Undzer Worṭ · 1947-09-05 · 34/72 (5.9.1947) · p. Seite 7

ZAJT 7 אונדזער ווארט FRAJTIK, 5. SEPTEMBER 1947 lebn W888I Ws» raDF H!Directorium far 4 derdun^ un ftultuw? Region Bamberg meldet: y Dernerungs-hejm far jidisze kinder in Strüth. Paralel mit der mediciniszer batrojung iz ojch organizirt geworn di dercijejrisze arbet in Strüth, wu es geflnen zieh forlojfik 100 unterdernerte kinder. Di lajtung tun der dereijeriszer arbet ligt in di hent fun ch' mgr. Kremnicey (szul-lejter fun Fürth-Lager). Er Art on mit a ״sztab" fun 9 madrichim. Fun zej hot zieh als zejer ibergegebener aktiwist arojsegewizn Ch. Haberman. In dem leetn szejn ajngeordntn onegszabat hot er gehat a grojsn fardinst. Di dereijerisze arbet hot forlojfik a charakter fun a organizirter farwajlung (gezang, szpacir, sichot, Sport u. a. w.) Sukcesiw ober, wern di kinder arajngecojgn in a sistematiszn unterricht. Di nojtike ler-materialn hot szojn der Regionaler Board eugeszikt. Zelbstfarsztendlech, az di szul-arbet wert eugepast cu di specifisze badingungen fun a kinder-hejm un wet in fuln berikzichtikn dem fakt, az kojdem kol zajnen dos unterdernerte kinder, welche zajnen basztimt geworn kajn Strüth ojf a bagrenecter cajt kedej zieh ojscuruen un derholn. Dos naje szul-jor in der folksszule Ansbach/ Bleidorn. Ojser di normale szwerikajtn (fein fun kwalificirte ler-kojehes, mangl in ler-bicher cu ejnclene kegnsztandn) — hot di folksszul in Bleidorn noch a specjele szwerikajt, welche basztejt in a katastrofaln mangl in rojmen. Es iz a principieler bading, az in jeder szul muz zajn an ort, wu es koncentrit zieh un fun wanen es Sztralt arojs di gance pedagogiszdereijerisze arbet (cheder hamorim, mazkirut, direkcje, kancelarje). Lajder disponirt di szule nor mit 3 cimern. Di col fun kinder iz an erech 130, fertejlt in 7 kitot, azoj arum muz men arbetn in 3 szichtn. Di szmuesn fun di lerer,, di zicungen fun dem pedagogiszn rat muznf forkumen;-׳׳-. ■יד in koridor. Ojf a gemejnzamer konferenc, in welcher es hobn ontejl genumen di forsztejer fun Regionaln Komitet, Regionaln Board un ortikn Komitet iz ojch di frage« bahandlt geworn. Di szul zol wi amsznelstn di nojtike rojmen bakumen kedej zi zol kenen arbetn mit derfolg. Bicher. Undzer meldung wegn ongekumene naje bicher hot gefunen a bagrisungswertn opklang. Etleche kultur-lejter hobn szojn eugeszikt di baj zej feranene bicher, kedej umcutojszn ojf naje. Der grester tejl hot dos ober noch niszt bawizn cu machn. Mir wendn zieh deriber cu ale kultur-lejter, az zej zoln wi amsznelstn brengen di baj zej feranene jidisze bicher um mir zoln kenen richtik fartejln di bicher in di punktn fun undzer rajon, wajl mir zajnen farinteresirt, az in ale punktn zoln zieh geflnen bibliotekn. , Di kultur-lejter darfn mithelfn baj der wichtiker arbet. Referat fun Z. Hering In Bamberg Szabes dem 30. un zuntik dem 31. 8 hot baj undz in sztot gewajlt der E. J.-szolijach fun P. C. (C. S.) — Hitachdut ch‘ Hering. In cuzamenhang dermit, iz forgekumen a waad-zicung mitn ontejl funm gast beejs welcher es zajnen bahandlt geworn farszejdene organizacjonele fragn. 7.30 ownt iz forgekumen in dem a. g. ״Bamberger jidiszn gortn“ a folksfarzamlung, in welcher es hobn zieh batejlikt kimat ale jidisze ajnwojner. Ch‘ Hering hot referirt ojf der teme; ״Undzere ojszichtn in cuzamenhang mit der naj-geszafener läge“. Der zejer szejn gebojter referat iz durch ale onweznde ojsgehert geworn mit grojs ojfmerkzamkajt. C. a. hot ojch der redner barirt di frage funm baricht fun der UN-komisje far E. J. di ojszichtn fun der forgeszlogener lejzung. Mit an enlechn referat iz der gast ojch arojsgetretn zuntik in bamberger lager. האסטו שוץ געשטעלט א מצבה פאר די אומגעקוכזעגע פון דיץ משפחה? פלאנץ א בוים אין יער חחנצחח. Der proces fun lager Ansbach-Bleidorn Di drame inm dozikn lager, wos hot zieh ongehojbn dem 30 juli, wegn welcher ich hob szojn in zajner cajt mitgetejlt, hot endlech gefunen ir ojsgang mitn proces inm militergericht fun Ansbach. Di onklage warft for 4 ongeklogte un nemlech: Hartsztejn, Margulies, Alberg un Kopler, az zej zajnen in ownt funm 30 juli bafaln ewej amerikaner soldatn un arojsgerufn an efntlechn tuml. Nochn ojshern a rej ejdes micad der onklage wi ojch fun der fartejdikung, iz arojsgetrogn geworn an urtejl, lojt Fun jidiszn iebn in Wafdstadt Dinstik dem 19. august hot der higer Pechach gefajert dem 2 jubileum fun, zajn ekzistenc* Di fajerung hot derefnt ch’ Kac, ajnladndik in prezidjurp forsztejer fun ale grupirungen. Noch di bagrisungen iz arojsgetrotn mit a referat der ch’ Grojl, weither hot arumgeredt di ojfgabn un ciln fun Pechach. Der referent kumt cum ojsfir, az di ojfgabn fun der doziker bawegung zajnen cucugrejtn di jugnt ojle cu zajn bechol hadrachim. Nochdem iz ojch forgekumen an artistisze tejl, wu es zajnen forgesztelt geworn bilder fun partizaner-lebn wi ojch dos bildl ״Ojf di churwes fun a geto“ geszribn fun Awrohom Goflat. Cum szlus iz gewizn geworn Szolem Alejchems ejnakter, ״menczn“. Dem artistiszn tejl hobn ojsgefirt di ch’ ch’ Goflat, Klejn un Ham|rman. Szept in der nacht, iz di fajerung anter mi klangen fun Hatikwo geszlosn geworn. Hunger-sztrajk. Montik dem 25. august hot di jidisze balelkerung durchgeftrt a hunger-sztrajk, als Protest kegn di englisze handlungen in baeug cu di ״Exodtls“-ojlim. Troc dem farbot, hot zieh doch di Pechach-jugnt farzamlt ojf a plac wu der ch’ Grojl iz arojsgetrotn mit an inhaltsrajchn referat. Der redner hot gerufn di jidisze masn niszt opcuszrekn zieh far di englisze mosmitlen in kamf kegn undzer frajhajtsrdrang. Nochn referat iz zieh der Sw:' ..V ץ ׳»‘- 1 .. -c. .L״ », . . •«*!—in׳ ׳׳׳׳.< ,!T v . Symche Kochaw, Waldstadt. י■ יו .irvj:;;; amberger lager-szpigl welchn di erszte ewej wern frajgelozt, dakegn di andere ewej wern onerkent far szuldik. Nemendik ober in betracht milderdne umsztendn, az zej zajnen prowocirt geworn, hobn zej bakumen cu 6 chadoszim tfise jederer. A dank di bamijungen funm Chaplain kpt. Zeligman fun Nürnberg, iz di fartejdikung gelegn in di richtike hent fun 2 amerikaner adwokatn. Kegn urtejl hot di fartejdikung apelirt. Benjamin Hercog, Ansbach/Bleidorn ojlom ruik fanandergegangen, zingendik farszejdene nacjonale lider. In cuzamenhang mitn onkumendn Winter, wemens perspektiwn es zajnen niszt kajn ״fojgldike“, hot der jidiszer komitet zieh gewendet cu der IRO wegn reparirn di cebroebene wojn-barakn un ojch wegn cuszteln hejc-materjal. Di IRO iz antkegngekumen der bite, farflichtndik zieh cucuszteln a gewisn schum hole far di pockinger Jidn. Doch iz di frage fun kenen do iberwintern noch wajt niszt gelejzt. Deriber hot der jidiszer komitet baszlosn durchcufirn a plebiscit ewiszn di lager-Jidn, ojb zej wiln blajbn wojnen in Waldstadt oder ibergeflrt wern in andere besere lagern. Mitn rezultat funm dozikn plebiscit wet der komitet kumen cu der IRO. Montik dem 25. august iz do forgekumen an algemejne farzamlung, fun ale arbeter in lager, welche hobn ojsgewejlt a waad hapoalim, wemens ojfgabe es wet zajn cu kontrolirn di tetikajt funm komitet ojfn gebit fun farzorgung. Lojt a farordenung fun pasauer IRO-direktor hot der jidiszer komitet durchgeftrt a redukcje fun arbeter. Es zajnen opgezogt geworn: der dram-krajz, a tejl Sportler un andere, wos zajnen lojt der onzicht fun der redukcje-komisje niszt nojtik. Di lojfnde woch hobn mir gehat a prowokacje-fal micad dajeze chuliganes. Arum 11 azejger ownt hot an ״umbakanter“ arajngeworfn a grojsn bruk-sztejn in a grupe sztejende lager-ajnwojner. Cum glik hot der sztejn niszt getrofn in eil wos wolt gojrem gewen korbones. Wen ejnike lager-ajnwojner hobn gepruwt nochlojfn chapn di umbakante, wos zajnen arajn in a szchejniszn hojz, hobn di ״gute szchejnim“ alarmirt di policej. Di alarmirte lager-policej hot fun ir zajt gemoldn der M. P., wos iz gekumen in a greserer col. Es iz gorniszt ojfgeklert geworn chuc-dem, wos der kolonel fun der MP hot ojfmerkzam gemacht, az men darf ophitn di wachzamkajt ojf enleche prowokaejes un tejkef cuwisn gehn der macht. Fun undzer zajt wiln mir worenen di lagerajnwojner, az zej zoln zieh niszt lozn prowocirn un in azelche faln kejn szum szrit niszt onnemen ojf ejgener hant, nor tejkef ibergebn dem injen der lager-policej, wos iz mechujew dem injen wajter cu lajtn. Bichlai wolt gewen gewunczn ojscumajdn jetwede szarfe chalukej dejes mit di dajeze sochrim, wos kumen zuchn glik arum dem szetach fun undzer lager un ojsmajdn dos ajnhandlen baj zej cwejflhafte meeijes . . . Mir muzn worenen, wajl men wornt undz . . . Es iz a cajt, wen menczn forn op, oder grejtn zieh cu emigrirn, culib wos es wern farnachlesikt di wojnungen, di koridorn un di hilfsrojmen. In cwejtn blök c. b. iz szojn a lange cajt, az es feit dos wasz-kesl, welclin es flegt bannen der gancer cwejter sztok cum kochn di wesz. Er hot ibergewandert ״י a priwat-geszeft un di ajnwojner muzn #v־h matern un waszn in di enge wojn-cimem. Wajter hot men aropgenumen di marmorplatn funm wasz-rojm un es awekgetrogn in a frizir-ansztalt, wos iz niszt tetik. Un di lagernikes kumt ojs cu machn akrobatisze sztik bajm waszn zieh. Der doziker wilkir muz umbadingt ojfgeklert wern, di szuldike basztroft wern un ales muz curikgesztelt wern ojf zajn ort! Di ORT-lejtung macht ale bamiungen, az di lager-ajnwojner zoln zieh kenen ojslernen a fach. Men hot ojsgefunen gute specjallstn, wos zorgn far der farfulkomung fun di sziler. Lajder muz men festszteln, az a gewiszer tejl sziler past zieh niszt cu cu di onwajzungen un dlrektiwn fun dl lerer, men kumt niszt cu der cajt un men gejt ojch awek wen men wil. Sziler zajnen ibergeszikt geworn in werkszteln zieh cu farfulkomen mit praktiszer arbet un zej nucn es niszt ojs. Dos hejst anarchie, wos muz bazajtikt wern, wen men wil beemes hobn a fach in hant. Di ORT-lejtung wolt zieh badarft nenter farinteresirn mit dem dozikn tip sziler un im ojfklern zajne flichtn, wajl ln der erszter rej, wert gefodert fun a sziler disciplin un farsztendenisz. Ch. Goldzamd. אפעראציע זעלבסט. מען גרייפט אן מיט געווא^ד די געטלעכע ארדענוגג פון דער גאטור. עם ווערט ביי דער אפעראצי\געמאכט קיגסטלעד א י׳וייער גרויסע וווגד, וואס קען ז ייעד לייכט אנגעשטעקט ווערן מיט באקטעריעס אוןברענגען צום טויט אדער אין בעסטן פאל צו א לאנגער קראנקהייט.־אן אג־ ציגדונג פון דער פרוים געבורטס־ארגאנען פירט אין דאס רוב פאלן צו סטעריליטעט, ד״ה צן שטעג־ דיקער אומפרוכטבארקייט און פארויבט די פדוי פון איר גרעסטן גלי?, פוגם מוטער־גליק. די בא־ שטימוגג פון דער פדוי איז צו וו עד ן א מוטער, דערפאר לאזט זיך גישט אפלייטן פון רעם דאזיקן וועג דורך גישט זייער וויכטיקע סיבות. דאס פאר* לאנגט פון אייך אייעד געזונט, דאס פארלאגגט פון אייך די צוקוגפט פון אייעד פאלק. איבערט איינשטיינם טעאריע וועגן וועלבז־רוים (המשך פון זייט 4) פיקס־שטערגס, גרויסע ווי אונדזער זון. אוגדזער ערד־קויל וועגט 6 קוואדריליאן ק:. ראם געוויכט פון איינשטיינס וועלט־רוים פארהאלט זיך צו אוג־ רזער ערד אזוי אומגעפער ווי אונדזער פלאנעטע צו א קג. עם שטייגט איבער די אסטראנאמיש־ דערפארשטע וועלט אויף טויזגט מיליאן מאל. דאם דאזיקע וועלט־רוים, וואס איינשטיין האט בארעכנט געפינט זיר אין גלייכגעוויכטס־צושטאנד. אנדערע פארשער ווי פדידמאן, לעמעטר, דע סיטר, יומסאן און האבל האבן אבער דערוויזן, אז די נעפלען גע־ פיגען זיר ''גישט אין אויסנעגלייכטער באוועגונג, גאר אין א פוגאייגאגדער שטרעבנדער פלי־באווע־ גונג. מען האט אפגעמאסטן לי פלי־געשווינדקייט מיט דער הילף פון ספעקטראל־טכשירים און פעסט־ געשטעלט, אז די נאעגטסטע נעפלען דערווייטערן זיר טיט א געשוועדקייט פון 100 קט. אין 8 סע-?וגדע און די סאמע ווייטסטע פאר וועלכע עם גע- ניגן נאר די מעסט־מכשירים טיט 45.000 קט. די אנטדעקונג פון דער שטענדיקער אויסברייטערונג פוגם וועלט־רוים איז אייגע פון די וויכטיקסטע פאלגן, וואס עם האט געה אט אייגשטייגס רעלא־ מיוויטעטסיטעאריע. Chanukas Sejfer-tojre-fajarung in Bayreuth Zuntik Alef-Eiul iz in Bayreuth, ln der sztotiszer szul baj der batejlikung fun kimat der gancer jidiszer bafelkerung forgekumen a fajerleche Chanukas Sejfer-tojre. Cu der fajerlechkajt zajnen gekumen fil gest fun Weiden mit horaw Jechijel Gotlib berosz, 3yi ojch fun di arumike Jidisze jiszuwim baj Bayreuth. Di derefenung Art durch ch’ Fiszl Glowinski mit an inhaltsrajchn referat־ wegn chizuk hadas w’hatora noch welchn er git Iber dos wort dem horaw Gotlib, welcher bagrist ln hareike werter di chagigat hasejfer. Er winezt undzer bawegung in Bayreuth fil derfolg in ir wajterdiker tetikajt. Es redn noch ch’ Wisocki un andere. Nochn szlisn di fajerung in szul kumt for a fajerleche mesiba baj szejn gedekte tiszn in lokal fun Agudat Jisrael, wos farcit zieh biz szpet in der nacht. Noch der seudas-miewe wert di chagiga in a gehojbener sztimung geszlosn. Trojer-akademie cum 5־tn jortog fun umgekumene Lasker Jidn Donersztik dem 28. 8. 147 iz in Landsberg forgekumen a trojer-akademie cum 5-tn jortog fun der likwidaeje fun di Lasker Jidn, ajngeordnt durchn Lasker komitet in Landsberg. Di akademie derefnt ch’ Blaszka Awrohom, farbetndik in predzidjum di ch’ ch’ Piotrkowski Nojech, ältester lebngeblibener Jid fun Lask, Piotrkowski Awrohom, Toporek Efraim un Lerer Dowid. Der gewezener lasker tojszew yn chazn Zultowski Zalmen macht an Ejl molej rachamim, wos rirt alemen biz trern. Der forziender fun der fajerung h’ Blaszka szildert di tragedie fun undzere landslajt beejs der geto-likwidacje. Er dermont ojch di heldisz-gefalene lasker Jidn ojf farszejdene szlacht-felder wi ojch di farsztorbene ln Rusland. Specjel sztrajeht unter der redner di nemen fun di 2 umgekumene lasker ajhwojner Efraim Bornstein un Sore Rozensztejn, wos hobn in di szreklechste momentn niszt farlojrn dem muty trogndik noch fil trejst far andere A!engere rede halt der ch‘ Toporek. Der redner sztelt zieh op ojf der kultureier lajstung funm dozikn jidiszn jiszuw, wos iz cesztert geworn durch di hitleristisze dhajes. Er analizirt dem derner-weg fun di dortike Jidn, wos hobn in fil faln arojsgewizn umgehojer sztarkn wiln un sztolce akszones in onblik funm dernenterndikn zieh tojt. Der redner farendikt mitn ruf cu farhejlikn undzere martirer, wemens heldntatn es wein sztendik balajehtn undzer wajterdikn weg. Dermit wert di trojer-akademie geszlosn. E.T. בעררייסונג צו דערלויבן. אויר דאס פערסאגעגטע און ז ייעד שטארקע ברעכן פון א שוואנגערדיקער פדוי, וואס?עז ברעגגען צום פארלוסט פון אלע כוחות א?ז א גרונט איבערצורייסן די שוואגגער־ שאפט. ויעז דאם ברעכן איז נישט צו שטארק קען טען ביי דער געהעריקער געדולד סיי מצד דעם דא?טער סיי מצד דער קראגקער דערפירן צו דעם אויסטראגן די שוואנגערשאפט. אן אנדערע קראנק" הייט, ביי וועלכער מען האט פריער געטראכט וועגן אן אוגטערברעכונג איז געווען דער ענגער בעקן פון דעה שוואנגערנדער, וואס איז געבליבן אלם פועל יוצא פון דער ראכיטיס־קראנקהייט (עגגלישע קרענק) אין דער קיגדהייט. א פדוי טיט א זויערמאגן און דודר דער?ראגקהייט פארקרימטן בעקן קען אויפן נארמאלן וועג זעלטן געוויגען א לעבעדי??׳גד. אבער היינט האבן מיד טיט דעם?יין שום זארגן, וו יי ל א קייזער־שניט שוינט סיי די מוטער סיי דאס קיגד און פארשפארט זיי די שווערע שעה ן פון דער נארמאלער און ווייטא?לעכער געבורט. שליסלער עקזיסטירן נאר גייםטי?ע קראנקהייטן, וואס זייגען א גתגט צוס אונטערברעכן די שוואנגערשאפט און אין די דאזיקע פאלן ווערט די דאזיקע פאר- געשלאנן און געמאכט טיט א לייכטן הארץ, ווייל לויט ירושה־רעכט געבוירט א גייסטיק ־ קראגקע טוטער זעלטן א גייםטי?־געזונט קיגד. פריער ארעד שפעטער ווייזן זיר אתים ביים קיגד די סימפטא־ "מען פון גייסטיקער אפגעשטאנענקץט, געקוטענער בירושה פון דער מוטער אין פארם פון אידיאטיזם, קרעטיניזם און אנדערע גייסטיקע קראנקהייטן. דאס זעלבע איז אויר גוגע ווען די טוטער איז געזונט, נאד דער פאטער איז גייסטי??דאג? אדער א כראגיי שער אלקאהאלי?ער אדער די פדויי איז באפרוב" פערט געווארן פון א שיכורן סאן, ווי עם טרעפט אפט ביי פארגעוואלטוגגען. איר האב דערטאגט עטלעכע קראגקהייטן, ביי וועלבע עם קען דערלויבט ווערן א שוואגגערשאפטס* אונטערברעכונג ביי געוויסע באדינגונגען, איצט-וויל איר נאר אין א פאר ווערטער אויפמערקזאם סאכן סיי די פרויען סיי די טענער אויף די געפארן פון א שוואנגערקאםטס*אוגטערברעכוינג ד״ח אויף דער. ... HIWWWUTII pw״»ntm׳p1m..