Undzer Worṭ · 1947-10-10 · 39/77 (10.10.1947) · p. Seite 2

( פרייטיק, 10, אקטאבער 1947 אוגדזער ווארט ז "ט 2 tM ►akrofl די היסטארישע רערץ, האם ברענגען וואסער רעם נגב אז די גארן־שפינערייען ווע?ן זיר שטארק צעוואקסן. ארץ־ישרא? האט?עצטגם באקומען באשטע?וננען אויף גארן פון" דענענמארק, אונגארן, גריכנ?אגר, עטיאפיע, עריטרעא, פינ?אנד און שווייץ. פון איין פרימיטיווער שפינעריי אין יאר 1930, פארמאנט ה יי גט דער ישוב 17 גוט איינגעאררנטע און מ״אדערנע שפיגערייען טיט 12.700 שפינד?ען. דערפון צוויי פאר קאמגארן און 15 — פאר שטרייב־ גארן. די יירישע שפינערייען האבן אין פאריקן יאר אויסגעארבעט 480 טאן גארן פון א?ע טארטן און גומערן. אין רעם פאריקן יאר האט מען אר״ננע־ בראכט פאר קרוב צוו" מייציאן דא?אר רוי־גארן, א הע?םט פון אויםטרא?יע און די איבעריקע פון דרום־אפריקע. 8 דריילינג אין תל/אביב אין ת?־אביב איז געבוירן געווארן א דריי?ינג אין א משפחה ווע?כע איז טיט 2 חדשים צוריק אג- געקומען קיין ארץ ישרא? פון?אגער אין בערגען־ בע?זען. די מאמע פון דריי?ינג הייסט?יובע?ום־ טיג. זי איז א?ט 29 יאר. אינוועסטיציעס אויף הייזער־בוי אין פאלעסטינע דער פארזיכערוגגס־פאנד פון פארבאנד פון בוי- ארבעטער האט באש?אסן צו איגוועסטירן 100.000 פונט אין דעם אויפבוי פון נייע הייזער. די סומע זא? וועד ן איבערגעגעבן א דיי געזע?שאפטן פון דער הסתדרות, וואט פארנעמען זיר טיט הייזער־בוי. פון רעד סומע וועט אויר ווערן געגעבן 10.000 פונט דעם "דבר,/ די טאג־צייטונג פון דער הסתדרות, פאר זיין בוי־טעטיקייט, און 30.000 פונט פאר פאר- שיידעגע בוי־פראיעקטן, דערוגטער פארן אויפבוי פון 104 ה״זער־אייגהייטן פאר נייע אימיגראנטן אין נתניה. די אנטוויקלוגג פון גארן־אויסארבעטונג אין דער צייט וואט די טעקסטי? ־ פאבריקאציע האט זיר ז"ער שטארק אנטוויק?ט אין -אנה, איז די אנטוויק?ונג פון גארן־שפינערייען צוגעגאנגען?אנגזאם. אין דער צוו" נ זיינען באשעפטיקט גיט מער ווי פיר הונדערט ארבעטער. איצט ה א פט מען, באזארגן מיט וואסער די דארטיקע נייע יידישע קא?אניעס, און כדי אויך צו געבן וואסער פאר ד אראבישע שכנים. א ■דאנק דעם צוגעפירטן וואסער האבן געוויטע נענגדן אין נגב אויפנעב?יט. די נייע יידישע קא-?אניע "רביבים,, באשעפטיקט זיר איצט טיט פ?אנצן רויזן. די ערשטע 500 רויזן זיינען אפ- געשיקט געווארן קיין ת?־אביב צום פארקויפן. מען דערווארט, אז רעם קומענדיקן יאר זא? מען די רויזן פון דער מדבר שיקן דורך דער?ופט קיין אייראפע און אמעריקע. די באוואטערוגג פון נגב הייסט "דער ק?״גער?אודעמי?ק פ?אן". עם וועט באוואסערט ווערן 30 טויזגט דונאם באדן. די יירישע אגענטור האט א3- געקויפט אין עננ?אנד 162 מיי? פון די דאזיקע היסטארישע רערן, און דאס אויס?ייגן פון די רערן אין נגב וועט אפקאטטן נאענט צו צוו" מי?יאן דא?אר. היינט ווייס מען צו דערציי?ן, אז די רערן(פאיפם), וואט פירן פאנאנדער דאס וואטער איבער דער וויטטעניש פון נגב צו די דארטיקע יירישע ישובים, האבן א גרויסע היטטארישע״פארגאנגענהייט. די רערן זייגען געמאבט געווארן אין עגג?אנד, און נאך דער עננ?ישער נידער?אגע ביי דאנקוירק, האבן זיי געזא?ט דינען א?ם אפהא?ט פאר דער געפ?אנטער נאצישער אינוואזיע אויף עננ?אנד. דאם, וואט איז נאד ביז גיט?אנג צוריק געווע! א מ?חמה - נעהיימעניש, ווערט איצט דערצ״?ט. רערן אגנעפי?ט מיט מי?יאגען גא?אנם אוי? זייגען נע?עגךארום די ברענן פון עגג?אנד, און אין פא? פון אן איגוואזיע, ווא?ט מען דעם אוי?,אונטעתע־ צ-דן און גאנץ ענג?אנד ווא?ט ארומגענומען גע־ ווארן מי$ א פייער־וואנט. אט די דאזיקע רערן האט די יידישע אגענטור אפגעקויפט, און זי?"גט זיי איצט אויס אין דער מדבר פון נגב, כדי צו 65־יעריקער יוביליי פון ראשון לציון זיין צונאמען "הנגיד הידוע׳/ דער'וויין־קע?ער איז א״גער פון די בארימטסטע אין דער ווע?ט, און ער האט אפגעקאסט דע^ש באראן א סר מי?יאנען מארק. איצט דינט דער וו״ן־קע?ער אויר א?ס ביר- בדו י ער". אויסער רעם פארמאנט גאר ראשון?ציון מערערע ק?עגערע פאבריק?ער. אין צוזאמענהאגג טיטן יובי?" האבן זיר טויזג- טער א״גוווינער פון ראשון?ציון פארזאמ?ט אויפן שו?-פ?אץ. פאר די זקנים (ע?טסטע)'פון דער קא־?אניע איז אוועקנעשטע?ט נעווארן א ספעציע?ע טריבונע. די זקנים האבן אויר נע?״גט דעם גרונט־ שטיין אויף א דעגקמא??כבור די ערשטע צען גרינדער פון דער קא?אניע. בעת דער פייערונג האט מארשירט א מאניפעסטאציע מיט םאקע?ן און מיט אן ארקעסטער איבער די גאסן פון ראשון?ציון. ראשון?ציון איז אייגע פון די א?טע יידישע קא?אניעס אין ארץ־ישרא?, און היינט־צו־טאג אייגע פון די גרעסטע און רייכסטע קא?אגיעס. מיט 65 יאר צוריק, האט זי פארמאגט הונדערט נפשות, און היינט — א יבער 12 טויזנט נפשות. זי פארמאגט איצט קרוב 15 הונדערט הייזער מיט נאעגט צו 5 טויזנט צימערן. דערהויפט רייבטום פון דער קא?אניע זייגען אירע וויינגערטנער און אראגזשען פ?אנטאציעס. דער שטח פון אירע "פרדסים,, (אראנזשען פ?אנטא־ ציעם) און ווייגנערטגער באטרעפט 39 טויזנט דו- נאם. ראשון?ציון פארמאגט א בארימטן וויין־קע?ער, ווו עט ווערן אויסגעארבעט די בעטטע וו״נען פון?אגר. רעם וויין־קע?ער האט געבויט דער פאריזער באראן עדמונד ראטשי?ד, וואט איז באקאנט מיט u "ניריארק טיימם“ וועגן "עקזארוס פארמאנט די גרעסטע צא? אויטאמאבי?ן. אין מא- נאט מערץ, 1945, האט ארץ־ישרא? פארמאגט 11 טויזגט אויטאמאבי?ן, איצט אבער איז די צא? געשטיגן ביז 19 טויזנט. און מען דארף דערביי נישט פארגעסן, אז צו קויפן היינט אן אויטאמאבי? אין ארץ־ישרא? איז פי?,פי? שווערער אפי?ו ווי אין די פאראייניקטע שטאטן. די רענירונג גיט גישט קיין?יצענצן ארית־ צוברעגגען נייע אויטאמאבי?ן, אדער ט״?ן פון אוי- טאמאבי?ן. א?ץ מוז געטאן ווערן אויף אומוועגן, און דאך הא?ט די צא? אויטאמאבי?! אין איין וואקסן. .הביבזת" פון ח/היט?עריסטישע פארפא?גונגען, וואס גי^ען ג ע וו עז' "דע רת ׳ ק ו.?פוי ג א צ יע ־ פו נ ק מ פון אייביקזייאנטי־ .ff■ . ׳ י •יי"«-•- סעמיטיזם. אויפן וועג פון דער יידישער פר יי ה" ט זיינען פא־ ראן שטערונגען, וואס זיינען א פוע?־יוצא פון טאק־ טישע און ריפ?אמאטישע קאנשאכטן. א?ע הבט¬ חות ז "נע ן באדעקט מיט ביוראקראטישן שטויב. . די ד.פ.־?אגערן אין דייטש?אנד זייגען אן ארט פון■" פארצווייפ?ונג און דעמארא?יזאציע. א?עבן אן אויסזיכטן אויף דער צוקונפט קעז צעברעכן די פסיכיק פון יעדן מענטשן און דערפירן איס צו פאר« צווייפ?טע טאטן.,, שן זאנט ד' אייבנדערטאנטע $4 t-xtx :שעעג׳י^ עקזא^וט^-נע׳ 3Tt *>׳ צייטונג "־ די יידישע ווירטשאפט ליידט פון דער ' געשפאנטער פאליטישער לאגע אין ל»נד עס איז געווען צו דערווארטן, אז די׳געשפאגטע פא?יטישע?אנע״אין?אגר זא? זיר ש?עכט אפדופן אויף דער יידישער ווירטשאפט, הויפטזעכ?ער —?אגדווירטשאפט. .אויף א זיצוגג פון דער "תנובה"־צעגטרא?ע, האט דער פארווא?טער ווער?ינסקי איבערגעגעבן עט?עכע ציפערן וועגן דעם דארטיקן גרויטן?אגד- ווירטשאפט?עכן קאאפעראטיוו פון העד הסתדרות פאר די מאנאטן פון אקטאבער 1946 ביז יוני 1947. ער האט אנגעוויזן, אז די אנגעשטרענגטע פא?יטי- שע?אגע אין דעם פעריאד, די אפטע "קוירפיוס׳/ קריגס־צושטאגד און אזוי ווייטער, האבן פאדאוד- זאכט א ק?עגערן געברויר פון די?אנדווירטשאפט־?עכע פראדוקטן. אין דער זע?בער צייט איז אבער די?אנד־פרארוקציע בארייטנד געוואקסן. דער ק?ע־ נערער געברויר און די פארגרעסערטע פראדוקציע האבן געבראכט דערצו, אז די?אנדווירטשאפט־?עכע פראדוקטן, איבערהויפט מי?ר, אייעד, גרינס ״דאם צוריק^, ענגען די 4000 "דן הינטערן שטאכ?־דראט איז נאר א שטיין צום הויז פון מאד- טירא?אגיע, וואט איז אויפגעשטע?ט■ געווארן פאר דער אממערסטן פארםאג?טער מינדערהייט אין דער ווע?ט. דייטש?אנד איז פארן "דישן םא?ק אן ארט פון פארניכטונג און גרויזאמקייט. די 4000 מעפי?ים זיינען געפארן אין?אנד פון זייערע אבות, נאר דעם, ווי זיי האבן דורכגע?עבט די גרויזאמקייטן "אהבת ציון" פון אברהם מאפו אין דער "הבימה,, טעאטער אין ארץ־ישרא? האט גע?אזט אינסצענירן דעם הער?עכן היסטארישן ראמאן "אהבת ציון,,, פון אברהם מאפו, און וועט אים אינגיבן אויםשטע?ן מיט׳ן גאנצן פראכט און נ?אנץ. "אהבת ציון,,א ז געשריבן געווארן מיט הוגדערט און קאר^ן? זא?ז ׳^■יח»ייאר’.צו^<הו^0.^עם העברעאישן דאזיקעד צושטאנד דופט ^^^^און פעראנאג באברהם מאפו פון>^או-ו^ע<^פיד^רור^^חה" ווירטשאפט. האבן דעם בור נע?ייענט און זיך אויף אים דער- "צויגן. דער בור איז געשריבן אין א ווונדערבארער תג״ר־שפראר. עם ווערט אין בור געשי?דערט א?׳*נס־איגטריגע, וואס וועבט זיר אין דער צ״ט ווען יידן זיינען נאר געווען אויף זייער באדן. "אהבת ציון,, איז באארבעט געווארן פאר דער בינע דורד חיים קאר?אווסקי, א מימג?יד אין קיבוץ יגור, און דעם ספרדישן?ערער עובד אבישר. 19 טויזנט אויטאמאבילן אין לאנד אויפן גאעגטן מזרח איז ארץ־ישרא? צווישן די ק?ייגע?ענדער און פארמאגט א באפע?קערונג ווייט הינטער עגיפטן, סיריע, אדער איראק, דאר אין אגטווייק?וגג שטייט זי א םד העכער פון א?ע אר8י בישע?ענדער. און מעסטן די אנטוויק?וגג קאן מען אויר טיט דער צא? אויטאמאבי?ן. ארץ־ישרא? פון יידישן לעבן אין די גלוח־לענדער יאר אויסגעהא?טן די עקזאמענס אין די פאבשו?ן "דישן?עבן אין פוי?ן: כמעט אין א?ע ארט־שו?ן און?ערגווארשטאטן פון "ארט,, פאר מעטא?, דא- ז״נען די?ערן־פראנראמען און די?ערן־צ״ט אויפן דיא, ע?עקטראמא'נטאזש, וועבער",?ערער ארבעט, פאר?אגנ פון די ג״-אוי^נענומענע שי?ער, פאר- קאמאשן שטעפער, מענער און דאטען שניידעריי.?ענגערט געווארן אויף נאכאמא? אזויפי?. ביי די עקזאמעגם זיינען בייגעווען עקספערטן פון מ?וכהשן "וויסגשאפט?עכן האנטווערק איגסטי* יידישע דעלעגאציע אין פוילן אפגעפארן קיץ טוס" ארגענטינע איצט קומט פאר אומעטום דער ניי־אויפנעם פון אין צוזאמעגהאנג מיט דער קאמפאניע אויפצו־ פרישע שי?ער אין די איגסטיטוציעם פון "ארט,/ שטע?ן א דענקמא??בבודה׳ הע?דן און מארטירער א גרויסער טיי? פון די "אר«ו,,״שו?ן און?ערנוואר־ פון ווארשעווער נעטא איז אפנעפאר! פון פוי?ן ק" ן שטאטן האט נעמוזט דאם יאר פארגרעטערט ווערן. ארגענטיגע א דע?עגאציע פו! צ ק. פון יידן אין פוי?! וויכטיקער פון א?ץ איז אבער פא?ננדיקער פאקט, אין באשטאנד פון צוו" פערזאן: רעפ. פראפ. י. וואס זאגט 'עדות. אויף דער סטאבי?יזירוגג פוגם סאק און רבקה וואיסקאווסקא• רער טורניי פון פאולא פאראני ייו ן זאגן זיך אפ פון סערטיפיקאטן לטובת די "עקזאדוס״־מעפילים פאריז. (דענא אינם) די יידישע אגענץ אין פאריז האט מיטגעטיי?ט, אז 8000 "דן אין רער בריטישער זאנע אין דייטש?אנד האבן זיר אפגע- זאנט פון זייערע סערטיפיקאטן אין די ראמעז פון דער אקטאבער־קוואטע?טובת די "עקזאדוס,,־ מעפי?ים. אויסער דעם האבן די בע?זענער יידן נעבעטן, אז 60%—50 פון זייערע צוקונפטיקע קוואטעס זא?ן געגעבן ווערן פאר די "עקזאדוס״־מעפי?ים. די "די- שע אנעגץ האט דערק?ערט, אז ביז איצט האט זי נאר בנוגע די דאזיקע ביטעס נישט באקומען ק״ן ענטפער פון בריטישן קא?אגיע־מיגיסטעריום מען ציטערט פארן פאסטן... רער בריטישער קא?אניען־מינ. קריטש דזשאנס האט באםו?מעכטיקט די א״י־רעגירונג באקאנט צו געבן, אז די איגטערעסן פו! די א״ידיקע רע.גירוגגס" באאמטע ווע?ן אין פא? פון א קאגטטיטוציע־ענדע־ רונג געגיננד געשטיצט ווערן. די דאזיקע בא־ אסטע זא?ן וו" ט ער באקומעז אגטשפרעכגדע שטע-?עס אין קא?אניא?־־דינסט. סיר היערי גערגי, ווע?כער פירט איצט, א?ס פארטרעטער פון נציב הע?יון קונינגהאם, די "גע־ שעפטן פון רער א״י־רעגירונג האט אויפגעפארערט א?ע ציווי?־אנגעשטע?טע צו פירן ווייטער די א״י־ ,פארווא?טוננ "מיט ענערניע און אן אנטמוטיקונג,,. העגרי וועלעם וועט באזוכן א״י. נ י ו־י א ר ק. (דענא־רויטער) דער געוו. אמערי- קאנישער האנד?ם־מיניםטער, הענרי ווע?עס, האט רא פארגאנגענעם שבת באקאנט׳געגעבן, אז ער וועט דעם 17 אקטאב^ר אפפארן ק" ן א״י, בכדי צו קאג- פערירן מיט "יידישע און אראבישע פארטרעטער. ווע?עס האט דערק?ערט, אז ער פ?אנט גישט צו הא?טן עפנט?עכע רעדעס, ער וועט אבער נאר זיין 'צוריקקומען באריכטן וועגן דער רייזע. אויף זיין רייזע וועט אים באג?ייטן דער פן!ר?ייגער פון דער?יבערא?ער וואכגשריפט "גיו רעפאב?יק,,, טיבע? סטרייטש. די ק־נםט?ערין פירט אוים טעגץ פון דעם א״י־?עב! און אויר טענץ מיט תנכישע מאטיוון. דאס זייגען א?ע אריגינע?ע "דישע א״י־טעגץ מיט איי- גענער אינטצענירונג, וואט זי• האט געשאפן צוזא־ מען מיט דעם "דישן קאמפאזיטאר אין א״י, באס* קאוויטש און דעם "דישן וויא?ין קינםט?ער פון הובערמאגס ארקעסטער אין א,,׳, בארטאש. עט איז איבעריק צו באמערקן, אז די גאנצע אוים?ענדישע פרעסע האט אויפגענומען איר קונטט מיט באגייסטערונג און די פרעטע פון א,,׳ איז אויף איר שטא?ץ און םארפא?גט טיט גרוים א ג- טערעס א?ע אירע ארויטטרעטונגען אין אייראפע.?עצטנם איז זי אויפגעטרעטן אין "פ?ייע?? זאא?,, אין פאריז, ווו זי איז אויפגעגומען נעווארן פון דער פראנצויזישער באפע?קערונג מיט גרויס הת?הבות און די פראנצויזישע פרעסע האט איר געווידמעט נאנצע שפא?טן אין די צייטונגען. די קינסט?ערין איז צו אוגדז נעקומען אויף דער איינ?אדוננ פוגם "דזשויגט,, און מיר ווע?ן האבן די גע?עגגהייט זי צו באווונדערן אין .אירע אריגי. נע?ע טענץ, ווי רע?יגיעזער טאנץ, שבת קודש און הו ירא. ",*- פאו?א פאדאני, די ווע?ט - בארימטע טעגצערין פון א״י, איז ווידער אראפגעקומען אין דער אמערי־ קאנער זאנע אין דייטש?אנד און וועט אויספירן אירע אריגיגע?ע יירישע א״י״טעגץ פאר רער שארית הפ?יטה. מיר האבן שוין אין פארגאנגענעם יאר געהאט די גע?עגנהייט צו באווונדערן די קיגסט?ערין, ווע?־ כע האט ביי אוגדז געוויי?ט א קורצע צ"ט, און עם איז צו באנריטן, וואט מיר האבן זי וויהער ביי אונדז. פאו?א פאדאני איז געבוירן אין האמבות און שטודירט טאנץ־קוגסט אין האמבות און אין דרעז־ דען ביי מערי ווינמאן. אין יאר 1937 איז זי אפ* געפארן קיין א״י, ווו זי?ייטעט מיט א שו? פאר טאנץ־טעכניק אין ת?־אביב. אין א״י איז זי בסדרי איבערא? אויפגעטרעטן אין די שטעט, מושבות און קיבוצים און שטענדיק אויפגענומען געווארן מיט גתים באנייסטערונג. )•?עצטגס האט זי דורכגעמאכט א טורניי אין פראנקרייר, בע?גיען און אין?אנדאן. ביי אונדז וועט זי פארב?ייבן א חודש צ״ט און דאן פארט זי אפ ק" ן אמעריקע. 80 טויזנט יידן לעבן אין איראן * מ׳שאצט, אז אין איראן ווויגען ביי די 80.000 יידן. נרעסערע יידישע קיבוצים טרעפט מען אין טעהעראן (25 טויזנט), איך שיראן (12 טויזגט), איספאהאן (8 טויזנט), אמאדאן (6 טויזגט), מע־ שעט (5 טויזנט). א ר" ק?עגערע קיבוצים ז"גען פארשפרייט איבערן נאנצן?אגד. געוויסע יידישע קה?ות שטאמען נאך י*ן ערשטן חרבון. א חוץ־עט?עכע אויסגאסען, זיינען די יירישע קיבוצים דעזאתאגיזירט און צעשפ?יטערט. די ק?עגערע יידישע קיבוצים?עבן גאר א?ץ אין א?טע געטאס, מיט שמא?ע גע0?ער אין חרובע און אומנעזוגטע ווויגוגגען און אין אומצוכט. אבער אין די גרעסערע שטעט האט זיר דער?עבנס־שטיי* גער פון דער יידישער באפע?קערוגג זייער מארער־ ניזירט און אונטערשיידט זיר נישט פון?עבנם־ שטייגער,פון דער ארומיקער באפע?קערוגנ. אין א?ע צייטן האבן די יידן פון איראן גע?עבט פון מסחר. אויר זייגען געווען צווישן ז" א גרויסע צא? דאקטוירים. צו האנט־פראפעסיעם,?יבערא?ע קאריערעם,?אגרווירטשאפט און א?ם באאמטע זיי- נען זיי נישט געווארן צוגע?אזן. אבער אין די?עצ- טע יארן, א דאנק דער טא?עראנץ מצד דער רע- גירוגג, האבן זיר פאר זיי אויר געעפנט אין א גע- וו י סער מאס א?ע פראפעסיעס. טראץ רעם איז ז "ער עקאנאמישער מצב •׳א ש?עכטער, די גרויסע מאסע אי ז" א רעם און דארף פון צייט צו צייט אנקומען צו שטיצע. די באציונגען צווישן די יידן און דער ארומיקער יבאפע?קערוננ זיינען אין א?געמיין נוטע, הגם די נאציסטישע פראפאנאגדע האט נע?אזן נישט וויי־־ גיק שפורן און עס דערשייגען פון צ״ט צו צ״ט אר$יק?ען קענן די יידן און עט קומען פאר אנטי- סעמיטישע מאניפעסטאציעס. 1050 פערזאנען ענדיקן "ארט׳/שולן אין פוילן דער פוי?ישער ארט האט זומער אר״ננעפידט אין דער איגרוסטריע און אין האנטווערק פון?אגר 1050 גע?ערנטע יידישע ארבעטער, ווע?כע האבן היי־