Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

אז ס׳װןןלמ נעװק 8 ױשר אינערצוגענן אלע *נםאנגישולעם ג&ו אידישע קיט־ער אץ די אידישע הענט, אזױ װי ס׳שדײנט ם$ר מלר װעדסאלעריםינדערהייםןיטראקמנג זי וױל שאםן א נאזזנדערן אוטראקװיסטישן טינ םון רענידמנ׳םאלק־שולעס םאר *וידן און די אנרעדע טאלעדדן $לם טריװאטע, װאם ד%םן אױסנעדיאלםן דעדן אויםץ חשבון סון די אידן זעלפםפג ס׳איז $בער ניט לײכם צו םארוו׳דגןליכן דעס םלאן םון דער רענידמג סען מוז או־ײנשםארןידי אידישע למודים אין רעם עקהספ׳דנרינן םרא• נראם, װארום מען װיל נינ^ אז רי ם$לק*שולעם םאר אידן זאלן קאסטן טײערער װי די אנדעחע >רן אז דער למוד זאל דארטן דויעק םער שעה׳ן 8 טאג װאדםן רי משא אויף די עלטעק $דער קהלות, הײםנריג זײ באזנאלן םאר די אידישע לטודים, איז אויך קײן װשר ניט♦ אזוי ק>ן מען ניט ארױסקריכן םון דעם דאזינן םראגלעם און אג׳ערך םון ססס 250 אידישע קיגדער באקומען קײן שום אידישע בילדונג גיט און װעדן םאלאניזירט אין די רעניחנג׳םאלק-שולעם. #8 שולעם מיט 489 קלאםן, אין װעלנע עס האנן זיך נעלעתס סדס •1 שילער♦ אין אמ־ישיסטישע, לױט רי ידיעות םון זגסגא^ 61 מיט 455 קלאסן און 364 16 שילער, מײםטגם אױף די קרעםן. צוזאםען אלי$ ה$ט די צ$ל שילער אין רי דזךינע שולעם דער• נרײכט 343 33, װאם מאכט אויכנ אויב מיד װעלן בלײבן בא דער םריערדיגער אלנעמײנער צ$ל 513 87, — 38%. רי םינאנציעלע לאנע םון די אידישע שולעם םק נײדע טיםן איז אזױ שװעד, אז זײ ק$נק זץ קוים דיאלטן, םארםאנן זץ $םט. $ן דער הילף םק דער רענידוגנ װעק רך רי ד$דנע שולעם ניט ק$גק אנםװיקלען. און די ד$זינע הילף איז דערוױיל נ$ך צװײםלהאםפג הגם דער סײם דיזןם $נגענומק 8 רעזןןמציע, אז די רעגירונב דארף די ד$זינע הילף נענן. בטנע צו רי רענירתג־מ$לקישולעס םאר א׳דישע קיגדער, װערם אין נילדתגםיםיניסטערױם רײף דער נעדאנק או מען דארף י אײגםירן אין זײ אידישע למודים אין העברײאישער אדער אידי• שעד אונטערדיכט־שםראך. עם איז נאך װײמ םץ דעם נעדאנק האנדל און אינדוםטריע בא אידן אין ליטע י• פינצץ 11811608^1 1112ד61:אל1ס1656¥י111811)ם1 •11 ־1618)11811 1180116)111> □1. 1011x1 סס׳ו 1 דער נאציןןנאלער צחאמענשטעל ס!<611:ו1>ח1 *661 .ס 18ס1)מ118 168> 2םם111סוו1ס8 ס81סס£11א םארםײלגדינ די נאגצע צ$ל באשעםטינטע אין האנדל און אין אעדוםטריע לױט באזונרערע םעלקער, באקומען מ׳־ר פאלננדעעס: ו ם*2• — 1 — .לםז־ םון יעדע 100 בזןשעםםיגסע אין האנדל און אינדוםסריע זײנק געװען: :םסז&זי ס1^81ס4ס1 1ס4ם<0 ו□! .1)114ס*ס8 100 ס| םס׳\ סת ודגדיססד 16צ1*ס!>ס1 *6 סין הסנז־ל 1*08X1(161 / 21,8 773 אידן — ם16)ם[. 33 1,4 דײסשן — ^*)#!!מס. . . 3,0 0,8 רוסן — ם6<116?ז .... 3.0 1.0 *$לי$קן — ס16ס? . . . 66,3 17,5 ליסוזינער — 66ס<141 . . 23 13 אנדערע — •18*8001 . . 100,0 100,0 צוז• — .8ס2 . . זײענריג גלױז 6,ד *יקןצענט םון דעד נאנצער באםעלקערומ אין לןןנד״םאחנעמען יי איזץ 8 ■ דרײ ם$ל נרעסערן *ןרט אץ אעוױסםריע און א *ען ם$ל נדעסערן קןרט אץ האנדל. םארנלײבט םען דעם $נטײל םץ אידן אץ האנרל, — װןןם איז דןןך הויםטזאנלץ־ 8 שטןןטישער. װידםשאםם״צװײט — םיט דעם םר$צענם אױ־ן אץ ך שטעט און שםעםל8ך םון י ליטע, ב^קוםען םיר אויך רעט$לט 8 נאנץ היםשע ךםערענץ ן * די מאטעריאלן םון די םןןלקיצײלוננען, װזןם זײגען די קןרן 21—1920 טןןרנעקומען אין םארשײדענע טײלן םון דער נעי דעזענער רוסישער מלוכד״ זײנק שוץ איצט פמעט 8לע ניט מער וױ נעשיכטע. רי עקיןסןסישע ם$דטיק םון די חןןוינע לעגהער, די אינםלאציע און םטאביליזירונג, רי ע&ידעמיעס און המגער אין שךיעטירוםלאנד, טעדימזןריאלע ענדערונגק און איבעהװאנדערתגק, — ד$ס ןךץ ה$ט אזױ נרינםליך איבער• נעאנדערשט ר$ס בילד, *ד ס׳איז במעט אוסםענליך געװ$רן כא־ נוצן זײ אלם אילוםטראציע םון א־צט־נן מ$מענט. נאר אנדערש איז מיט דער ט$לקיצײלוננ םון ליטע אין 1923<טן קץ. ליטע םץ 1923 איז שוץ 8 י8נד מיט סט^בילי־ ז־רטע םארדעלטנישן׳ ס$צי8ל־עק$נ$סישע און דעמ^נראםישע, — און ד$ם בילד םץ ליסוױשן אױ־נםום ה$ט זיך פון יעצער צײט אן װײנינ געענדערט. איבערל$זנדינ אויף אנ׳אגדער מאל די באהאנרלונג םתם גאנצן צײלונגימאטעריאל, װעלן מיר זל ד$סם8ל אטשטעלן נאר אױף אײנינע װיכטינע סאםעגטן, װזןם באלײכטן ד$ם עקזץזץדשע לעבן םץ ליטוױשן אידנםום. דערצו אמ נענת צו 83טו־8כגק די װירטשאםט״צזזײגן, װאו די אידן זײנק אםמערסטן באשעםטינט, — דעם ליטוױשן ד׳אנדל און אינדועטריע, — וו$ם ה$כן צום טאטענט םון רער םאלק־צײלוגנ צאשעםטינט 239 43 אידישע נםשודג ד. ד״ העכעי־ 8 העלםם מץ 8יע ב^שעםטינטע עלע• םענםן בא אודן (זעלבשטענרינע אץ די העלםנד׳זנע םאמיליע• נדדעד). ל$טיר זיך אפשטעלן צוערשט אױםן •יןןצענםועלן ^נסײל םץ די אודן אין די דןןזינע װירטש8םפ4צװײנן.