Undzer Worṭ · 1947-05-23 · 19/57 (23.5.1947) · p. [Seite]

כי חבאו אל הארץ אשר אני נותן לכם , וקצרתם' את קצירה!... ז■ Nr. 19 (57) UNDZER WORT. ״,'״״״ Arojsgegebn durchn R. K. fun di bafrajte Jidn ia Frankn zic Bamberg Prajz RM. 1.— OUR WORD WEEKLY NEWSPAPER BAMBERG EDITION OF ״OUR MOMENT" ל פיון תש״ז_12 זייטן_ FRAJTIK, 23. MAJ 1947_שבועות נומער_11 jorgang |U%wJ/4i8 mt Sw//׳' Miim MM MMW/M ווי הערלעך איז די־ דאזיקע קליינע מואבישע! פלוצלונג לאזט ער אראפ די אויגן צו דער ערד; רות אבער $אזט די אויגן נישט אראפ צו דער ערד! זי האט זיי 'נאך גארנישט אויפגעהויבן. אירע אויגן" זיינען 'צוגעקלעפט צום פעלד, וועלכעם ווערט געשניטן, און אלע אירע געדאנקען וויילן ביי איר שוויגער. די שוזיגער זוארט דאך אדף איר אינדערהיים. און זי האט נאך פיל צו קלוי־ בן. אך, ווען מען וואלט איר דערלויבן, אביסל אפצויצופן אויך פון" די שטייענדיקע בונטן! פלוצלונג הערט זי א טראמפייט. די עם־צייט איז געקומען. די יוגגע פדוי. וועלכע זעט נאך אויס גאנץ ווי א מיידל, זיצט אין דער זייט פון די שניטערס און עסט פונ*ם ברויט און טונקט איין דעם ביפן אין עסיק - אבער פון מינוט צו מינוט גייט־צו צו איר בועז און קנייפט אפ פאר אירעטוועגן פון די גערויכערטע זאנגען, און זי עסט פון זיין האנט. אך, ווי נאאיוו איז נאך דאם דאזיקע מיידלשע ווייבל! דאן צופט ער אפ פאר אירעטוועגן גאגצע הויפנס אויך פון די שטיי־ ענדיקע בונטן און: זאגט איר, אז זי זאל זיך בא־ העפטן מיט זיינע מיידלעך. האט" די נאאיווע פרוי פארשטאגען, וואם ער פאילאגגט פון איר? אך, זי *איז נאך אביסל צו זייעי נאאיוו! - ווי :גליקלעך איזיזי, אז זי קאן קלויבן ביז צום אווגט. און, אז גאכדעם, י ווי זי האט דאם גע־ קליבעגע אויסגעקלאפט, איז עם געווען א גאגץ מעסטל גערשטן. זעט, א גאנץ מעסטל! מיט שמחה האט זי דעם גאנצן פאק געטראגן און איז מיט אים געקומען אין שטאט אריץ און האט געוויזן דער שוויגער, וואם זי האט צו־ גויפגעקליבן... ביים שייד־וועג זיינען זיי א מיגוט לאגג אלע דריי געשטאגען : די עלטערע פרוי, וואם אין איר פארוועלקט געזיכט זייגען נאך שפורן פון א פריערער שיינהייט געווען צו דערקענען, און די צוויי יונגערע פרויען. ווי די פעלד־בלומען זייגען די צוויי געווען, וועלכע געדענקען נישט, אז נעכטן איז א וויגט איבער זיי אריבערגע־ פארן, און עם פאקט זיי נישט איין, אז מארגן קאן אויך א שטורעם קומען. די אייגע - מיט י א פאר געדיכטע בלאגדע צעפ און אויף די ליפן אוץ אין די־ אויגן נליט דאם אייביקע, אויסגע־ לאסענע לאבן און א פארבארגענע ליידנשאפט, און די צווייטע - מיט צוויי' שווארצע, גרויסע, גאאיווע קיגדער־אויגן, און זי ,קוקט שטעגדיק ערגסט און שטיל ארום זיך. און די עלטערע פרוי זאגט r - קערט אייך אום, מייינע טעכטער, גייט קערט אייך אום יעדע צו איר מוטערם הויז 1 המשך זייט 4 ה פרישמאן לחם ותחם כל העיר עליהן ותאמרנה הזאת נעמי: ותאמר• אליהן ^»לו*קי*נה, ל* גע-׳־ " קראן' לי■ ir.fr בי ו,0ר שדי כי מאד: אני מל¬ אה הלכתי וריקם השי יי.*,*.ה־ למה תקראנה לי נעמי וה־ ענה בי וש־יהו*עלי:ותשב נעי. מי ורות המואביה כל¬ . תה עטה השבה משרי מואב והמה באו בית לחם בתחלת קציר שערים: ותאמר רות אל־תפ י¬ געי בי לעזבך לשוב מאחריך כי אל־אשר ־־.לכי אלך ואל״יך אלהי: באשר תמותי אמות ושם אקבר כה יעשה הי לי וכה ימין* כי המ¬ ות י&וריד ביני ובינך:" ותרא כי מתאמצת ••היא ללכת ותחדל לד¬ בר אליה: ותלכנה שתיהסער־בואנה ביות להם ויהי. כבאנה ביה טרינקט פון עמער. אט קומט אן דער האר פון פעלד. דער יונג, זזעלכער פאסט אויף איבער די שניטערם, כאפט זיך אייף. "גאט איז מיט אייך!" - זיי געבענטשט פון נאט! - "ווער איז דאם דאזיקע מיידל?״ - א מואביש מיידל איז עם, וואם האט זיך אומגעקערט איצט מיט נעמי פון די פעלדער פון מואב! - רות הערט עם און וויל אויסבעסערן דעם קלייגעם טעות: זי איז ראך נישט מער קיין מיימ, גאר א ווייבל איז זי. א יונגע פרוי, אניאלמנה, און איר קליין אומגליק איז עם, וואם זי זעט אלץ אוים ווי א קליין מיידעלע - זי שעמט זיך ,אבער דאס מויל אויפצומאכן און איר צוגג ב^ייבט איר צוגעקלעפט צום גומען. בועז שטייט א מיגוט לאנג פאר איר און באטראכט זי שטוינעגד: אך, - איך האלט אין דער האגט דאס קליינע ביכעלע און;ייען דערין. וויים איך״דען, וויפל מאל איך האב שוין דאס דאזיקע קליינע, מערקווירדיקע ביכע^ע געקייענט, און איך קאן מיך אלץ נישט זאט־לייענען? - אט איז די שענםטע אידיליע, וועלכע מיר האבן אין דער גאנצער וועלט־ליטעראטור. עם איז צום אנהויב פוגעם גערשטן־שניט. איבערן פעלד ברענט די זון. די לופט טריפט זיסע, בארוישגדע ריחות צוזאמען מיט א וועלט־־רואיקייט און מיט אניאייביקער גליקזעליקייט. צווישן די זאנגען, נאך די שניטערם, קלויבט א יוגגע, שייגע, פרעמדע פרוי און זאמלט פלייסיק צווישן די גארבן, פון ציים צו צייט גייט זי אהין צו די געפעסן, און די יונגען שעפן איר אן דאם וואסער און זי קוקגדיק, ווי פעלקער און מדוגות זיינען טויב אויך אונדזערע גערעכטע טענות, בלינד אוץ- יידישע ליידן. אין אונדז ליירט דער באגריף פון יושר אליין, די פאן פון צדק - וועמענם פאן־־טרע־ גער מיר זיינען פון יענעם פייערדיקן בארג סיני עד סוף כל הדורות... מיר ווילן גישט און וועלן גישט אויפגעבן אוגדזער קאמף פאר א גערעכטער וועלט; פאר א וועלט, ווו אויך יידיש פאלק האט זיין לאגד און מנוחה. שווער וזעט זיין דער קאמף, יא! - דאם ווייםן מיר, אבער מיר וועלן זיגן -יראם ווייסן מיר אויך! איבער דער גאנצער ברייט פון דער יידי- שער געשיכטע איז אנגעצויגן דער רעגגבויגן פון ״נצח ישראל ילא י ש ק ר״ - ער וועט באלייכטן אונדזער וועג צום אויסנעטרוימטן ציל!... אביגדור מוריק לעגל ונותנים”... (ווערן אויפגעפאדערט געבן פארן משכן - גיבן זיי, געבן פארן. עגל - גיבן זי' אויך) ביי אוגדז איז ליידער געשען דאם ערגסטען נתבעים למשכן ונותנים לעגל!... איינם, אבער, מוז זיין קלאר, איין מוסר־ השכל טראגט אונדז צו די יידישע געשיכטעז צוליב רעם 1פארשאלטעגעם "עגל־הזהב” מוז אפט משה צעברעכן די לוחות.., קיץ גוטער פרייגט, קיץ שותף צו די לוחות־הברית, צום גרויסן אי־ דעאל - וויל דער יידישער "עגל־הזהב" על־כל פנים גישט זיין!... שרעקלעך שוועד איז משיג צו זיין, ווי האלמן מיר יעצט אין דער וועלט. א טראגישער חג־ הבכורים איז היינט פאר אונדז: א ,שניט פון צרות און שלעק, א גערעטעניש אויף ענויים און ציגיזם, אויםזיכטםל’אזיקייט און מענטשלעכער פיין. אין אונדז ליירט נישט בלויז דער אביעקט, דער אונטערדריקמער און באליידיקטער - צו־ » ♦ » די פאלקם־לעגענדע וויקלט אונח לחלוטין נישט איין אין א טלית שכולה תכלת. מיר זיי־ נען מענטשן מיט מענטשלעכע שוואכקייטן; אפט־ מאל, מיט מורא*דיקע שוואכקייטן און פע$ערן. ביים ראנד פוגם הייליקן בארג סיני זיינען מיר פעאיק זיך בוקן צו א גאלדענעם קאלב. די זעלבע יידן, וועלכע האבן מיט אזויפיל אייפער די תורה אגגענומען זיינען קאפאבל גרייט פארן "עגל־׳הזהב" צו טאנצן... נישט איין דורכפאל אין אונדזער לאנגער היסטאריע האבן מיר צו פארדאנקען אט דעם "ענל־הזהב׳׳. סעיינען געווען צייטן, ווען 1אונדזע־ רע רייכע יידן וואלטן אויפגעעפנט זייערע הער־ צער און קעשענעם פארן רעיון פון ארץ־ישראל - וואלטן אונדזערע פאזיציעם און דערגרייכוג־ גען גאנץ אגדערע געווען, אוגדזער אויםזען גאנץ שעגער געווען; נאר אזוי איז געווען ביי אונדזערע עלטער זיידעסן "נתבעים למשכן ונותנים, נתבעים * א בלעטל געשיכטע, א פסוק פון יום־טוב־ דיקן מוסף, א בליץ פון א דעראיגערוגג, לעבן אויף און מאכן רעליעף די וווגדערבארע ווייטע צייט, ווען ישראל האט געלעבט ביי זיך אץ לאגד: א פאלק פון געזוגטע פויערן און פישער, איינגעווארצ$טע אין פעסטן באדן. א זין האט געהאט ’זייער לעבן, א טעם זייערע יום־טובים. "שלש פעמים בשנה יראה כל זכורך, בחג המצות, בחג השבועות ובחג הסוכות״ -ד 3 מ$ל אין יאר, אין די אויבנדערמאגטע, פרעכטיקע גא־ טור־יום־טובים לאזן זיך יהודהים זין און מעב־ טער איבער בערג און טאלן, דורך בליעגדע שטעט און דערפער - אהין, אהין, צום הארץ פון ישראל, צו דער הויפטשטאט ירושלים... אזן די שווערע צעגדליקער טויזגמער יידן פלעגן זיך צוזאמענטרעפן אין יעגע ליכטיקע צייטן אין ירושלים, "ולא אמר האיש צר לי המקום בירושלים״; - קיינעם איז גאר נישט איינגעפאלן, אז סיאיז אים ענג אין'ירושלים. די אויפנאמים־פעאיקייט. פוגם לאגד איז נאך נישט געווען רעגולירט דורבן "ביבלישך, ענגלענדער, "דאם וויים־בוך האט נאך זיין שווארצע שליטה נישט געהאט. * * * חג השבועות - חג הבכורים, זמן מתן תורתנו. דער ערשטער עלעמענט פוגם יום־טוב: א נשמיותידיקער, א עולם־הזה*ריקער. מיר זיי־ נען א פאלק ככל האומות. מיר האבן אונדזערע פעלדיער און גערטגער, שניידן מיר אוגדזערע תבואות - א חג הבכורים. דאם צווייטע גע־ שטאלט פוגם יום־טובז מיר אגטפלעקן זיך פאר דער וועלט מיט אונדזער תורה, מיטן גרויסן קאדעקם פון יושר און צדק, מאראל און רחמים; אן אייביקע מיסיע פאר יידן, אן אייביקע וואר־ גונג פאר דער גויאישער וועלט. ם־גייט גישט אין "אתה־בחרתנדשקייט, ם*גייט בלויז אין דעם, וואם אויפן גורל פון יידג־ טום איז אויםגעפאלן צו״טראגן אין דער וועלט דעם יאך פון יושר און צדקי- א יאך א שווע־ רער און נישט שטענדיק אן אנגענעמער... איז א ווונדער, וואם ישראל־סבא האט גע־ בויגענע פלייצעם, איז א ווונדער, וואם ער איז• אין א שטעגדיקן שטרייט מיט דער וועלט? * > צו באווונדערן איז בלויז די געוואלדיקע י תמימות און הערלעבע פשטות מיט וועלכע דאם יידנטום האט פאראייגיקט ערד מיט הימל, רוחניות מיט גשמיות. דער געוואגטער סיגטעז צווישן טעאריע און פראקטיק. די תורה איז געגעבן געווארן פאר מענמשן - לערנען אונה אונדזערע חכמים - די געזעצן און מצוות פאר שטערבלעכע; "וחי בהם כתיב". דו זאלסט קענען זיך אויסלעבן אין זיי. זיינען דען נישט פאר מענטשן י אזעלכע זאכן, ווי: שבת, לקט און פאה, אויפריכטיקע זארג פארן אומגליקלעכן און עלנדן? - איז דען שוועד א געבוירעגעם בצלם אלהים צו פארשטיץ, אז "את הגר לא תלחצו" (דעם פרעמדן זאקסטו נישט אוגטערדריקן)?! בלויז אוממענטשלעכע "אויבערמענטשך׳ קענען דאם גישט באגרייפן, א געוויינלעכער בשר ודם מוז קענען ’לעבן אין דער ראם. דער גאנצער זין פון לעבן איז שאפן פאר זיך און דיין סביבה א ׳ושר־דיקען, סאציאל־ אויפריכטיקן עולם־הזה - דאם טראגט שוין אין ״זיך זוימען פון עולם־הבא, נאך מער; דייגע עולמות הבאים,.. די פאן פון דיין מיסיע אוץ- דורות און יארן!... \