Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1947-01-24 · 4/42 (24.1.1947) · p. Seite 7

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
2 (1947)
Issue
4/42 (24.1.1947)
Date
1947-01-24
Page
Seite 7 (sequence 7)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
62% known words query
IRI
…/7242850-7243267-7243271--273-7242919
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

FRAJTIK, 24. JANUAR 1947 אונדזער ווארט ZAJT 7 Beejs der ojsern-minister Byrnes hot mit a kurcer cajt •curik energisz derklert ״ich hob niszt bedeje curikcutretn“, hot gekent ojch a politisz-niszt faxinteresirter zieh meszajer-zajn, az in der flrung fun der amerikaniszer inern-politik iz epes ״niszt in Ordnung“. Di onfartrojte, wos hobn zajt wochn geredt wegn a beforsztejender demisje, hobn gewust, az di baeijung ewiszn Truman un Byrnes — wos hobn bejde in 1944 gesztrebt cu der vice-prezident-kandidatur —-iz niszt gewen zejer eng. Unter Roosevelt’n hot Byrnes, damolst als krigsmobilizator, gehat a cimer in Wajsn Hojz. Unter Trumanen iz antsztanen der plan ibercutrogn dos gance ojsern-ministerjum fun zajn historiszn zic-ort kegniber dem Wajsn Hojz, in dem a. g. ״najem krigsministerj um“ — dem Pentagon. Di ״New York Times“, komentimdik dos dozike geszeenisz hot festgesztelt, az dermit farlirt der ojsern-minister zajn tradiejonein rang als erszter in kabinet un az ojsern politik wert aropgenidert biz cum rang fun farinteresirung, wen Byrnes wet cu a baszprechung mitn prezident darfn durchgejn niszt ejn gas, nor a lange re je mit a sztarkn farker gesztopte gasn fun der hojpt sztot. Dos zajnen gewen ojserlechkajtn, ober fun zej hot men arojsgelejent di temperatur tunm ojsn-poütiszn krizis, welcher hot zajt dem konflikt mit Wallace baszwert an ejnhajtleche flrung fun der ojsern politik. Wen dos, wos iz gewen ״niszt in ordnung“ hot gezolt klor gemacht wem ojf a radikaln ojfn, iz der moment ject gewen ginstik fun ojsn un iner-politisze sibes. Ojsern-politisz herszt ject a forbarajtnde hafsoke ewiszn di minister-konferenen fun New York un Moskwe, welche macht niszt nojtik kajn fodergrunt-antszejdung. Inerpolitisz iz mitn cuzamenkumen zieh funm najem kongres, a basztimter politiszer perjod gekumen cu zajn opszlus, nemlech: der perjod fun iberpartejiszer politiszer farsztendikung. Senator Vandenberg hot szojn farn ibernemen di senat-firung klor gemacht, az er wet zieh optejln fun der enger cuzamenarbet mit Byrnesn, un Walter Lippmann hot ojfgedekt in der amerikaniszer politik gewise farnepltkajtn, seftsztelndik, az di dozike iber-partejisze cuzamenarbet iz chal nor ojfn gebit, wos wert baarbet gemejnzam durch Byrnesn un Vandenbergn, nemlech: di szolem opmachn in Ejrope. Dakegn zajnen der wajter Mizrach, dorem-Amerike un der Nonter Mizrach kejnmol niszt gewen kajn kegnsztand fun farsztendikung ewiszn republikaner un demokratn. Cwang cu na je an tszej düngen. Grod ojf di dozike 3 gebitn basztejt ober hajnt a ewang cu na je antszej düngen. Gen. Marshall, der najer ojsern minister kert zieh curik fun Chine mit der ibercajgung, az zajn specjele misje iz niszt gelungen. Dermit iz ober ojch in jectikn moment umfarejnbar geworn der szwerer konflikt ewiszn di unterszticer fun Czang-Kai-Szek un fun di Jennan-komunistn un dem ojsern departament. Wos fara badajtung Marshall szrajbt cu dem konflikt in Chine un dem State-Departament, bawajzn di werter, wos er hot curik mit a jor gezogt in Chine: ״Wen mir zoln dergrejehn dem szolem, wen di weit winezt zieh fridn, dan zajnen farhan ewingende sibes, az Chines jectiker pruw zol flrn cum derfolg, dos hengt in a grojser mos op fun di handlungen fun andere naejes.“ Ojch dos cwejte gebit wos Lippmann dermont, hot sof december arojsgerufn in Washington fil szpanung. Der amerikaniszer botszafter in Argentine, George Messersmith, hot zieh curikgekert kegn wiln fun Byrnesn, kedej ojfcucwingen an umkerung fun der bizjectiker argen tiniszer Politik funm untersztats sekretar Spruille Braden. Braden, welcher hot als Messersmith’s forgejer, geflrt an aktiwe interwenc-politik kegn dem prezident Peron, iz zajner cajt durch Byrnesn basztdmt geworn als nochfolger fun Nelson Rockfellers ״milder politik“ un biz ject gehaltn geworn kegn ale ongrifn. Messersmith szajnt ject cu hobn klor gemacht, az er ken zieh curikkern ojfn postn, wen• es wet gemacht wem a sof cu der Peron-fajntlecher politik. Legabe Erec Jisroejl, basztejt niszt nor inerhalb Amerike a cwejszpalt, nor do iz der ort, ojf welchn der pruw cu koordinim di englisze un amerikanisze ojsern politik iz ammejstn badrot. Biz ict hot Washington ojsgeibt jedn meglechn druk kedej cu sztien di jidisze interesn, doch hot zieh London niszt ajngegebn cu bawegn Amerike, di dozike politik kegniber di Araber ojch militerisz cu untersztien. Englands antojszung gejt deriber azoj wajt, az der militeriszer szriftszteler Liddell Hart hot ernst forgeszlogn cu rezignim fun der azoj umzicherer ״lebns-linje“ fun der imperje in nontn Mizrach un ale kojehes widmen dem ojf- ־•N der ,/birgerboj fun a strategiszn weg durch majrew- Afrika. ״Direkte asistenc.“ Kegniber di dozike faktom fun umzicherhajt, szajnt ject es zol zieh hobn durchgezect a richtung, welchers kontum 8' iz gewen cu bamerkn, dos koordinim di ojsern politik mit di militerisze baderfeniszn. Szojn in mitnnowember hot di socjalistisze britisze wochnszrift ״Tribüne“ geszribn wegn a heftikn kegnzac ewiszn amerikaniszn ojsern departament un di amerikanisze sztabn: ״di militarizirung fun der amerikaner diplomatje“ — hot di cajtung geszribn — ״hot dergrejeht a bamerknswertn farnem, botszafter fun di F. Sztatn in Chine iz gen. Marshall, Amerikas firnde militerisze flgur; botszafter in Amerika iz Bedell Smith, Eisenhowers general sztabszef; ojberkomandir in Japan iz gen. Mc Arthur, in Dajcziand gen. Clay, in Estrajch — gen. Mc Clark ... di sukeesiwe umwandlung fun der diplomatje in a direkter asistenc fun aza machtfuler kerperszaft, wi es zajnen di bawofnte kojehes fun di F. Sztatn, ken niszt blajbn umbamerkt.“ Ojch di konserwatiwe ״New York Harald Tribüne“ hot bamerkt dizelbe Struktur- Wandlung, onnemendik, az gen. Eisenhower wet farnemen dem postn, welchn 8' hot ib'ergenumen zajn forgenger Marshall: ״di tendenc fun di fergangene jorn, lojt weleher di militaristn hobn ibergenumen in a waksnder mos di achrajes in der flrung fun der amerikaniszer ojsern politik, iz farsztekt un farendikt geworn. Generain un adm.ir.aln hobn ibergenumen a badajtnde col diplomatisze postns mit a szlisl-botszafter postn un in sztats Sekretariat. Mitn ojsnam fun dem ojserhalb-sztejendn Mc Arthur bildn di dermonte generaln a cuzamengeherike grupe. Di nonte baeijungen ewiszn gen. Marshall und dem jectikn szef fun gen. sztab Eisenhower iz gut bakant. Gen. Bedell Smith iz in Virginia gewen, Marshall’s an öfter jagd-gast; als sztabszef wos hot koordinirt di inwazje plener, iz er gewen Eisenhowers an umfarbajtlecher ratgeber. Ejder Eisenhower hot in jor 1942 im ajnberufn kajn cofn-Afrike hot er gedint als sekretar fun kombinirtn englisz-amerikaniszn armej-sztab in Washington. Gen. Clay gehört cu di enge frajnt fun krigs-minister Patterson. Gen. Clark, weleher zol ojf der Moskwer konferenc ibernemen di fartretung funm ojsern minister, hot baj di geferlechste badingungen farendikt di farhandlungen wegn der amerikaner landung, welche botszafter Murphy hot ajngelajtet mit di Francojzn. Gen. Mc Namey, a forgezecter ober ojch nonter frajnt fun Clay, wet farnemen a militeriszpolitiszn postn fun ersztn rang, als forgeneral" sztejer baj der militer-komisje f»n UN. Es iz zicher mer wi a cufal, az di dozike ale mener hobn in fargangenem jor geszept derfarungen ojf di grenec-linjes fun der amerikaniszer macht antwiklung; Marshall in Chines kamf far Mandzurje, Clay un Mc Namey in Kontrol-Rat ojfn rand fun• ״ajzernem forhang“, Clark ojf der grenec ewiszn mitl-Ejrope un Balkan“. Militer — niszt militarist. Wen es wert do barichtet fun a ״militarizirung“ fun der diplomatje, darf men es niszt farglajehn mit militaristisze ideen un mit a militaristiszer diktatur. Niszt umzist iz gen. Marshall beejs der milchome sztendik bacejchnt geworn als der ״birgergeneral“, alzo, als der man, wos hot baj di foderungen fun der krigs-firung niszt fargesn di recht fun di eiwilistn. In kegnzac cu di mejstns firnde amerikanisze generaln, iz Marshall niszt durchgegangen di szul fun der barimter militer akademje West Point, nor hot bakumen zajn militerisze ojsbildung in Virginia Military Institute. Er baziet alzo niszt di ojch in Amepike bakante militerisze niszt-cutritlechkajt fun ״brass hats“ (meszernem heim). Iberal wert forgecojgn zajn ״niszt militerisze“ perzenlechkajt, wi ojch zajn heflechn ojftretn un der fakt, az er iz grejt fil ojscuhem ejder er lozt faln zajne ejgene antszejdungen. (״Badener Zeitung“). ״Zingendik un Tancndik" (Teatev tecenzje fun S z. ß er gma n.X * Wen mir zien azoj trojerike in undzer hofnungslozer läge — ejbik tvachtndik: wen?!, cu lang noch? ... wartndik ojf der jeszue — pluclim a najes — es wet zajn abisl hejmlech in lagex, teatev, — Siwak baj undz un in undzer sztimung kumt for an iberrajs fun di pesimistisze gedanken, men fargest ojf a kurcer cajt di ale grojse dajges ... ... un take forike woch hobn di alte ״Estradechewre" fun amolikn Warsze — Fajwl Siwak (bakanter artist fun ״Jung-Teater“), dos popule re tencer-por Simon N u sb 0 j m un Max N euf eld (fun ״Ararat”) un di bachejnte folks-zingerin Rochl Relis (fun Lemberger ״Folks-Teater") — undzer lager in Bamberg mechabed gewen mit a frejlechn estrade-koncert u. n. ״zingendik un tanendik”. Zej hobn take getanct un gezüngen un afile ojch gegebn abisl ernszte zachn. In der ernster rol iz gewen der bagabter Fajwl Siwak. Kukndik ojf im, beejs der ojffirung fun Pereces ״batlen", hot zieh geduckt, az ojfjder bine iz niszt der artist Siwak, nor es iz der emeser un lebediker batlen. Siwak’s jede bawegung, jeder szmejchl, jeder ojsdruk ale iz azoj kinstlerisz natirlech, azoj fraj filt er ziehot der ״batlen“ — ojf der bine ... Un kukndik azoj ojf Siwakn in Preces ״Batlen", hob ich zieh dermont un gehat dem ajndruk, az ich gefin zieh in amolikn ־Warsze ojf Dluge 19 un ich ze Siwakn in zajne farantwortleche roln in ״Missisipi”, ״Kune-Leml” und fil, fil andere forsztelungen. (0 wi szwer es iz ojfn hären, wen men dermont zieh ...) Siwak hot ojch mit bagajsterung ojsgefirt Pereces ״Der Wechter” un er iz undz ojch mechabed gewen, in zajn ojsgeborgtn frak, mit a bist frejleches ... nemlech Luckis ״A mejdl”, K. Molodowskis ״Di dame mitn hintl', Sz. Alejckems ״Gentleman" un andere. Siwak iz ojch in zajn komiszer rol niszt szlecht gewen. Mit ejn wort — Siwak-maladjec. Wen Siwak wolt noch gehat abisl mer aktueln repertuar, wolt er noch mer nojse chejn gewen. Dos tencer-porl: Simon Nusbaum un Max Neufeld hobn zieh ojch niszt farszemt. Zej hobn zejer gelungen ojsgefirt di tanc-numern: ״Jidl mitn fidl”, ״Baj mir bistu szejn”, ״Step” (on muzik) un dem frejlechn numer ״Fritz un Spritz” (in rusisz). Nusbaum un Neufeld zajnen zejer muzikalisz (a szod blojz, wos zej zien in Dajczland, wen zej woltn gezesn in Holywood, woltn zej gemacht besere ״biznes”). Bazunders muz ich ojch dermonen Simon Nusbäum, als Conferencier. Er iz ojch in der rol niszt szlecht, wen... er wolt gehat mit wos cu ״szisn”! Er hot niszt kajn werter. Er iz mer sztum wi redewdik... H' Nusbaum, wilt ir als Conferencier ojsnemen baj ojlem to zalewet niszt kajn dajeze markn, szaft a humor ״cuszteler" mit aktuelen humor, wien un a frejlechn monolog, demolt wet ir zajn 0״ key..." Ojch Rochl Relis hot zieh dosmol ojsgecejchnt mit ir szejner bachejnter sztime. Zi hot ojsgefirt ״Ejli ejli1', ״Dos goles lid” (in di gor hojehe teuer etwos szwach, es ken ober zajn, az culib der szlechter akustik, zajt ze mir mojchl...). Dakegn hot Relis mit grojser bagabung ojsgefirt di mizrach-lider. Zejer gut baglejt hot ojfn klawir undzer ״benir” T onia Gr aum an. Mit ejn wort — der estrdae-koncert fun di 4 zingendike un tanendike — ganc niszkosze. Es iz kedaj di zingendike un tanendike, in a bist a fargresrtn ansambl un mit mer aktuele numern cu zen öfter baj undz in lager — un noch beser wolt gewen far zej un far undz cu zen zej in undzer land — in Tel-Awiw ... Dr. I. Thau. Rachitis Rachitis iz a krankhajt fun di knochn, wos hojbt zieh on, dos row, in cwejtn un in dritn jor-fertl nochn gebürt. Der waksnder knochn wert niszt farkalcht nor er blajbt wejch un bojgzam. Di erszte baszrajbung fun ״rachitis“ sztamt fun engliszn doktor Daniel Whister un culib dem wert di krankhajt ojch gerufn ״di englisze krenk“. Der nomen ״rachitis“ sztamt funm grichiszn wort ״rhachis“, wos hejst rukn. Cwiszn ale rasn zajnen di tunklhojtike amwejnikstn empfindlech ojf der doziker krenk. Baj zej derszajnt zd, wen zej kumen in di lebns-badingungen fun di cofndike ajnwojner. Es zajnen ojch farhan ortszaftn, wu der ״rachitis“ iz inganen umbakant, c. b. in di tropisze lender un tejlwajz in di lender arum Mitllendiszn Jam. Charakteristisz iz, az baj di Japaner iz di krankhajt praktisz niszt bakant gewen bizn sof fun forikn jorhundert. Erszt in XX-tn j. h., wen Japan hot baj zieh sztark ajngegeflrt di majrew-kultur hot zieh ojch di dozike krankhajt farszprejt. In Indie iz rachitis zejer zeltn. Dort derszajnt zi nor baj di kinder fun di farmegleche kastn, welche tom culib rituele sibes niszt farlozn di hejm. Charakteristisz iz ojch dos derszajnen fun rachitis baj di Negers. Di Negers in Afrike wem kejnmol niszt krank ojf rachitis. Dakegn ewiszn di Negers in Cofn-Amerike, kumt for a specjel szwerer rachitis. Manchmal lozt zieh bamerkn rachitis, als familien-krankhajt un es zajnen farhan gance generaejes fun rachitiker, specjel baj karlikes. In manche familjes wem ale kinder glajehmesik krank ojf rachitis, bazunders dort, wu di lebnsbadingungeri zajnen szlecht. Es iz ojch festgesztelt geworn, az di krankhajt iz ophengik Unter der lejtung fun Dr. W. Feldman 111111111!SlBBimi Hilfen >191111(! Isiüiia fun der cajt fun jor, azoj, lemoszl, bawajzt zi zieh öfter in Winter un farszwindet sof zumer. Festcuszteln di diagnoze fun rachitis iz niszt szwer. Di lange knochn fun menszlechn kerper wajzn arojs fardikungen ojf zej er e bejde ekn, a fardikung un ojsdejnung fun di wejchbejner, c. b. in ort, wu di ripn farejnikn zieh mitn brust-bejn. Ojffalnd iz a sztarke blaskajt fun der hojt. Dos iz ober niszt umbadingt, wajl es zajnen farhan rachitiker, wos zeen ojs blijend. A kardinaler cejchn fun rachitis iz dos niszt farhartewen zieh funm szarbn-bejn, wos es darf forkumen biz cum ersztn lebnsjor. Cu di nebn-simptomen gehert ojch a niszt reglmesiker con-wuks in ersztn jor, (normal in 7-tn chojdesz) a farszpetikt gejn, nochn ersztn lebns-jor un a farszpetikt zien 1 funm kind, nochn zibetn lebns-chojdesz. Charakteristisz iz ojch farn rachitis der a. g. ״rozn-kranc“ ojf di ripn, d. h. in di erter, wu der bejn gejt iber in wejch-bejn machn zieh fardikungen, welche men ken tejlwajz zen oder filn mit der hant. Cuzamen mit di kerperleche simptomen zajnen ojch farhan nerweze simptomen, wi algemejner umru, a szrek-gefil, specjel bajm barirn dos kind in a gewiter, a. g. negatiwizm d. h. a niszt farinteresirung mit di arumike geszeeniszn un dos ken dojem a lange cajt nochn ojshejln fun rachitis. Dos farszpetikte onhojbn redn kumt ojch for, ober nochn ojshejln fun der krankhajt hejlt zieh di dozike szterung sznel ojs. Di krankhajt alejn bazirt zieh ojf a manglhafter wirtszaft funm kalch un fosfor in di knochn, der rachitiszer knochn hot in zieh a sach mer waser wi der normaler un derfar iz er ojch wejeher. Bajm rachitiskrankn szejdet zieh der kalch un fosfor ojs mer mitn sztul-gang, wejniker mitn urin. Baj dem hejln, wider, bawajzn zej zieh mer in urin beejs zej farklenem zieh in sztul. > - » ו*וו^וו!וווי1יו Zajt 1814 iz di ejncike refue kegn rachitis der leber-tron, welcher iz cuerszt ongewendet geworn in Holand. Bizn hajntikn tog wert es ongewendet, als bester hejl-mitl. In di erszte 3 chadoszim funm lebn genign 10—20 tropn leber-tron a tog. Nochn dritn chojdesz muz szojn gegebn wem 2 mol in tog cu a halbn tej-lefl. > Kegn rachitis ken dos kind niszt geimft wem, wi c. b. kegn pokn. Wen dos kind wert gehejlt, farszwindn di dozike derszajnungen un wen di hejlung hert ojf kener; zöj zieh wider bawajzn. Ongegrajft für rachitis wem specjel kinder, gebojrene mii a Untergewicht, unter 3 kg, un kinder, wor gefinep zieh in szlechte wojnungs un klimatisze badingungen. Cu rachitis zajner ojch genojgt kinder, wos wem gebojrr harbst, oder onfang Winter. Di basztralung mit ultra-fioletn licht, wi kwarc-lampn un zun, iz ojch a wichtiker faktor in der bahandlung fun rachitis. Di dozike bahandlung iz bejecliojles niszt nor cu hejln di krankhajt, nor ojch di nejgung fun di rachitis-kranke cu andere krankhajtn, wi lungen onteindungen un kremfn. A rechtcäjtik ongewendete, antirachitisze bahandlung iz imsztand cu farlojfn deformaejes fun di fis, hent un rükn-knochn. In ersztn lebns jor iz dos cugewojnen di kinder cu lign ojfn bojeh ojch zejer a gut mitl, kedej glajeh cu haltn dem rukn. Es zajnen farszprejt di mejnungen, az di rachitisze farkrimungen zajnen a pojeljojce funm frij'en gejn. Dos iz niszt richtik, wajl di farkrimungen kumen niszt derfun, wos di kinder hojbn on fri gejn, nor dos frije gejn iz a bawajz fun sztarke, niszt rachitisze knochn. Cu der wichtigster bahandlung fun rachitis gehern: licht, luft un leber-tron.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.