Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

.** 5 ביפלץןנראםיע 134 גיט אױסנעאדבעט אוץ אחױן דעם, םון עק$נ$טי?ד שנמגדפונקט נענוצוען, קאנען אײנינע ױימן םונם פסץעקפו נכלל ועהר ערנםם ץםגעםרענט װעק. איבעריגס איז עיאזארי אלײץ אויך מודה, או זײן טקןיעקבו שעםם ניט אױם ד־ םראנע, נןזר עד מערקם בלױז ןןן ױ אױם• גאבן, װןןם דארםן ערשט נעלײזט װעק. עלאוארי וזןןרנט זעהר םאר ניט קיץ באטראבטע שריט אױף דעם דןןזינן נעביט. נא אוא רמינער אונטערנעמונג ק$ן יעדע ניט נעלונגענע התחלה װערן אן עכטע קאטאםטדאםע און קןןן קןןטם,יזןמעטירן דעם נאנבן עק• * עלאוארי האםט גןןך םןןחנחעצן זײנע םןןרשוננק און ער ז$נט צו צו סארעםנטליבן די װײטערדינע דע־נרײכמנק זײנע. מיד מײנק, אז ד םארעםנטליכונגק םון דער עקםםערימענ״ טאל צענטראלע קןןנען שםיק זעהר א װיכטינע רןןלע אין דער אנםװיקלונג םון דער םאלעםטינער קןןלןןניזאציע; טיד געםינען זןבער םאר גויטינ רערבײ נןןך אמןןל אונטערצושטרײכן, או טעטעס דארף די צענםראלע אױםקלײבן אועלםע, װ$ם דןןם לעגן דיק טירט. ױ םראנעס םון דער םאלעםטינער לאגדוױרטשאםט זײנק נאך אזױ וױיניג נעםןןרשט, אז ם׳אח סןן נעבליבן זעהד א רײך םעלד צו מ־בעק אויף >ןט דעם נעביפג םרןןם. ב, ברוצקום -11>סן!זגגגז ׳61ג1ס111*1זג1ס 11010816םע8י1 זגז2 .*61 6 6 גס 6 א .0 1>פגז 111£זג1סגזס1זס 1)גג£1 זזז1 406ג11ס3 —.)ס01ג[ס8 זסםס■ .128 1)ס0 .}גםוג1ס21יוס0ס0 א םאכמאן מאכט ד$ דעם םרוב םארנלײכן קריםטליכע און אידישע שילער. אלס מאטעריאל הןןבן נעדינט בלױז אזעלכע קינדער, װןןם זײער מוטערישםראך אמ דײטש. דער םחבר הןןט דורכנענומען 1539 אטעםטאטן, דהײנו םון 984 קריםטליבע און 555 אידישע קינדעד אין עלטער םון 16 במ 18 י$ר. %ם מא׳■ םעריאל םאר דער םארנלײכנדיגער אונטעחוכוננ זײנק קודם בל נענומען געװ*רן ױ בילד׳באשדײבועען לױט ױ בינע׳שע טיםן; חוץ דעם זײנק םארנליבן נעװזךן ױ בםררױנע אסזןציאציע לױם אשאםענבות אץ איבוננק אין ניכן שרײבן. 1. ױ דודכשניטליכע צענזורוױמט ניט קײן נרויםן אמטערשײד צװישן בײדע נרוםעם. םאר ױ האנדליאקארעםיעס ניבן ױ אידן דעם בעםטן שילעדשן מאטעריאל. זעהר נוטע ער. םזןלנן טרעםן זיך, אמת, בז> קריםטן אויף 6,9% מער וױ בא אידן, זןבער נוטע—בא איק םער װי בא קריםטן(א חוץ 16,2%). ױ צענזור םאר םלײס אמ בא ױ ק־יםטליכע קינדער בכלל בעםער װי נא אידישע. םונדעםטװעגן האבן ױ אידן דעתרײכט: א> אץ ױ שםרמבליך״היסטזןרישע םאכן לבל הםחות די זעלבינע ערםזןלנן, װי ױ קריסטליכע קינדער, — אזױ, למשל, אין נעשיכטע; זץןס ק^ן דינק אלם קריטערױם םאר דער םעהעקײט צו שםראכן אץ פארן באהערשן ױ םומער״שםראך, אץ דעם םומ שטײען ױ אידישע שילעד אםילו העכער. םונקט אזױ אין ױ קענטענישן םון עננליש און םראנצויזיש. זעהר גומע און נוטע צענזודן הןןבן נעהאט: קריםטן אידן םאר ױיטש..35,8% 40,8% (%ס,6 +) * םראנצױזיש.28,7 ״ 40,3 (11,6%+) . ענגליש. ...... 41,2 , 60,0 (8,8% +) . נעשיכטע.29,6 . 46,1 (16,6%+) אײגםאכע, װארום ױ פאלעםטינער נאםור״באױנגונגק זײנק זעהר װײניזנ ענליך צו ױ נאטוחיבאױגנונגק אין יענע אײקןםײאישע לענדעד, װאו ױ צוקער״איגדוסטױע האט <יך צום םערםםן אנם׳ וױקלנג דער מחבר םון דעד אױםםאושוננ, עלאזארי, טוט זעדד ריכ״ פיב װען עד קאנצענטרירט זק נאנצע אויםםערקזאמקײט קודם כל אױף רער קולטװ־ םץ דעם צוקער<$הר, חארום אץ מיטלי עלטער הץט אין םאלעםטינע עקױסטירט א צוקער״אינדוםטריע, װאם האט זיך באזירט מאקע אױף רעד עקםפלואטאציע םץ דעם צוקעד״ראהר, אץ סזך הײנט אםילו קןץ מק אץ םאלעסטינע טדעםן, אםת, אץ זעדד א באגרעניצטן מאםשטאב, ױ קילטור םץ ץט דעם נעװיקם. װײטעד םזןרשט אױם עלאזארי ױ צוקעד״אינדוםטריע םון ׳ עניםטן, און ױ ארױםנעקרןןנענע ידיעות זײנען, םארשטײט זיך, םאר םאלעסטינע זעהר באלעתריג. ס׳איז נויטינ צו באמערקן, אז ױ עגי&טישע צמךנר-אינדדםטריע נעםינט זיך ניט אין קיץ צוי -שטאנד םון אויםבלי, נ$ר גיפער אץ א צדשמאנד םץ ירידה, נים נעקוקט דערױף, װ$ס זי זקןט שוין א לאנגיזןריגע נעשיכטע אץ נעםינט דך אץ ױ הענם םץ א ם$לידער קאםיטאליםטישעיי-גע• זעלשאםט. ױ צוקער״איגרוםטריע ק$ן ניט אױמ*.אלטן ױ י ק$ני קורענץ םץ דער בוימװאל״קולטור, ומןם איז אין עניפטן אזױ רענטאבלױכ עלאזארי באקענט אונז אױך מיט אײנ׳נע עקםםעױםענטן, וץןם ױ צענםראלע הןןם דורבנעםירט, כױ אויםצװעםינק םער טןןל־ קןןםע םעטזךן םאר דער קולטוד םונם צוקעד״טשעוץןט און אױך םמ־ דער קולטור םץ ױ צוקער־בוראקעם אין םאלעסטינע. ױ עקםפערימענטן איבערצײנן אוגז, אז נימ בלומ צו דער םלאני צגגנ םונם צוקער־םשעראט װעט םק רארםן דיןןבן באװאסערוננ, סך אםילו אז ױ קולטור םץ ױ צוקער־בוראקעם װעט אין דעם טרוקענעם פאלעםטינער קלימאט $ן קינםםליכער באװאםערוגנ ניט קאנען זק זיכער, כױ שאםן אץ פאלעםטינע א צוקער־אינ־ דוםטריע, מוז מען צו דעם האבן נרױםע באװאםערמע ערד״שטחים. א נרױסע שװעױנקײט םאר דער אנטװיקלוננ םץ דער צוקער־ אינדוסטריע אץ םאלעםפדנע אמ רעד דארגרגער םארהעלמניםמע־ סינער יקרות אױף איױשע זךבעט. ױ םאלעסטינער צוקער־אינ־ דוםטױע װעט דארםן אױםגעבן אויף ארבעט־לױן םיד םזןל אזױ סיל, װי ױ צונךנר־אינדוסטריע אין עניםטן. ניט נעקוקט דערױף $בער געםינט עלאדארי, אז דאם שאפן א צוקעד־איגדוםטריע אין פאלעםטינע אמ ניט קײן ה$םנוננםל$זע זזןך. ער האלט, זןז ס׳װעט מענליך זײן צ חךנאנמיק צונךנתםלאנטאציעם אױף קלײנע באוחךערטע ערד־װירטשאםטן — עו 4% העקטאר ױ נרױע ױ דזךנע װירטשאםטן װעלן זיך םוזן באניץ זץ נעז־ונבענע אדבע־ טער, אניט װעק זײ זיך קײנםאל אויף ױ םיס נים קזךען שטעלן; כױ אבער זײ זאלן קאגען זךײן מאבן ױ ארבעט, װעט ױ זך־ בעט םוזן בא זײ נלײכטעםיג םארטײלט װערן אױםן םשך םונם גאנק יזך, רעדבײ רעכנט עלאזארי אױם אץ יעדער װירמשאםט צו קאמפינױן ױ קולםוד םונם צוקער־טשעראט םיט דער קולםור םץ ױ צוקער״נװאקעם. ױ םאבריק װעמ דארםן אױםארבעטן 10.000 מאן זאמד״ צוקער א יזך — אומנעםער אזױ םיל, וױםיל םאלעםטינע דארף האבן. דערצו װעט ױ םאבריק דארםן האבן ארום זיך 3000— 2500 העקטאר ערד, אױף װעלכער םען װעמ קןךק אײגאררענק ארום סס6 נעזינדן. םארשטײם זיך, אז אזא נרױםע קןל נײע *־בעט״ װירטשאםטן װעט םאר םאלעםמינע זײן א געוױנם. אבער — דער םעבנישער יפוד םונם םרןךעקט אמ נאך דעחוײל