Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 2 (1947)
- Issue
- 4/42 (24.1.1947)
- Date
- 1947-01-24
- Page
- Seite 9 (sequence 9)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 65% known words query
- IRI
…/7242850-7243267-7243271--275-7242921- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
FRAJTIK, 24. JANUAR 1947 אונדזער וו#רט ZAJT 9 Di antszfejung un antwiklung fun der jidiszer gemeinde in Münchberg Münchberg iz a krajz-sztelt ln Ober- Franken hart baj der amerikanisz-rusiszer grenec mit a bafelkerung fun umgefer 12.000 ajnwojner. Dem 13. april 1945 bazect di amerikanisze armej undzer sztetl un ojf der ojberflach derszajnt a minjen Jidn, un hojpt on cu firn an״ organizirt lebn. Di faktisze antwiklung hojbt zieh on mitn onkumen fun ejnike Jidn fun Lichtenfels (baj Bamberg). Cwiszn di na je Münchberger tojszowim hot zieh ojeh gefunen der h'. Schapelski, der jectiker prezes fun jidiszn komitet un lajter fun der KZ-sztele. Er nemt ojf zieh di incjatiw cu organizim dos jidisze lebn un legalizirt di ject-blijende jidisze kehile in Münchberg. Dem 15. September 1945, in a baszejdenem lokal ojf Ludwigstr. 32 antsztejt di jidisze kehile mit ire 22 mitglider mitn h' Schapelski als prezes. Es antsztejen farszejdene szwerikajtn, troc undzere langjorike lajdn tin szmachtn in di KZ-n, gefinen mir niszt di unterszticung fun der dajezer farwaltung. Di miklojmerszte ״demokratn“ sztern undzer tetikajt ojf jedn gebit: men tejlt cu far Jidn di ergste wojnungen, bojdems un suterines, wi es past far menczn fun ewejter klas. Der forsztejer fun der jidiszer kehile kumt cum ojsfir, az der ejnciker ojsweg iz nor oncuhojbn a kamf: a kamf far besere badingungen. Un er hejbt im on, un dos niszt blojz far glajchbarechtikung, nor ojf mer recht wi di ibrike bafelkerung. Di pozitiwe rezultatn funm dazikn kamf, lozn lang ojf zieh niszt wartn. Di Jidn bakumen prechtike wojnungen fun ongezeene naci-tuer, ojeh fule baklejdung fun wirtszafts-amt. Der macew fun di Jidn in Münchberg endert zieh radikal cum gutn un Münchberg wert a szem-dowor. Fun umetum sztromen Jidn, wos zuchn a cajtwajlikn opru un gefinen es in der doziker sztot. In Jor 1946 gefinen zieh szojn in Münchberg 85 Jidn. Es antsztejen na je Problemen; der hungef noch a jidisz-kulturel lebn wert wos amol sztarker. Ojeh dos wert gelejzt durchn grindn a kultur-*amt bajm komitet. Es wert gegründet der jidiszer sport-klub ״Makabi“ mit sekejes fun: Futbol, tisztenis, boks un szach. Ich wolt niszt erlech gehandlt, niszt dermonendik di szlechte zajtn fun gewise (chocz a klejne klike) egoistisze un gewisnsloze elementn, wos hobn probirt sztern dem szolem baj undz in sztot mit der hilf fun bejzwilike mesires cu der Militer Regirung. Di dozike elementn hobn zieh bamijt aruntercurajsn dem ojtoritet funm prezes un brengen algemejne szodns der gancer jidiszer bafelkerung. ׳ Di sztarke reakcje fun der Münchberger jidiszer bafelkerung bawajzt ober, az kejner iz niszt imsztand zi ojscunucn cu welche es zoln niszt zajn szmueike majsim — bazajtikndik di szterer funm jidiszn gezelszaftlechn lebn. Di col fun der jidiszer bafelkerung halt in sztajgn azoj, az der baszejdener lokal ojf Ludwigstr. wert cu klejn. A dank di energisze bamijungen fun komitet bakumen mir di wille ״Bergman“ in welcher es wert ajngeordnet der jidiszer komitet. Hajnt-cutog iz dos der bakwemster un seenster komitet-lokal in der gancer amerikaniszer zone fun Dajczland. Es gefinen zieh dort optejlungen far medicin (ambulatorje), leze-zal, farwajlungs-lokal u. a. An ongezeenem plac farnemt der komitet mitn h' Schapelski berosz in der produktiwizirungs-akcje fun der jidiszer jugnt. In april bazect zieh 3 km fun Münchberg der kibuc ״Lehawa“ (in Waulmersreuth) in der col fun 72 chalucim, un in 2 chadoszim szpeter, der kibuc ״Lanegew“ in Zettlitz mit 90 ch-wejrim. Der kibuc bakumt a zegwerk, mil un landwirtszaftleche ferme. Ojeh falt cu Münchberg der kowed cu hobn baj zieh a seminar, wos bildet ojs jede woch 70—80 madrichim. Di ajnrichtung fun^ seminar iz a musterhafte. Az der komitet־ iz baj ündz an iberparteiszer, bawajzt der fakt, az wen in undzer krajz, in Bernstein ekzistirt ojeh a kibuc fun ״IJaszomer Hacair“ welcher cejlt 150 chawejrim. Troc ober der fil-zajtiker tetikatj un Iberlastung fun arbet funm komitet, fargesn mir ojeh niszt in undzere gefalene kedojszim, di korbones fun naci-rezim wos gefinen zieh in di arumike welder. Dem 8. oktober 1946 zajnen zejere bejner gebracht geworn — ojf a fajerlechn ojf — cu kejwer Jisroejl. Dos greste werk, wos iz geszafn geworn iz bli-sofek dos ajnordnen a kinder-hejm far farjosemte, ojgehungerte un naJkete kinderlech. 10 km fun Münchberg, gefint zieh a klejn sztetele Schauenstein wu hojch ojfn szpic barg ligt a szlos mit 50 cimern un zaln. In dem szlos hot h' Schapelski baszlosn ajncuordnen dos kinder-hejm. Di zach durchcufirn iz ober niszt azoj lajcht, wajl noch dem krig iz dort ajngeordnet geworn a chemisze fabrik. Noch lange interwencn zajnen di bamijungen fun h’ Schapelski gekrojnt geworn mit derfolg un es zajnen dort ajngeordnt geworn 200 jidisze kinderlech, welche bakumen baszpajzung, baklejdüng, kulturele un fizisze dereijung, un der iker: A wareme swiwe in welcher zej filn ziöh munter un frejlech. In cuzamenhang dermit wos Münchberg iz niszt imsztand ojfcunemen azojfil Jidn, hot der komitet szojn mit a jor curik gemacht bamijungen cu. bazecn zej in dem A jor jidiszes lei Hart baj der czechiszer grenec zajnen farhan a gance rej sztetlech, wos zajnen rajeh in der porcelan-industrie. Cwiszn zej gefint zieh ojeh Marktredwitz.. Cwiszn di farszlepte fremd-arbeter fun di mizrach un majrew ejropeisze lender hobn zieh ojeh gefunen etleche Jidn. Noch dem, wi Marktredwitz iz bafrajt geworn durch dem amerikaner militer hobn zieh di draj lebngeblibene Jidn, kranke un farhungerte arojsgewizn ojf der gas un hobn zieh bagegnt mit noch 8 jidisze frojen, ibergeblibene fun ewakuirtn kacet Buchenwald un zieh cuzamen gelozt in weg arajn. In a cajt arum hot zieh orgnizirt a grupe fun 25 Jidn un zieh bazect in Marktredwitz, cwiszn zej hobn zieh gefunen di chawejrim Lifszic, Landau un Edelman. Der jiszuw hot zieh ongehojbn cu fargresern un zajendik szojn a grupe fun 50 Noch di waln. Zuntik dem 19 januar, zajnen forgekumen di waln cum lager-komitet, cu welchn es hobn figurirt 3 listes. Di waln, wi es iz gewen forojscuzen, zajnen durch kimat on incidentn, ober doch zajnen in der propagande wos iz gefirt geworn ganc intens!w, bannet geworn zer niszt kajn pasike ojsdrukn, wos wein noch hobn zejer epilog in form fun a szarfn protest. In di waln hobn zieh batejlikt 85% walbarechtikte un hobn gebracht folgnde rezultatn: In gericht zajnen gewejlt geworn ale kandidatn fun der liste nr 1 fun cijonistisz-progresiwn blök (cijon. org.-Mizrachi un kombatantn). 1. Birnbaum Josef, 2. Elbäum Jakob, 3. Guz Anszel, 4. Ickowicz Ajzik, 5. Szafin Hersz, un als fartreter: 6. Grinberger Dan. In komitet zajnen gewejlt geworn fun der liste Nr. 1 1) Herszkowicz Mojsze (Mizrachi), 2) Schechter Henrik (Pachach), 3) Wejnik Fejwusz (Pachach), 4) Bozenberg Samuel (Cijon. Org.), 5) Ickowicz Marton (Mizrachi), Fun der liste Nr. 2. (umpartejisze) 6) Ickowicz Miklos. Fun der liste Nr. 3 (Agudas Jisroejl), 7) Mermelsztejn Ben-Cijon, 8) Dawidowicz Gabor, un 9) Fiterman Mendel. In rewizjons-komisje: 1. Sztejnmec Szol-lejb (nr 1), 2. Maurer Mejer (nr 1), 3. Himelfarb Michael (nr 1), 4. Kalusz Ignac (nr 2), 5. Lewkowicz Wil-, mosz (nr 3). Di wal komisje hot farefntlecht dem wal rezultat un hot basztimt a termin fun 3 teg far ewentuele protestn. Noch dem dozikn termin wet cusztand kumen di erszte konstituirnde zicung fun najem komitet. Es iz interesant cu bamerkn, az in najem komitet zajnen farblibn 4 mitglider fun altn. Doch wiln mir glojbn, az di wegn wein zajn andere un mer nuclechere far di lager ajnwojner. Baj der doziker gelegnhajt, wiln mir ojfmerkzam machn di naje szlichej cibur, az -sej zoln zieh als ersztes baszeftikn mit der likwidaeje fun injen Fogel, ojf wemens gewisn es ligt cu dekn als rezultat fun der frijerdiker mis-wirtszaft ... — a sume fun: 28 kg bonen-kawe, 99 puszkes flejsz-konserwn urt 16 kg 70 dg euker un* andere minim. derbajikn sätet! Helmbrechts. Endlech zajnen ojeh di dozike onsztrengungen gelungen un zint 2 monatn gefinen zieh dort forlojfik 30 jidisze familjes. Bajm szlus wil ich dermanen, az bajm prezes h’ Schapelski gefint zieh ojeh a gewise jidisz-ungarisze froj (wos hot durchgemacht dem KZ) als dolmeczern un sekretarin baj der Militer Regirung welche hot ojeh grojse fardinstn in der gins^iker antwiklung fun der jidiszer bafelkerung. In der naj-cajtiker gesziehte fun Münchberger jidntum wein di ewej nemen dinen als simbol fun mesires nefeszdiker arbet far di Jidn. Ojfn szwel fun jor 1947 cejlt di jidisze bafelkerung in Münchberg iber 800 man, wos gefunen do a cajtwajlikn ojfnhalt in menczleche badingungen. Pinches Gerszonowicz. man hot men gerufn a farzamlung, welche hot ojsgewejlt dem ersztn cajtwajlikn komitet in di perzonen Landau, Lifszic, Diamant, Pola Kesler un Males. Dos dozike komitet hot gearbet baj szwere badingungen biz es iz im gelungen cu farzorgn ale Jidn mit dires un alem nojtikn, bakumendik in zajn dispozieje dem hotel ״Schwan“, wu es hot amol genechtikt, beejs zajn ojfnthalt in Marktredwitz, der ״führer“. Umdermidlech in zajn arbet hot zieh arojsgewizn der ch’ Lifszic, welcher hot derlejdikt ale injonim saj baj der Mil. Reg., saj baj der dajezer ortiker macht, farzorgndik di gezintere mit alem nojtikn un di kranke mit mediciniszer hilf. Mit im hot mitgearbet der ch. Edelman, mit wemens hilf es iz gegründet geworn a cijonistisze organizaeje, welche hot zieh baszeftikt mit kultureler arbet, ajnordnendik farszejdene lager-szpigl Wi bakant ekzistirt a cwejfacher urtejl wegn ajncijen bajm her Fogel dem batref in mezumen, finf-fachik fun nominal-prajz in der hojch fun 3684 RM. Mit dem derlejdikn dem dozikn injen wet der najer komitet bawajzn zajn ersztn gewagtn szrit in der richtung cu basztrofn di szuldike in misbrojehn ihit gezelszaftlech farmegn un in undzer fal, far cunemen dem bisn fun mojl fun undzere klejne kinder (!) un glajchcajtik wet dos zajn a wornung far andere. Der najer komitet darf dermeglechn di kontrol iber zieh un szteln zieh in an engn kontakt mit di lager ajnwojner, ajnfirn efentleche barichts-farzamlungen jede 3 oder fir wochn un lozn zieh onwarfn di mejnung fun folk, welche hobn deren ojeh recht. Szlisn a kontakt mit der UNRRA-lejtung un azoj arum ojswirkn cu farbesern di läge fun di lager ajnwojner, wos gefinen zieh leetns in a szwern macew, ojssztejendik tejlmol untereuhungern. Bawegn undzere jidisze UNRRA baamte, az zej zoln zieh rechenen mit di baszlusn un onwajzungen funm komitet un niszt farkert. Szteln zieh in engn kontakt mitn najem employment-oficer kedej cu normal!- zirn di frage fun di arbeter un zejer balojnung. Lejgn a grojs gewicht ojfn sanitarn cusztand fun lager kedej cu farhitn far szlechte folgn. Zorgn wegn dermeglechn cu bakumen genug hejc-materjal. Normalizirn di Joint-fartejlungen. Di ongekumene ״matones“ tejkef un racjonel fartejln un koj dem kol in zinen hobn dem lager ajnwojner welcher hot geszikt in komitet menczn, az zej zoln im fartretn un zajne interesn fartejdikn. Bamijen zieh cu bazajtikn fun ale plecer di szlechte un cwejflhafte ongesztelte un awekszteln menczn fejike uri farlesleche. Machn ale bamijungen, az der lager szpitoi zol niszt awekgenumen wem, wajl dos ken hobn a zer szlechte Wirkung ojf di gezunthajts-farhelteniszn in lager. Arojswajzn a sztarke aktiwitet ojfn politiszn un kultureln gebit. Dos zajnen in kuren di ojfgabn un di wegn ojf welche es darf gejri der najer komitet — un mir winczn zej fil derfolg in zejer arbet letojwas der gezelszaft. Chaim Goldzamd. faransztaltungen, wi foriezungen, ojngej szabat, kestl-owntn un szmuesn ojf farszejdene temes. Dem 15-tn maj, inm proklamirtn bafrajungs-tog, iz angeordnt geworn an impozanter marsz-eug cum bejs-ojlom, wu es lign 13 jidisze kacetler. A dank der bamijung fun prezes ch' Landau iz organizirt geworn a sport-klub ״Makabi“, wu di jugnt farbrengt di ffaje cajt in farszejdene sport-opcwajgungen. Gewezener komitet Undzer jiszuw hot zieh fargresert troc di sztejner in weg, wos hobn geworfn ejnike folksfareter, ajnszlisndik in zieh di naj ongekumene plejtim fun Busland un ojeh 15 naj gebojrene kinder. Bajm hajntikn tog cejlt undzer kibuc 224 perzon. Ales wert bazorgt mit wojnungen, hole un baszpajzung. Es filt zieh baj undz a mangl in a szule un in fach-ojsbildung. Mir hobn gemacht szojn fil bamijungen ojfn gebit fun produktiwizaeje. Es zajnen ajngeordnt geworn sznajder, kamaszn-macher un trikotazwarsztatn, wi ojeh a bekeraj, ober in di ale warsztatn fein di nojtike maszinen. Mir hobn zieh gewendet cu der gezelszaft ORT un cum sztats-komisar dr. Auerbach, ober lajder on derfolg. Mir wiln hofn, az di lejtnde instanen wein zieh noenter farinteresirn mit undzer kibuc Jidn un mithelfn cu der produktiwizacje fun di brejte szichtn, wos iz ojeh a gebot fun der szo. L E-n, Marktredwitz. Waln ln Rajon Fürth-sztot. (Telefonisz fun undzer koro- «pendent.) Di waln zajnen durch rujik un on cwiszn faln. Der rezultat fun di waln iz folgnd: 240 wal-barechtikte, 221 opgegebene sztimen, 206 giltike. Nr. 1 (umpartejisze religjeze) 66 sztimen — 2 mandatn (Mangon ün Wajnsztok), nr. 2 (cijonistn) 103 sztimen — 3 mandatn (Zilberberg, Rozental un Lufrwicki), nr. 3 (rewizjonistn) 37 sztimen, on mandatn. Rewiz jons-komisje: Nr. 1 — 62 sztimen, nr. 2 — 102 sztimen, nr. 3 — 41 sztimen. — Ale 3 cijonistn. Di cijonistisze organizaeje drikt ojs dem mitglid ch’ Ar je Korner a hareikn jaszerkojach far zajn mijfuler arbet bajm durchfirn di waln. In Münchberg. Fun 298 wal-barechtikte, hobn 241 perzon gesztimt, 19 sztimen umgiltik. Di rezultatn zajnen: Gewejlt cum Komitet: 1. Natan Schapelski, 2. Joachim Komet, 3. L. Zenes, 4. Dawid Jagoda, 5. Benjamin Szapiro. Rewizjons-komitet: 1. Cwi Dreksler, 2. Mordchaj Adler, 3. Motl Ruszani. Najs fun Pojln. Derfolgrajche interwenc fun HIAS dir. Mr. Grossman. In rezultat fun di derfolgrajche interwenen fun HIAS dir. Mr. Abe Grossman bajm States Department in Washington iz gelungen ojscuwirkn a ginstike antszejdung in emigraeje ongelegnhajtn far rabonim in di F. Sztatn. In rezultat fun der interwenc kenen rabonim, derfilndik gewise forbadingungen, forn kajn Amerika ojser der kwote. Di badingungen cu genisn fun der doziker priwilegje zajnen folgende: 1. Di batrefnde muzn hobn a kontrakt, az zej zajnen ongenumen als ongesztelte baj a kompetenter organizaeje in USA, wi gemejnde, jesziwe u. s. w. 2. A legitimaeje, az er hot 2 jor umunterbrochn ojsgeflrt di funke je fun a row. Perzonen, was wiln genisn fun der doziker priwilegje wem gebetn zieh zofort meldn ln HIAS-centrale far Dajczland un Estrajch München, Möhlstr. 37/a.