Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1925-01-01 · Nummer 5 (15. Juni) - נומער 5 · p. [Seite]

יעקג לעשזױנםקי 92 5 אמ נרינג צו נאמעדקן טאלנגדמע כאראקטעדיסטישע מד׳*ײי נמגען: די נרעסנוע סנחונוס ד&לט דעד איד ןוי אויםן זעונרל׳ נעגיט, דןורט נינו ױך אים איץ ודן די טמ׳עדםפוע *יימן קאנקוױרן דעם נענגעד, סענ ער ןופילו ויין $ו חונגץוריגער תושב אץ דער איד א םױש״אננעקוימנערן די מתונםנוע נזנחונות, מורקעדם, הןולט דער איד $י אויםן םעלד םון ארנעט, ווווו ער אמ ועהר א טודןוכעד קןןנקדענפז און נ$ר * קנאםעו תקיף• דא, םןוחןוםײמ דך, קאנק ייק זטזײעדלײ םבויע ם׳קןןן זײן, ןא דעד איד ןולם הענדרעד, ארם קרענזעד, םארםןונם אזא םכום םײהיזנקײכון און מעלות, ורעלבע מונן אים באםת אין * נרויסער נעום טנעװקער םונם תושב און םונם גןמקונןול<!עחעני דינן; סארקעדט, דער אידישעד ארבעפעד םאחנקונט ניט קײגע םעלות אין מורנלײך פיםן ארונמן ארבעטעד ןודעד אםשר סאדטןונט עד נןוו קוך חםרמות, זדעלכע סגוכן אים באזונחעדם שװאך אין קאםף םאחן ארנעסםלאץ. און ס׳קאן אויך זײן, *ז ס׳אמ א ק• נריננער דורסױיסן רי מוגקומולע קרעמעד״װאנט, װי ארײגדריננען אין א ארבעטערסאםע, וקוס אמ אױםנענאםן םון אײן נאזדןונןוין שמיק, *ז ם׳אמ * סך נױננעד דודנױיסן, אוױ זװ קוגן, דעם ממקונאלן םרןוגם םון אײעעלגע קרעסער, וױ ארײנױיםן זיך אץ א נעדינטעד זאײמורנדנעד און אײגנאציזןו׳ נאלעד ארבעטעד״נמוםע. אט נרײנגען םיר א מונעלע (ױיט 93) װענן איױשעקחוםען אין דדײ שטעט—קיעװ״ױנועאוןםאסקװע—אטאנעלע״ װאס מוז אינעדראשן און םארװאונדעדן, נאר אילוסטױרם נלעטנענדינ די נאי ראם ארױסנעזאגטע נעדאנקק. אלע דױי שטעט זײנק םאר דער רעװאלחדע נעװען אױ׳סעריתחום״שטעגנ נאר קיעװ און ױנע האבן דאך נעהאט נאנץ נאדײטנױנע אידישע קהלות, װען אץ מאםקװע אמ נעזזען נאר װײנינ ודדן. אץ קיעוז אץ אץ סאםקװע אמ דער דאנדל נעװען אינגאנק תאינידט םון ױ נאלשעװיקעס, און עדשמ נאכ׳ן געם — אץ 921 נ״טן יאר — האט עד אנגעהרנן קוסען נו זיךן אץ ױנע אמ אץ רעם פרט ^^^14 41^4^411 *^^44^4 4 4-4 קײנע עקסטדא״נוטאלן ניט טארנעקוסען. װאם ושע לעדנט אונז ױ דאדנע טאנעלע? חאשית, אז ס׳אמ אץ אלע דרײ שטעט הא א נאנצע ױיוע האגדל*ראנזשעם, װאו ױ אידן זײנק אץ א באדײםנדונעד םעוזהיימ, הגם זײ נילדן אוטעטום א סינדערהײט אץ אץ םאםקװע נאר א נישטיסע םינ״ דעדהײמ םון װײניבעד םץ זעקס םרזאנענפג אץ קיעװ מאנן ױ אידן אויס 32 םדאנענט זװן נװישן ױ יךעםער — 62,4 םרא״ צענט, אלזא זנװײ םאל םער; אץ ױנע סאנן ױ אידן אױם 13 םהאנענט םון דעד נאםעלקעדמג אץ *װישן די נעבראכמע אץ דער םאנעלע קראסק — 38,1 *דאצענפנ במעט דױי סאל מעד; דאם אמטערעסאנגוםפוע אנעד אמ אין םאםקװע — אױס• םאפנױג װײנינעו־ םון ז׳עקס םדאנענט םון חער נאטעלקעדמג און נאשטײעגױנ אױף דדײ םעדטל םון אנמלאםענע חחוסיאידן, האלמן זײ דאך אין זײעדע הע׳נט א נאנץ דױםל — 32,8% — םץ ױ גענדאנטע אץ טאנעלע קראםק, אץ אץ זנװײ נדאנ״ זשעפ האנן זײ א סעדהײמ: טץ אלע ׳סאסקװעד סױױאנוע סא• נוםאקםור־קראםען האבן אירן 54,8 םו־אנענמ און םון אלע איטײקן אץ אםטײק״םקמרן האבן אידן נאטנע 76/4%. די דאטן װענן םאםיךעד קראםק נעהעדן זנום 1924״טן יאר, הױי יאר נאכץ געם. טיד רעדםאנק דעם לעזער, אז אנ״ הױב נעם האם דך אםילו אץ דער סאװעטישעד םרעסע נאװיץ א אנטיםעםיםיש ארטיקל נענן דער חחויה םון די אוױשע םאנוטאקטור״קרעםעד, װעלכע מארק דך זנוםיל אץ די אױנן הונפעדן נאך נאנץ טיץ נר, ױ איבעױנע — נםעט א טינטטל סוץ דער אידישער נאםעלקערוננ •ן- האנן כטעט ק״׳נע אײנעגע הכנםות נימ לענן םץ נז־בות, םץ שטיזנע םץ ״סאנעז״ (סאניאלע שטינע םץ דעד רענידמג), נאקוםק אניסל םץ אמעױקא אץ רעד״עיקו הוננעדמ םק ז׳עהר א ק־״ רי ארנעםנױנע עלעסענפץ (לוץיארנעטער, קוםטארן אץ עיחארנעטעח םאנן אױם כםעט א זדיטל םון דעד איױשעד נאטעלקעדונג (%ד,31 אין אוקראיגע אץ 31,8% אין װײסרוס״ לאנר) — דא נײען שױן ארײן ארך די כעלייענלות, ױ שװארץ״ ארבעטעד אץ רי ױגסטן, ױ אנגעשטעלטע םאנן אױם: אין אוקראינע 2%,ד און אץ װײם״רוסלאנד — 4,1%; םאוװאם אץ װימא־וסלאנד מאנן די אננעשטעלטע אויס א קלענערן פרא• ־ אױם: אין אמךאיגע — 1%,ד אץ אץ וױיס״רדסלאנר — 3/4%; םארתזאם דאם אמ אוױ, אמ מיר אױןי ניט קלאר♦ ^41444 44444441 .44 ^44441^4444 ^4 444 44^41^4444 4444^44^44 444444 ^4 סאיז שװעד זנו םאתלײכן ױ נענדאכטע טאנערע װענן ױ ד.כגםד.״מקורות םץ 1924״טן יאר מים די דאמן םץ 1897 — ױ סאטעךאלן זײנק ו׳עהר םארשײדן. נאר דאך אױןי דער הױםט״םדאנע, װאם אינטעדעסידמ אמז דא — די םארהעלטניש זנוױשן די אינדוסםױע״ און האנדל״עלעמענטן — אמ דא דא א נאנץ קלאחע תשובד״ װאו־ום ניט מק נו זנו ױ דאטן םץ 1897״טן יאר װענן די *אשעםפמטע אין אינדוםטריע אויך ױ 4.1 4^^414. . ^4|^ 44|^^ 4444444^.1 4 - — זדנעױגע ארנע׳טגדינע עלעםענםן, װי נעלי״ענלוה, מאוארץיארי בעפמי ,עחר״ארנעסעד און ױזנםמן, נאקוםם מק, אז נערך זײנען נעח׳ק דעטאלש םרארחל׳דנױנע אץ ארנעטנױנע נא ױ רוסישע איזץ במ 48 םראצע׳נם און אין 1924״םן יאר בערך 30 םראנענגנ אנדעדטהאלנן מאל װײנינער; דוקא ױ זנאל קרע• מער אץ הענדלער האט זיך אםשר ניט סאתרעםערט, הזק מק זאל ניט זסדעכענק זװ דעד ראוינעד קאטענאױע ױ אלע קנזגנים, װאם םאדױ׳נק אױםן יאױד איץ מאל אדעוי זװוײ םאל אין װאך זנוםעליג א קלײנעם טײל םון זײערע החנאות. דעו־םאר האט 4^ 4^4 44^ 4^4 4114^ ^4144^^ ^44^^ו4^4|^^ דך אץ אוקראי׳נע און אין װײ׳םירו׳םלאנד שטארק םארנרעסעדם ױ זנאל לוםם״םענשן, האטנמנלאוע קנזננים אץ דלםנימ אינע״ ותע טענשן. לייױסנײער, שליםמזלס, װאם האנן זיך נים װאו 4^^^^^^^ 4^^ ^4^4 4^ 44^^^^4|4 ^^■^4^ אהיגזסוטמץ און סתם אײועדנע קנזנגים. םיד האנן ױ אױםרעצענמגק געטאכם גאר ננמע זנו או״ כיאינע און װײס׳חםלאפד, װאו ט׳ד האבן נעהאם דאטן.װענן םיד סאזראלע נח׳יעם (לױן״ און ערד״ארנעםעד, אנגעשטעלםע און ליבעדאלע םדאםעםיעם), — בנונע זנום איבעױנן רוםלאנד, װאו ס׳װאױנק נאך קרוב זנו 700 מומגמ איד־ן, האבן םיד־, יײחןר, גיט אםילו יי דאזיזנע װײנינע דאטן. םון ױ יזױעות אבער, װאפ דרוקן דך אין ױ קאטוניסטישע זנײטונגק אמ קלאר, אז דארםן אמ רער םראזנע׳נט ארנעטנױנע עסװאם קלענער, ^4^^ ^^^^4^444 - - -4 4^444^^^^^^ 4^^^^^ -. - 444 דער םראנעגט קרעמער און אננעשםעלםע נרעםער♦ םען םוז דערינעד קןםק זנום אויסםיד, אז אין נאנץ םאװעטרוסלאנד אמ דעד םדאאענם ארנעטנױזסע עלעסענטן גאך קלענער סיט א םאו םואצענם, װי טיו האנן זױעערעכגם נגוגע אוקראינע און װײסירוםלאנד. ם י^קם מק דך זנו נוס זװם אידישן לענן, נאותרערפ אין גים נעוױיגליבע *ײטן, דוקא דעטאלפנ װען דער םעלקער״, נרוםעי> און יךאםן״קאטןי גענגו אן זײנע שארטםטע םארסק,