Jüdisches Litteratur-Blatt · 1887-08-19 · N° 34. (19.8.1887) · p. [Seite]

IV. J«klP|M|. H«naft Aigaif 188? עקספארפער. דארום האסטע עם דען יודען, דען עם ניבט ■ערשטאנד. ראך ■ער. געססען ודר דאבייא ניבט, דאס ■אן דעם ערסטען אד8טרעטען דעס יודען, דעם אדסערוואהלטען נאטטעם, דעטזעלבק האם אונד ■יינד. שא8ט ענטגעגענגעטראגען וואורדע, ■ערגעססען וויר ניבט דיא •ורכט פהאראא׳ם - ■ערגעססען ודר אבער אויך ניבט דק האם, דער טאדערנען אנטיסעטיטען. אללעם ■אראורטהייל, אללער האס, וועלכער יע דעם יודען עגטגעגענגעבראכט וואורדע אונד נאך הייטע געצייגט ווירד, ענטשפריגגט דער אוחאכע, ראם מאן דען יודען ניכט ■ערשטעהט. פהאראא לעגטע דער צוריקגעצאגענהייט דעם יודען דיא אבזיכט צו גיונדע, דך ט*ט עגיפטענס ■•ינדען איינסט. טאלם ■ערבינדען צו ויאללען, אום דאנן אים לאנדע צו דאטינירק, - אונד אונזערע אנטיסעמיטען - ניכטם אנדערם גלויבען דא, ניבטם אנדערם ■ערשטעהען דא אן א*הם - דאהער האשסען דא איהן, דאהער וואללק דא איהן ■ער*אגען אונד ■ערניכטען. אונד זא לאנגע דער יודע ניכט ■ערשטאנדען ווירד׳ זא לאנגע ניבט זייגע גאטטליכע אד8גאבע ערקאננט אוגד אנערקאננט וררד - זא לאנגע ווירר ער געהאסט, ווירד ער ■ער8אלגט. אים טיטמעלאלטער ערקלארטעטאן דך דינע אויסערארדעגטליכקייט דורך איץ איינוער. נעהטען טיט גייסטערן אוגד דאטאגען; - הייטע, ווא דיא טענשען ערלייכטעמער אוגר אויפגעקלארטער זינה לעגטע טאן ז־ינער בע. זאנדערהייט איינ8אך באזודלליגקייט צו גרונדע. אללעס, זא זאגען דיא אנטיסעמיטען, טהוט דער יודע אוים שפעקולאציאן. אדם שטע. קולאציאן איזט ער דטמליך, אוים שפעקולאציאז איזט ער ארבייט. זאם, אוים שפעקולאציאן האלט ער זיך געזאנדערט ■אן דעם טיש דער ניכט-יודען, ארם שפעקולאציאן האנגט ער אן דען אלטק צערעטאניען - אוגד אין ווירקליכקייט? אללעס, אללעם זאלל ער טהון אלם דיענער גאטטעס, דא ער אויף דיעזע ווייזע דען עכטען, לויטערן גאטטעם.דיענםט צייגען אוגד איבען זאלל. דיא יודען זינד איינדרינגלינגע, פ־עטדע א־ם לאנדע - נאטירליך, אום דאש לאגד אויסצובייטען אוגד דך צו בערייכערן - וואהרענד זיא דאך אין דער גאנצען וועלט איטהער געשטרייט דנד דורך גאטט, אום עבען איהרער אויוגאבע גערעכט ווערדען צו קאננען. וויר רעדק היער ניכט ■אן דעם איינצעלנען יודען. אב ער נעאלאג אדער ארטהא. דאקם איזט, וויא דך יא אים גרונדע גענאטטען דער האם געגען דיא יודען אלם גאנצעם ריכטעט, זאנדערן עבען ■אן דעם געזאטט. טען יורענטהום, דער געזאטטטען יודעגהייט, - ווענן דיעזע ער. קאגנט דנד אין איהרער גאטטליכען זענדונג, זא ודרד דאטיט יא ארך דער האם געגען דען איינצעלנען זיין ענדע האבען, דא דיעזער האם יא, וויא וויר קורץ אויםאיינאנדעיצוזעטצען ■עחוכטען, דינע ערקלארונג ■ינדעט איך דער ■ערקעננונג דעם יודענטהוטם. דער יודע איזט ניכט דאם ראטהזעל דער געשיכטע, דאס יידישע ■אלק איזט געראדע דיא ע ר ק ל א ר ו נ ג דער געש־כטע. ווענן מאן דק יודען ערסט האט ■ערשטעהען געלערנט, זא ■ערשטעהט טאן דק לרף דער עראייגגיססע; זא ■ערשטעהט מאן, ווא־ום עגיפטען אוגד פערזיען, גריעכענלאגד אוגד ראם אונטעדגאנגען זינה ווארום ■אםט 6אר אונזערן אויגען רייכע געשטירצט זינד אוגד נאך ווערדק — ודיל ניבט ערקאננט ווירד דיא גאטטליכע וואלטונג אין דעם געש׳קע דער צייטען - אוגד דיעזע דען ■אלקערן צום ■ערשטאנדגיס צו ברינגען, דאם איזט עבען דיא אוי6;אבע, דיעזעס איזט דיא ערקל>. דובב דער עקסיסטעג"* דעם יידישען פאלקעם. איין אפהאריסטישער בייטראג צור ערמלארונג דעס אנטיסעמימיסמום. אייןדייטשער געשיכטס-שרייבער האט ■אן רען יודען געזאגט, דאס זיא איין זעלטזאטעם ■אלק, דאם ראטהזעל דער געשיכטע זייען, זעלטזאם אין איהרעם אוי8טרעםען אץ דער געשיכטע, .זעלט־ ואם אין איהרען געזעטצען, דטטק׳אונד אין איהרער דורך דיעזעל- בען שטעמם בעאיינ6לוםטען לעבענסווייזע; ■אר אללעם זעלטזאם אין איהרער עקםיסמענץ, ראם הייסט זעלטזאם דאדורך, דאם זיא «ן־בערהדפט נאך עקסיסטירען, אוגד ניכט, ודא דיא ■אלקער אונד ן6מאאטען, דערען בליטהע איז דיא צייט דער זעלבסטשטאגדיגקייט רעם יידישען פאלקעס ■יעל, גאנצליך צו גרוגדע געגאנגען זייען. דיעזע אנשויאונג יענעס היסטאריקערם טהיילמע אוגד טהיילט נאך הייטע איין גדאסער טהייל דעס דייטשען ■אלקעס. יא, עטוואם זעלט" זאמעס, ראטהזעלהא8טעס, אונערקלארליכעם גלויבט מאן אין דעם ■אלקע צו ■ינדען, דאס געראדע אם וועניגסטען אדעד ניכטס חנק- לעס ביעטעט, דעססען לעבק ■אן אג£אנג זיינעם בעשטעהענם אלם איין ■אלקס-קארפער קלאר אוגד דייטליך ■אר דען אויגען דער וועלט ליעגט - נור דעם גוטען ודללענם בעדיר8עגד, ■ער- שטאנדק צו ווערדען ■אן דער דענקענדק וועלט, בעגרי8וען צו ווערדען אין זייגער עקםיםטענץ, דיא עבען דורך דיא ארט אוגד ווייזע זיינעם ערסטען אוי8טרעטענס דיא ערקלארונג ■ינדעט. זיא האבען דען יודען ניבט ■ערשטאנדען אוגד ■ערשטעהען איהן הייטע גאך ניבט. זיא נעננק דאס יידישע ■אלק זעלטזאם• — ניץ, ווענן איין אדסדרוק צור כאראקטעריסטיק דעם ■אלמעם פאםסען ווירדע, זא קאננטע מאן עם איין אויסערארדענטליכעס כעננען* עם איזט אייז או־סערארדענטליבעם ■אלק דורך דיא אוי8גאבע, ■יר וועלכע עם צום לעבען ערשאפפען וואורדע, אוגד צוואר דורך גאטט. דאהער זיינע געזעטצע, דאהער זיינע זיטטען, דאהער זייגע לעבענסודיזע, דאהער דיא עוויגקייט זיינער עקסיסטענץ, דא עם אללעס דיעזעם ■יר דיא.גאטמליכע אוי8גאבע, גאטטעם נאטען אין דער וועלט צו ■ערקינדען, אין דען דיענסט גאטטעם שטעללט. ווענן טאן ■אר דעם יודען אייגע געוויססע שייא עטפ*ונדען וועגען עטוואם טיסטישען, דאטאנישען אין איהם, וויא זיא גלויבטען, זא ■ערקאננטען אוגד ■ערקענגען זיא דאם, וואם דען יודען איהנען עבען אלם *זעלטזאם" ערשייגען ליעם - זיינע גאטטליכע אויפגאבע - זיא ■ערשטעהען דען יודען ניבט. דארום שריעבען זיא דען יודען אים טיטטעלאלטער אללע יעגע גרייעל צו; דארום מוסטען דיא יודען דיא ברוננען ■ער. גי8טעט, דיא פעסט ערצייגט האבען; דארום טוסטע דער יודע כי־ים. טענ-קינדער-בלוט צום פסוז-בראד געברויכען, דארום טוסטע ■יר אללעס, וואם מאן דך ניכט טיט דעם פערשטאנדע ערקלארעז קאננטע, דאס איבעריאירדישע, מיסטישע הערהאלטען. - דע ן יודען האננטע טאן דך ניבט ערכולארען, מאן היעלט זיין טרייבען, זיין לעבע; 8יר דאטאניש, ■אן דעם באזען גייסטע בעזעססען, ער וואר אלזא דיא בעסטע, אלם דיא צונאכסטליעגענדע, ערקלאיונג 8יר אללעם אוגערקלארליכע - אוגד ■יר אללעם דיעזעם וואורדע דער יודע ■ערבראננט. ~ אוגד ווייל דאם אונערסלארליכע אלם איין ווידערשפ״וך טיט דען נאטורגעזעטצען ערשיינט, ודיל אין יענער פינסטערן צייט דאם אבערגלייבישע ■ז$לק ליעבער צו דעם געהייטען טיסטישען זיינע צופלוכט נאהם, אלם צו דעם ריינען גאטטליכען,