Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

*יב^נראטיע 13$ >4 נױקלט פהאנרער דעם אינריאלט סונם בילד אין ***צעם, 3) דעם עמ$ציאנעלן טים, ודןןם רו׳קט *־ףם דער עיקר די נעםילן, וז$ס דאס נילד טםא אדער דין אינהאלט מםם *רױםי און 4) רעם אימאזשינאטױון םים אדעד דעם אימא* זשינאטיוו און עמאציאנעלן םיפ, בא װעלק.די םאנםאזיע לײנם ארײן אין דעם בילד א םולע מער, אײדעד אין בילד טםא איז פאראן. ס׳זײנק אױםגעםאלן םיפן: דעסקריםס* ^גסערװ• זנםן^גי^נ• איפןועיב. אױף יעדע ס1.קריםטן. . 3,64 3,64 2,12 ס6,ס אויף יעדע 10 אידן. . . 1,94 3,61 339 66,ס קרוב אײן דדיםל םון די קריםסליכע קינדער נעהערס צום דע־ םקריםטיװן טים. אזױ םיל אױך צום אבסערװירנדינן טים; בא די אידן נעהערם העכער איק דױםל צו די עםאציאנעלע טיםן און אײן דױטל צו די אבסערװירנױנע טיםן. .םענטיםענטאלע מליצה און א נטיה םוםערלאם־װיש אויסצוטײסשן ד$ם קלײנע איז, װי םיד דוכט זיך, א כאראקטעריסטישער סימן םונם םטיל םון ױ אידישע שילער״. נעםעטשעק באװײזט ױין מײנונג מיט א םולע םשלים. ב) דער אשאםענבורג׳שער עקםםעױםענם װענן רעםראדוקציע פון װעדטער ניט א ם$ס סארן טעםם םון דעם םאו־שטעלתנס־ םראצעם. ױ רעםר$דוקציע איז בא אידישע נןנדעד ניכער; םונקם אזױ איז בא זײ דער טעמם פון שדײבן ניכער. צום םוף םרענש דער מחבר: װעלכע פונדאמענםאלע םםיי כישע אײננשאםטן זײנק ױ סיבה פון דעם אונטערשײד צװישן ױ ערםאלנן םון אידישע און קריםטליכע קינדער? ױ בעסערע ערםןןלנן םון אידישע קינדעד אין שםראכליכע םאכן שטאםט םוץ זײער נאטירליכער גרעםערער םעזנינקײט און םון זײער נרעסעק אעטערעס דערצו, בהםבם םיט דער שמארק אױםנעשםראכענעד עםאציאנעלער נאטור םון אידן (געשיכטע םון ליטעראטור, ד$ם איבערדערצײלן םון נעלײענטע װערנן טעאטער). ױ נרעסערע םעהעקײט צו שםראכן װײזם זיך ארױס אין א נרעםעדן װערטער־ אוצר. אין דער םעהינקײט צו א ניכער רעםקך־וקציע םון װערטער און אין דער נרױסער באװענליכקײט םון דעם רײד־אםאראט אק שרײב־אםאראט. בא אידישע מײדלאך זעהק םיד, אז זײ י$נן זיך שטארקער צו א העכערער נעזעלשאםטליכער םדרגד״ צו װעק א .געבילז־עט םײדל״. דעד אח־ישער שילער שטרעבט צו דער־ נרײכן ױ העכסטע בילז־וע־םדתה םון זק צײט, אוםעםום איז בולט קזןנטינ — םסתםא א דאנק דער השםעה םון דער סביבה — קןם שםרעבן צו אקטועלע ענינים. אין דער נאםודנעשיכטע, םחורה־קענטעניש, געאנראםיע, ד$רטן װאו ױ קענטענישן העננן אם םון מ רעםר$דוקציע םון םארנעדענקטע םאקםן, שטײען ױ קױםטליכע קינדעד העכער; אבער אק די פאכן, װי מאטענהןםיק, םיזיק, כעםיע, װזןם װעק באנוםק אינטעלעקטועל און זײנק נלבױט אױף לאניש־אבםטראקטע רערוקציעם, זײנק ױ אידישע שילער ױ בעסערע. אין נאטורנעשיכטע שטײק ױ אידישע שי־ לער $ם םון ױ ק־יםטליכע, מסתמא דערםאר, װײל זײ םארמ$נן א שװאכערע װיזועלע אױפםאסינג ױ ק^םעדציעלע םאכן זײנק אין תוך אינטעלעקטועלע; חוץ דעם שםילט דא א ר$לע ױ הײטישע םביבה פון די אידישע קינדעד, װ$ס ברײנגק מיט פון דער הײם א פולע סוחױשע יי אויך בא קריסטליכע שילערינק איז ױ התטדה נרעםער, וױ בא איױשע. ױ קײםטליכע ה$בן טער אץ דנק צו שאםן דך א גוטע ם$זיציע אין לעבן חדך א נוטן אםעםטאט; ױ איז־ישע שילערינק זןבער ה$בן םער נטיה צו אלנעםײנער בילדונג און ם׳לינט זײ םער אין קאם ױ קוטענױנע חתונד״ ב) אין די מאםעםאםישע און נאםור־ וויסנשאםטליכע פאכן באװײזן ױ אידישע שילער נרעסערע פעהינקײטן צו מאטעמאטיק, באזונדעדם אין חשבון. ױ צענזודעם םאר כעםיע זײנק בא בײז־ע קאטענאריעם במעט ױ אײנענע. נעמענדינ אץ באםראכט דעם קלענערן םלײם פון איז־ישע שילער, ק>ן םען דערםון דױננק, אז ױ אידישע שילער האבן נרעסערע םעהינקײטן אויך צו כעמיע. אץ םחורד,־קענט־ שאםט, נאטור־נעשיכטע און געאגראםיע, װאו עס םאז־ערט זיך קודם בל א זכרץ פאר רעאלע זןןביעקטן, יאנן ױ קריםטליכע קינדער אריבער די איז־ישע. אין םיזיק האבן אידן נרעסערע ער־ ם$לנן; אץ דעםקריםטיװער געאמעטריע זײנען ױ ערםןןלגק נלייך; אין נעאמעטױשן צײכענען באװײזן די קריםטליכע קינדער נרעםערע םעהינקײטן, אזױ ארום שטײען ױ קײםטליכע קינדער העכער ד$רטן, װאו דער עיקר איז דאם צײכענען, ױ אידישע— דארטן, וואו עם ם$דערט זיך ױ באשײז־וננ םץ מאטעמאטי־ ש ע אויםנאבעם, װי אויך אץ די םעכער, װ$ם זײעד עצם איז א אינטעלעקטועלער, דהײט אין רײנער מאטעסאטיק םיזיק און כעמיע. נ) אין די ק^מערציעלע לימודים (בוכהאל־ טונט ק$רעםם$נדענץ), ױרידישע ליטודים (האנדל־ רעכט, װעקסל־רעכט, קאטערציע, נאצי$נאל־עק$נ$מיע), שטײען די א־דישע שילער בכלל העכער. _ אויך דא װײזט זיך ארױס ױ גרעסערע באהאװנמקײט םץ אי־ דישע שילער אויף דעם נעביט םון אבםטראקטע נעז־אנקען. 2, געניטקייט (םרײע צײכענוננק, נימנאםטיק, קאלי־ נראםיע, םטענאנראםיע, ״דאם אויםזעהן םון ױ שרײב־ארבעטן״)— ד$ שטײנן ױ קריםטליכע קינדער אריבער די אידישע אין םדײע צײכענוננען (אױף 15% בעסעד), אין קאלינראפיע, אין נימ־ נאםטיק און באזונדערם אין דעם ״אױםזעהן פץ די שרײב־אר־ בעטן״; דערםאר שטײנן ױ איז־ישע קינדער אריבער די קריםט־ ליכע אין םטענאנראםיע, װאו עם םזך־ערט זיך ניט בלױז א נרע־ םערע נעניטקײט אין שרײבן, נײערט אױך א ניכע אױםנעמונג פץ ױ אײנח־וקן און א ניכער איבערגאנג פץ איץ ם$רם צו דער אנדעז־ער. 3 #לנעמיינע צענזורעס (אויםםירמנ, םלײם): ױ קױםטליכע קינדער האבן ד$ בעסערע צענזורעם. דערםץ דױננט דער מחבר, אז ױ אידישע קינדער םארמאנן א קלענערע םערזענליכע דיםציפלין. צום םוף ניט נעטעטשעק איבער די רעזולטאנץ םץ זײנע עקסםעריטענטן. עםרעדט זיך ד$װענן: א) דעם בינע׳שן עקםםעױמענט בנוגע בילד־באשרײבוננען, ב) װענן דעם אשאםענבורנשן עקםםערימענט בנונע דער ר ע ם ר א ד ו ק ־ ציע םון װערטער און נ) א עקםםעױמענט בנוגע ניכ־ קײט םון שרייבן א) בינע ה$ט אויםנעשמעלט 4 טיםן םץ בילד באשרײבערם: 1) דעם דעםקױםטױון טים ( ©קע! ), װאם בא־ נוננט דך מיט דער אויסרעכעטננ םץ דרױםנדיגע פרטים, 2) דעם באױםן. אבסעדווירנדינן טים ( *}?ז ), װאס_ד״ר סנ נוטמאן(נדנבען) ,.1.6.8ס.0 1סס¥ £ 1*<1 1€14דו4*0 — .11111*8 ,11*ן}8€.■ז(! 11*\{\ז1 1?£/מ/£84^ ס*4 ■01/ 1/ש'///-/סס4/7/1־/*^ ׳ .16 .־7/*1/ס/־//>>/</ ,48 891 1-1111*8