Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-03-07 · 10/48 (7.3.1947) · p. Seite 2

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
10/48 (7.3.1947)
Date
1947-03-07
Page
Seite 2 (sequence 2)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
63% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243276--329-7242950
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

ZAJT 2 איונדזער ףויאירט FRAJTIK, 7. MARZ 1947; IM>E- Erew der Moskwer Konferenc. Kojm ejnike teg tejln undz op fun der Moskwer Konferenc, fun dem wichtikn geszejenisz wos darf arajnszrajbn a naj bletl in der weltgeszichte. Hinter di kulisn fun di traktat-injonim mit Dajczland un Estrajch bahalt zieh der wezntlechster Problem, welcher es iz, blj-sofek, di mitarbet fun ewej, ideologisz kegnzecleehe weltn. Fumrrs rezultat fun di Moskwer baratungen iz ophengik der problem fun der kinftiker baeijung fun der Moskwer weit cu der London-Washingtoner, ewiszn welche es lign bejde mitl-europeisze meluches. In dem hinzicht herszt ajnsztimikajt in der welt-mejnung. Es iz deriber niszt kejn wunder, wos mit grojs umgeduld un mit gemiszte gefiln, waklendik zieh ewiszn ajngehaltenem pesimizm un dersztiktn optimizm, komentirt men ojf di szpaltn fun der welt-prese dem onhojb fun di Moskwer baratungen. Fun cajt cu cajt balajchtn dem politiszn horizont niszt ajngewiklte in wate, kegnzajtike forwurfn un ״chatoim“. Genug cu dermonen wegn di opklangen fun der sowjetiszer prese wos szildern di hersznde bacijungen in di englisz-amerikanisze zones (zejer opszacung ligt niszt in undzer kompetenc). Wegn dem, az in di dozike gebitn bamit zieh der grojser kapital cu baherszn di dajeze industrie, ibergejendik, cu dem tog-ordnung iber di injonim fun denacifikacje un demilitarizaeje, Wegn dem, az dos ceklapn di dajeze kartein iz a leponemdike szpil, az in der amerikaner zone hot men amnestirt arum 2 miljon nacis un az, wi noch der erszter milchome, flisn kajn Dajczland sztromenwajz ״goldene kojln“, az di' dajeze " Industrie magnatn kumen sznel cu zieh untern ajnflus fun di dozike dolar-ajnszpricungen. Es gedenkt zieh ojeh der entfer wos gen. Marshall hot mit a kurce cajt curik gegebn als fartejdikung fun di szarfe werter fun Dean Acheson ojfn adres fun di moszlim fun Kreml. Di ojbn, als bajszpil, citirte sztimen zajnen farkonferenedike, politisze manewres wos zogn on a hejse atmosfere'beejs di kinftike debates. Nor cu a hejser temperatur ojf di internacjonale konferenen hot zieh di weit szojn eugewojnt. Noch di derfarungn fun forikn jor, wen noch farbisene sztrajtn fun di ojsern-ministern, hot men noch der szturemfuler pariser-konferenc, ojf der gen. farz. fun der UN sof f. j. pluclung ongehojbn szpiln ojf moll-tener, wolt gewen lajchtzinik cü szteln ject cu pesimistisze horoskopn. Men darf gfcher klern, az faktisz darf di weit a!engere cajt-opatmung un dos wet gojrem zajn, troc farszejderfe ״obern“, cu a kegnzajtiker nochgibikajt. Parafrazirndik di werter funm kegnwertikn Heine', Poeme, wolt gewen naiw cu denken, az ״emecer zol untertrogn dem szolem ojf a goldn telerl emecn ahejm mit a heflechn farnojg“. Di Moskwer Konferenc wet kojdem-kol disponirn mitn materjal wos es hot ir eugegrejt di Londoner Konferenc, un weleher anthalt di twiks fun 18 meluches wos hobn gelitn fun Dajczland beejs der milchome. Chuc dem wein bildn a wichtikn orientaeje-punkt di barichtn fun Kontrol- Rat in Berlin, dem organ, wos darf harmonizirn di gezichts-punktn fun di 4 okupacjemachtn ojfn gebit fun Dajczland. Dos dozike materjal trogt an informatiwn char rakter un troc di postulatn fun di klenere Aliirte meluches wegn recht mitcudecidirn, wet warszajnlech di antgiltike sztime gehefn cu di ״Grojse Fir“. Niszt culib dem, wajl ojfn dozikn sztandpunkt sztejt Rusland, nor derfar, wajl blojz di 4 grojsmachtn zajnen bejechojles cu zichern di wirkzamkajt fun zejere decizjes. Szojn funm farlojf fun der Londoner Koftferenc iz cu zen, az ewiszn bahandlen dem estrajehiszn injen un dem dajczn, iz farhan an ernster unterszejd. Ale 4 grojsmachtn hobn nemlech, akeeptirt di formul wos sztelt curik ojf an umophengik un suweren Estrajch. Als jesod deren hot gedint di deklaracje fun di farbindete, wos iz farefntlecht geworn in 1943 j., in Moskwe un wos dringt arojs fun der ibercajgung, az Estrajch iz gewen der erszter korbn fun der dajezer agresje un, az farn anszlus trogt di szuld niszt nor di estrajehisze gezelszaft, nor ojeh glajchcajtik jene politisze sfern wos hobn di dozike aneksje pasiw ongenumen. Benojgeja Estrajch — in kegntejl cu Dajczland — hot men szojn ojsgefartikt a projekt fun szolem-traktat wos zet for an umophengike meluche, gruntzeclech in di grenecn fun 1937 (dos sztrajt-problem fun der sloweniszer Korintie und Stirie als pojel-jojce fun di jugosläwisze foderungen), mit a demokratiszer regirung un a klejner armej. Kedej untercusztrajchn ir suwereni-!bereicht tet, darin di okupaeje-trupn arojsgecojgn wem 90 teg nochn unterszrajbn dem szolem-opmach. Di ojf zieht iber der ojsfirung fun di basztimungen funm opmach darin hobn diplomatisze forsztejer, normal akreditirte (baj der estrajehiszer regirung. Gresere szwerikajtn wein zieh warszajnlech arojswajzn bajm bahandlen dem reparacje-problem, ubifrat dem bagrif ״dajcz ejgntum“. Men ken haltn, az der injen fun di garantjes fun der estrajehiszer regirung benojegeja dem farlojfn cu szafn baj zieh an atmosfere, ginstik far di anszlus-tendencn, •wet ojeh bähandlt wem in traktat. Specjel Frankrajch sztelt zieh kegn jetweder wirtszaftlecher mitarbet fun Estrajch mit Dajczland, bazunders a colunie ewiszn bejde meluches. Zi gedenkt, nemlech, ojsgecejchnt, wi men hot zi ongelernt in 1931 mitn szlisn di estrajch- -dajeze col-unie. Frankrajch un di Klejne “Entente hobn demolt mojre gehat, az Dajczland, als sztarkerer partner, wet mit der cajt azoj festikn ir pozieje, az ojeh Czechoslowakaj wet zajn geewungen cucutretn cu der doziker unie un in rezultat wet Dajczland baherszn politisz un wirtszaftlech dem ganen Donau-basejn. Demolt hot England, hofndik cu bakumen fun der unie badajtnde farlajehterungen far ir handl ojfn dozikn gebit, zieh bamit cu paralizirn Frankrajchs basztrebungen cuniszt cu machn di dozike unie. Erszt Estrajehs rezignaeje fun der unie hot derfirt cu a lejzung wos antsprecht Frankrajchs foderungen. Andersz sztelt zieh for der problem fun Dajczland. In rezultat fun der badingungslozer kapitulaeje hot di dajeze meluche rechtlech ojfgehert cu ekzistirn. Far Dajczland darf durch di machtn geszafn wem a naje rechtlech-meluchisze organizaeje. Di Najs fun Der taljjen fun Warszewer geto Fischer farmiszpet cum tojt Warsze (DENA). Der gew. guwerner fun Warsze Ludwik Fischer, iz durchn pojliszn folks-gericht farurtejlt geworn cum tojt. Fischer iz onerkent geworn far szuldik in tojt fun iber a miljon Jidn un in der farnichtung fun Warszewer geto. Dachau (DENA). A pojliszer far bindungs-oficir baj der optejlung far krigsfarbrechns hot do bakant gemacht, az der gew. komendant fun farnichtungs-lager Auschwitz Rudolf Hess, wet dem 11 april gesztelt wem far a pojliszn militer tribunal unter der baszuldikung fun masn-mord un durchfirung fun medicinisze eksperimentn iber lebedike heftlingen. Stalin demisjonirt als minister fun di bawofnte kojehes Moskwe (DENA/Reuter). Wi r'adio Moskwe hot bakant gemacht, iz Stalin curikgetretn fun zajn postn als minister fun di bawofnte kojehes. Zajn demisje iz ongenumen geworn. Als zajn nochfolger ojfn dozikn amt, iz basztimt geworn zajn biz-jectiker fartreter armej-gen. Bulganin. In der oficjeler bakantmachung fun Moskwer radio hejst es, az dos prezidjum fun Ojbersztn Sowiet hot bafsidikt Stalins bite, nem^idik in acht zajn ojsergewenleche balastung ojfn gebit fun zajne ojfgabn. Der ject 68-joriker generalissimus Stalin hot far der milchome lange jorn niszt ba- Jidisze Kinder gebojrn in Cypern — englisZe birger - Jeruszolajim. Wi es iz bakant gemacht geworn, wem jidisze kinder, gebojrene in Cypern batracht als englisze birger. In di lagern gefinen zieh hajt-cu-tog 8300 Jidn, mener, frojen un kinder. Di wojnungsbadingungen zajnen zejer-primitiwe un nor 2000 iz farzorgt mit winter wojnungen. Es gefinen zieh an erech fun 600 szwangere frojen un 90 naj-gebojrene kinder. Der Joint bazorgt di szwangere frojen, kinder un kranke mit extfa-eugabn. Amunieje lager antdekt in Tel Awiw Tel Awiw (DENA/Reuter). Britisze trupn hobn beejs a rewizje in Tel Awiv antdekt a lager mit a grojsn schum amunieje. Es hobn zieh dort gefunen: explozje-materjaln, hant-granatn un uniformen. koncepcjes fun di machtn in der doziker hinzicht cegejen zieh. Dem plan fun a rej ojtonomisze dajeze meluchelech, arajngenumen in di rechtleche ramen fun a federaeje (lemoszl lojtn amerikaniszn muster) szelt zieh kegn der rusiszer projekt fun a centraler meluche. Iz also di frage: cu darf antsztejn a centralizirt Dajczland wi noch Bismarckn, oder lojtn muster funm westfaler szolem fun 1648, oder 160 jor szpeter, lojtn muster fun Napoleonen, a rej ojtonomisze, dajeze meluchelech. Mitn dozikn problem bindt zieh ojeh der injen, cu der ewentueler szolem-traktat darf zajn untergeszribn durch a dajezer reprezentanc, oder ongeworfn Dajczland ojfn jesod fun an internacjonaln Statut. Mit ejn wort, cu ojfn traktat darfn flgurirn chsimes fun epes a dajezer regirung, oder niszt. In ersztn un cwejtn fal zajnen faran badajtnde szwerikajtn. Azoj cu andersz wolt der ewentueler dajezer rewizjonizm bazesn in zajn hant an ojsergewejnlechn propagande-atut: di chsimes fun a dajezer marionetn-regirung, oder dos niszt maskim zajn fun dajczn folk culib dem mangl fun unterszriftn fun zajne gezecleche reprezentantn. Es iz ojeh cwejflhaft cu an ewentueles f olksreferendum in Dajczland benojgeja dem onnemen, oder niSzt onnemen dem traktat, lojtn ajnfal funm dajczn tuer Kaiser, wolt dergrejeht dem eil. Es iz nemlech meglech a situaeje, az dos referendum wet zieh arojszogn negatiw. Blajbt a frage, wos dan? « Fil cind-materjal anthalt dos problem fun di grenecn, specjel fun di mizrachdike. Di sztelung fun di englisz-amerikanisze meluches iz bakant fun Byrneses Stuttgarter rede, Rusland dakegn wajzt niszt arojs kejn szum hanoches in dem dozikn hinzicht. In di ramen fun di dozike Problemen gejt arajn der problem fun Saar un Ruhr gebit, wos bildn dem ejgntlechn industriein un krigs-potencial fun Dajczland. Ojb un in welcher form es wein realizirt wem Frankder weit klejdet kajn szum amt in der sowletiszer regirung un iz blojz gewen der gen. sekretar fun der komunistiszer partej funm Ratnfarband. Mitn milchome ojsbruch hot er ibergenumen di amtn fun folks-komisar far fartejdikung un forziendn fun landf artej dikungs-komitet. Hoowers plan cum helfn Dajczland. Washington. (DENA-Reuter.) Herbert Hoower hot noch zajn curikker fun Ejrope, opgegebn a baricht dem prez. Truman un der ojslendiszer komisje fun reprezentantn hojz. Ojf a prese konferenc hot Truman bakant gemacht, az der budzet, welchen er hot forgelej'gt dem kongres, iz niszt genugnt cu finansirn Hoowers program, wegn der dernerung fun der dajeziszer bafelkerung. Hoower hot forgelejgt a gemejnzamen britisz-amerikaniszn plan, wos nemt arum a sume fun 950 miljon dolar. Der plan zet ojeh for, az es zoln kursirn 75 szifn mit dajeziszer manszaft, wos zoln cuszteln lebnsmitl fair Dajczland.. Di kostn zoln trogn England un Amerika Tillessen farmiszpet ojf 15 jor tfise. Konstanz. Dos konstanzer Landgericht hot in cwejtn proces kegn Heinrich Tillessen festgesztelt zajn szuld in mord fun gew. dajcziszn financ minister Erzberger un mord pruw fun gew. dajcziszn deput,at Karl Dietz un hot im farurtejlt cu 15 jor tfise. wirklechkajt Jid. Agenc tadlt wider di teror-aktn In a farefntlechter derklerung hot di Jid. Agenc getadlt di gewalttatn wos zajnen leetns ojsgefirt geworn in E. J. In der derklerung hejst es, az di kojehes fun Jiszuw wein farsztarkn zejer tetikajt kegn dem teror kedej cu machn a sof cu di mordn un blut-fargisungen. Englisze opozieje farlangt ojsnams-cusztand far ganc E. J. London (DENA)'. Der flrer fun der opozieje in engliszn Ojberhojz V. Uranborne hot farlangt di ojsbrejterung funm ojsnams-cusztand ojf ganc E. J. Cu der unterszticung fun zajn forszlag hot Cranborne derklert, az dos wet ummeglech machn di teroristn cu antlojfn in gebitn, wos sztejen niszt unter militeriszer gerichtbarkejt. rajehs postulatn wegn problem ׳ fun Saar un der interiacjonalizirung fun Ruhr-gebit, iz szwer fun" forojs cu zen. Chuc dem wet ojfn baratungs-tisz sztejn dos problem fun di krigs-reparaejes, a problem wos iz zejer delikat un bazict zajn specifiszn bajgeszmak fun di cajtn noch der erszter welt-milchome. Efszer wet men dosmol ojsmajdn di feiern fun Versailler traktat un fun di szpetere konferenen, wen men hot niszt bacejchnt in schum, di hojch fun di dajeze reparaejes un lesof hobn di ziger zej hojptzechlech bacolt fun di ejgene keszenes, durch dertejln Dajczland halwoes farn dozikn ewek, biz der a. g. Hoovers moratorium fun 1931 hot zej praktisz anulirt. A szwerer problem wet zajn dos farzichern zieh far an ewent. dajezer agresje un wos es bindt zieh derrnit, di dojercajt fun der okupaeje fun Dajczland. Der amerikaner Projekt, wos iz zajner cajt arojsgerukt geworn durch Byrnesn, hot in der doziker hinzicht niszt gefunen di sowietisze aprobäte. Azoj szteln zieh for in algemejn di problemen, wos darfn zajn regulirt ojf der Moskwer konferenc in interes fun weitszolem. Ojb di dozike injonim wein wem pozitiw derlejdikt, ojb in Dajczland wet geszafn wem an antszprechnder gajstiker klimat, wos baginstikt di demokratizirung un demilitarizirung ojeh ojfn psichiszn gebit un Dajczland wet niszt wem kajn ״szpilbal“ in di hent fun di, ewiszn zieh riwalizirnde meluches, ken dergrejeht wem der eil fun di szolem-basztimungen. Un nor ojf dem fal wein di, ojfn papir farfiksirte, basztimungen hobn in der eukunft a praktiszn wert, ojb zej wein zieh bazirn ojf tatn, geszticte ojf glojbn in der wichtikajt un hejlikajt fun di traktatn. Dort nemlech, wu es fein di dozike elementare j esoj des, wet der welt-sejder, 10jt Leon Blums werter, zajn ״gebojt ojf zamd“. debatirt wider di E. J.־frage Do® britisze Unter hojz London (DENA/Reuter)'. Wintshon Churchill, der lejter fun der engliszer opozieje hot derklert in Unterhojz, az er farlangt a derklerung wi lang es wet dojern a cusztand fun a ״derbaremlecher milchomefirung“ mit ale ire blut-fargisungen in E. J. far der dergrejehung fun an antgiltiker antszejdung. E. J. kost Grojsbritanje jeriech 30 biz 40 tojznt funt un dos haltn 100.000 Britn unter wofn. Kolonie-min. Jones hot ojf Churchills frage geentfert, az di britisze regirung iz in fuln bawustzajn fun der ernster läge in E. J. un wet unternemen jedn meglechn szrit kedej di dozike tragisze situaeje azoj sznel wi meglech cu farendikn. Di britisze E. J.-armeZ firt niszt mit kejnem kejn milchome Jeruszolajim (DENA/Reuter). Der komandir fun di britisze bawofnete kojehes in E. J. gen. Mc Mallen hot far ofleirn fun der militer hojpt-kwartir derklert, az di britisze armej in E. J. Art niszt kejn milchome hen mit der jidiszdt bafelkerung fun E. J. un hen mit emien andersz. Gen. Mc Malion hot wajter ojsgfefirt, az in der eukunft wet funm szprach-gebrojch fun der armej gesztrochn wem dos wort ״terorist“. Di teroristn wein in der eukunft bacejchnt wem als merder, farbecher un gemejne subiektn. Forszlag fun horaw Elijezer Silwer wegn Jeruszolajim Cincinatti (DENA-INS). Horaw E. Silver, rezid'ent fun Agudas Jisroejl hot gefodert cu derklern Jeruszolajim als neutrale sztot. In a telegrame cum britiszn botszafter in di F. Sztatn lord Inverchapell, bet horaw Silver cu farwandlen Jeruszolajim in an ״ofener un nejtraler sztot“ wu es zoln niszt forkumen kejn szum militerisze operaejes, 8' zol niszt ongewendet wem kejn wofn un 8' zoln dort niszt zajn kajn militerisze ajnrichtungen. Wisnszaftlecher center ojfn nomen fun prof. Ch. Weizmann. Di boj-arbetn funm wisnszaftlechn center ojfn nomen fun prof. dr. Chaim Welzmann hobn zieh szojn ongehojbn. Der center wet zieh gefinen in Rechowot. Di arbetn firt ojs di boj-gezelszaft ״Solel-Bone“ baj der Histadrut. Di erszte gebajdes wos wein ojsgefardikt wem, wein dinen far di optejlangen fun bio-fizik un fizikale Chemie. Das .ojfsztelen dem center cuzamen mit zajn gancer ajnrichtung, wet opkostn 5 miljon ‘dolar un wet dojern 10 monatn.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.