע היסטאריע פון ת?־אביב'באשטייט פון גראבן פונדאמענטן און אויפשטע?ן געביידעס.?אטרון איז געווען א פתוו־סטאציע אפצושטע?ן אונדזער אויפ־ בוי־ווערק. ס׳איז אבער נישט ווייט דער טאג, ווען א?ע קייטן ווע?ן צעריסן ווערן. "מיד גליבן נאד און האפן, אז עם וועט נאר אויפשטיין א נייער בא?פור און צורעכטמאכן דאס וואט בעווין און זיינע חברים האבן קא?יע געמאכט,, — האט אויטגערופן הרב גא?דב?ום. א?ס ייד, וואט?עבט שוין מער ווי 50 יאר אין עגג?אגד — קאן איר מעיד זיין, אז אנטקעגן די שונאי־ישרא? אין ענג?איגד האבן מיד דארט גענוג אנהענגער און פרייגד אין פאר?אמעגט ווי אויר צווישן ענג? יש ן פא?ק, וואט שטיצן אונדזערע פאדערונגען. דער סעקרעטאר פון קול-׳קיימת אין רעד אמעד׳- קאנער זאנע פון דייטש?אנד, ה, צבי בורקא, האט געבראכט״א גרוס פן! די פ?יטים־?אנערן. "פון אן אינעד?עכן י דדאגג — האט ער געזאגט — טוען די "?אגעריסטן,, ז" עד ארבעט פאר דעם געגארטן?אגד: ז יי?ערגען העברעאיש, רעדן וועגן נייעם?עבן וואט וועבט זיר אין ארץ־ישרא? און זייגען עוסק אין זאמ?ען נע?ד פאר אירעטוועגן. צען םי?יאן פונט אין יאר תש״ח פאר׳ן קרן־קימת — דאס א ז די קוואטע, ווע?כע איז באשטימט נע- ווארז אויף רעד!עקסטער קאנפערענץ פון "קו? האדמה", וואט איז פאדגעקומען א טאג נאד יום- כיפור, אין יארצייט פון מנחם אוטישקין ז״ל די קאנפערענץ האט זיר מיט אנערקענונג ארויסגעזאגט ווענן די דערגרייכונגען פונים פארגאנגענעם י א ד, אין ווע?כן עט ז יי גע ן דערווארבן געווארן 63 טויזנט תנאם באדן, און 29 גייע?אנדווירטשאפט?עכע פוגקטן זיינען אויםגעשטע?ט געווארן. ״די?עזוגג פון דער יידן־פראגע —?׳גט אין ארץ־ישרא?, די?עזונג פון ארץ־ישרא? — לגט אין בארן,, — מיט דער דאזיקער?אזונג איז די קאג- פערענץ געעפנט געווארן אין אמפיטעאטער פון הר הצופים, אין דער אנוועזנהייט פון א גתים פוב-?יקום. צו דער קאנפערעגץ, וואט איז פארגעקומען אוג- טערן פרייען הים?, זיינען געקומען דע?עגאטן פון א?ע?אנדווירטשאפט?עכע פונקטן, פון דגניה ביז די נייע פונקטן פון נגב. אין די ערשטע רייען זיי- נעז געזעסן די וועטעראנען פון די?אנדווירטשאפט־?עכע ישובים. די קאנפערענץ א ז געעפנט געווארן מיט "התקוה,,, געשפי?ט דורבן ראדיא־ארקעסטער, רעד שוישפי־?ער א. קוטאי רעציטירט פראגמעגטן פון אוסיש־ קינ׳ס ארטיק?ען. דער ערשטער רעדט ד״ר גראנאווטקי, דער פאר- זיצענדער פון דירעקטאריום פון קרן קיימת, ווע?־ כעד זאגט צוויש! אגד.: די שטענדיקע אנשטרעג־ גונג און דער געיעג גאר באדן איז אויר פארט־ נעזעצט געווארן אין פארגאנגעגעם שווערן יאר. דער צי? וואט רעד קרן קיימת האט זיר געשטע?ט אין אנה״ב פארגאנגענעם יאד, צו זאמ?ען 5 מילאן דא וועט אנטשיין א בוכטעלשטאט איז געמאכט געווארן דורכן שטאט־ראט פון קריית- בנימין ביי דער מיטהי?ף פון דער יידישער אגעגץ. דער פ?אן זעט פאר פינף ד. יי ז עד, צו אכט וווי- נונגען אין 2 שטאקן. יעדע וווינונג וועט אנטהא?טן א צימער, א קיר, א הי?פם*צימער און א טאראסע. עט בויט די געזע?שאפט "סו?? בונה,,. געזעלשאפט פאר טעקסטיל פארקויף אין ארץ־ישרא? איז אנטשטאנען א געזע?שאפט צו פארשפרייטן טעקסטי?־סחורות, אין ווע?כער עם באטיילקן זיר פראדוצענטן און סוחרים. צו דער געזע?שאפט איז צוגעשטאנען א דיי אנגעזעענע סוחרים פון רעד טעקטטי?-בדאגזשע, און"איד נדיג- דונגס־קאפיטא?. וועט דערגרייכן הונדערט טויזנט פונט. די געזע?שאפט וועט פארזיכערן די פראדו* צענטן צייט?ער די באשטעלנגען, און וועט זארגן פאר א םו?ער באשעפטיקונג אין די פאבריקן. זי וועט פינאגסירן די פאבריקן אין די "טויטע טעזא- נען,,, וועט קאגצענטרירן דאס איינקויפן פון דוי- שטאפן, און אזוינאר פארבילקערן די פראדוקציע. די טעג ווערן געעפנט דריי מאגאזינען פון דער נייער געזע?שאפט אין ירושלם, תלאביב און חיפה. די ארטשאפט, נאענט צום שאסיי חיפה־עכו, וועט צוגענרייט ווערן פאר אינדוסטריע און הייזער־בוי. דער באדן געהערט דעם ק.ק.ל, וואט האט צוגעזאגט צו הע?"פן באזעצן די אדבעטער אויפן. ארט, וואט וועט גערופן וועד ן עיר המפרץ (די בוכטע־שטאט). די הויפט־אינוועסטיציעס שטאמען פון דער נעזע?־ שאפט ״אתא,,. דא ווע?ן איבער 5000 ארבעטער ארבעטן אין די פאבריקן, וואט ווע?ן אויםגעשטע?ט ווערן און מען קען אגנעמעז, אז אין שטאט ווע?ן געפינען אן ארט 40.000 איינוווינער. די געזע?שאפט האט זיר פארפלכטעט קעגנאי־ בער די אינסטיטוציעס צו בויען?ויט א פי? ק?ע־ נערן בוי־פדאיעקט ווי ס׳איז אנגענומען אין די איג־ דוסטריע ־מעביטן. די כוונה איז צו פ?אגצן צווישן די פאבריקן גערטנער און אויפשטע?ן אפרו־ווינק־?ען פאר ארבעטער. אז ו י אדום וועט עם אויר זיין איפרעכטיק ארט. 40 נייע וווינונגען אין קריית־בנימין מיט א גר?עכער צערעמאגיע איז אין קריית- בנימין געלעט געווארן רעד גרונטשטיין פאר 40 וווין־אייגהייטן פאר נייע עולם. די אוגטערנעמונג אין די נאענטטטע פאר מאנאטן ווע?ן אין די פארשיידנסטע פונקטן פון נגב אויפגעשטע?ט ווערן אתם 10 נייע קא?אניעס. אזוי אתם, אז צום אגהויב פון יאר 1948, "וועט רעד נגב ציי?ן 30 יידישע זיר-?ונגם־פונקטן, ווע?כע ווע?ן זיין פארבוגדן מיט וועגן, ווי אויר זיין באזארגט מיט געהעריקער באוואסע־ דונג. אויף א פארזאמלנג פון ארץ ישרא?דיקע שלחים האט הארצפע?ד איבערנעגעבן א גאגצע דיי וויכטיקע פרטים וועגן די גייע קא?אגיזאציע־פ?ענער אין ארץ ישראל אין צענטער פון רעד אויפמערקזאמקייט לגט רעד נגב. עט וועד ן איצט דארט דורכגעפירט_ נייע ברייטע וואטער־רערן, אין?ענג פון 90 קי?אמעטער. פריער פ?עגן די רערן געבן אין א שעה 10—15 קוב. וואסער פאר יעדן זידלנגס פוגקט. איצט ווע?ן די גייע רערן געבן 40 קוב. וואטער אין א שעה. די א?טע רערן ווע?ן פארנוצט ווערן א?ס אפ- צווייגוננס ־ רערן, און זיי ווע?ן דערברענגען דאס וואסער צו די פארווארפנסטע ישובים פון נגב. שדה#עקיבא _ דער נייסטער פונקט אין נגב אין ננבגעפיגען זיר הייגט צו טאג שוין 19 יידישע פונקטן. רעד?עצטער פוגקט וואט איז אויפגעשטע?ט געווארן די טעג רופט זיר ,"שרה עקיבא", אויפן גאמען פון אגראנאם עקיבא עטינגער ז,,?. רעד פוגקט נעפינט זיר צ וו יש ן ניר־עם אין דורות. ער?יגט אויפן וועג, ווו עט נייט תדר די נייע וואסער־רער און די נישט?אע תרכנעפירטע ע?עקטרישע?יניע. א דאגק די באוואסערונגםמענ?עכקייטן, ווע?ן די גייע ח?וצים נ?ייר קענען אגהויבן צו קו?טיווירן רעם גאנצן באדן. די 30 מיטנ?ידער פון קבוץ, א?ע געבוירענע אין ארץ ישרא?, נעהערן ווי באקאנט, צו ירעד גרופע "חרות,,, וואט איז אנגעש?אסן אין דער ארץ ישרא? ארבעטער־פארטיי מפא״י. העוגן ־ דרר אנב, איז דעם זע?בן טאג, דאנערשטיק רעם 28־טן אויגוסט אויפנעשטעלט געווארן א ■גייער קבוץ ״העוגן" — אין צענטער פון שרון. דער באדן איז באקומען געווארן פון קרן קימת. די גרינדער פון קבוץ זיינען חברים פון "השומר הצעיר", ווע?כע האבן ביז איצטער געארבעט אין כפר־סבא. ץ פראיעקט פון 8 יידישער שטאט אין נגב דער פארזיצנדער פון פאבריקאנטן־פאריין האט זיר געווענדעט צו די פראדוצענטן מיט םא?גנדן אויפרוף: "תדר דער איניציאטיוו פון די נאציאנא?ע איג- טטיטוציעס א ז אגטשטאגען די געזע?שאםט "אפי¬ קים בנגב". די הויפט שטרעבונג פון דער געזע?־ שאפט איז אויפצושטע?ן א גייעם שטאטישן צעג־ טער אין נגב — ווארשייג?ער אין דער געגנט פון / באר ישבע. איר ווענד זיר צו אייר מיט דעם תף, צו פאראינטערעסירן זיר מיט רעם גאנצן ערנסט מיטן דאזיקן נייעם ווערק, און זיר צו פארשטעגדיקן מיטן איזשינער פון דער דערמאנטער געזע?שאפט, אויף דער תל־אביב׳ער פלאזשע?אנג איז רעד ים־ברעג פון תלאביב, אנהויבג־ ריק פון דעך יפו־גרעגעץ אין דרום, ביז דעט פארט פון תלאביב אויף צפון. אבער נישט אומעטום קען מען זיר באדן. פעלן, גריבער און זומפן אין פאר- שיידענע פונקטן זייגען גורם דערצו, אז מ׳קען זיר ■באדן בליז אין געציי?טע ערטער. פונדעסטוועגן שאצט מען די צא? וואט באדן זיר אין משר פון זומער אויף קרוב א מילאן. די ספעציע? באדיגונג, •וואט איז ארגאגיזירט געווארן אין די?עצטע ׳אדן, האט אין היי־יעריקן באד־טעזאן פארצייכנט בליז .300 פא?ן פון טרינקען זיר, פון ווע?כע ב?ויז אייגער האט זיר געענדיקט מיט טויט. דאם איז באמת t דערגתייכונג, מיט ווע?בער מען קען שטא?צירן. . .פינף רעטוגנס־סטאציעם זיינען פונאגדערגעווארפן זין דער?ענג פון ים־ברעג. צען שטעגדיקע רע״טער 1רבעטן אין די דאזיקע סטאציעס, און אין "ברען- העז א ן" שטייען ז יי צו הי?ף 4 צייטוויילקע העל פער. וועד פון די באדגדיקע און די שפאצירגדיקע תעז גישט די קרעפטיקע און די איבערגעגעבענע דעטער, וואט שטייען גרייט יעדע רגע ארויפצושפריג־ בעז אויף די "חאסאקעס" (קאיאקן) און צו דעריאגן די באדנדיקע וואט נויטיקן זיר אין הי?ף. די ביבער אויף די רעטונגס־סטאציעס זיינען פו? מיט רירנדי־ קע דאנק־אויטדרוקן, וואט די גערעטעטע שרייבן צו זייערע רעטעד. די דאזיקע דאנק־אויסדרוקן דערצייל וועגן א סר געוואגטע הע?דן־טאטן און וו עגן רעם, ווי די רעטעד האבן זיר ממש מוסד- נפש געווען, בדי ארויסצוציען טריגקענדיקע. איצט ענדיקט זיר דעך באד־סעזאן. די קינדער גייען צוריק?!ין שו?ע. די באאורליבטע קערן צוריק צו זייער אר&ןןט. מיט יעדן טאג ווערט קלזנער די צא? באדגדיקע, ביז עט וועל בליז בליבן די בא- גייסטערטע אמאטארן, וואט דער ים איז ז ייעד גדע- סטער פארגעניגן אויר א״גאנצן וויגטער. ("דבר") אפרים ט.