Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 4 (15. Juni) - נומער 4 · p. [Seite]

257 טױטםבדת בא דנסר אידיהמןר באםעלקעדו׳ננ םון <9ו9*1(וחנ קײם זװ םארסלײכץ רי םןןחארימקייט םוץ רעם $דעד יענעם םק <ךענם בא דיי *עםערגותעד אידן און ניטאיק. םיד נייען איגער צד רער שט*דבליפקײט םון ליזם און םון ״םןןרהונכערך. די חברמן ,8לק$ה$ליזם,* םון דעד םעטערגודלער םם*י טיסטיק נעסט ארום הרםםואכליך די טדם׳םטלן םון *טנרדת׳ היץ און אנרערע א5קןןר,$ל<םסיכ$ון און ארך די םטלן םון םאר• ססען ױך םיט אלקןןה^ל♦ די ידיעות ווענן דער שטארבליכקײפ םון די ד$וינע סבות זײנק נ$ך קנ&פ אויף םעםפמוטםעלן נענר, זד יזײט דער {ולק^הןןדי׳ום איז ם§ןרשםףײס עזישן רעד $רער יענעד מ*םעלקערונג<חםע, םתדעסטתענן ק$ן םק אויך םון די דן^ינע יריעות באקלוען אײנינע נ$ונץ בןןיאדסטע מ׳דם♦ םאר רי יןןוץ 1914—1000 וי״נען בא אדן נעשטןןרבן םון טלק^ל 20 ם$ל װײנינעד, װי בא ניט׳אידן. אויף יערע 100.000 נםשות םון דעד םע״ טערגורגער נאםעלקערונג זײנען אין 1900 —1914 נעווען נעשם$רבענע םון אלק$ה$ל: 1914—1900 4*£1סת1ס? ס1 <ס01ו11011סת411- ס• ס01111<£11)8 :זס1111ס*ם£1 100.000 1ס* נן אידן — 1,6 — 1ג11140י 4011 1x11 גא נמראידן — 29,1 - סס^סנ^א מ10> 1סם דעם טעמדן ,טױם םון םאדהתגעדן״, $דעד םשזס — ,הוגגעדיסױמ״ ה$בן די םעםעדבוחגמר זקןקטױדים נענוםען בא• גחון אין ױ״עדע ןױינענישן ױענן רי םױט&בות עדשס אין םוף 1917 י$ר. אין רי מעטױקעיביכער םונם םעטעדבוחנער ףאבי• סןט זײנק במ דער זנײט מןר א םשך םון 17 י$ר (1916—1900) ^ררעניסטריחט בלויו 4 פױטיםאלן םװן ,אויסנעדארטקײט״; ם׳קןןן נים וױסן, זד דן האנדלם זיך װענן חמנעריאױםסעדמרט*_ קײט $רער װענן עםעס ק אנדעד קןןנעקםישן בדשטאנד, םארן יןך 1917 זײנק אץ םעטערבודנ נעשפקךבן םון ,הוננערסוים״ — 3 איק; אין 1918 י$ר — 64, אין 1919 — 76 און אין 1920 — 30 *וױ ארום זײנק םאר רי מאוםדינע מ־ײ יוןןר 1920—1918 נעשם^רבן אין םעטעחבות םון הוננעד 200 אידן. םון דעד םעטעדבװלעד ניעיאיד׳ממד באםעלקעדוננ איז םאר דער *עלבער זנײט געשס^רנן םון הו׳נגעד ססס,14 נםשזת. אויף יעדע 10.000 אידן םאנם ארס אוםנעקומענע םון דתגער 20,4 און אױף יעדע ססס,סו ניםיאידן — אן ערך 45. די שטמיבל״כקײט םון אגדעדע םארשײרעגע קראנקהײסן נא די פעםעדבזדנעד אידן און ניטיאידץ װעחט ם^דנעשםעאז דודך ם^לנגדינער טאבעלע, אויף זױםיל דןןם איז םענליך נעװען בא רעם שק ארבדעחם^נטן חילוק צדױשן רעד נרוםידונג און נ>)־ םענקלאםזד, װעלכע םיר ה^בן באנמס מןר רער םטאטיםטיק םון פויטייםבות בא דער אידישער נאםעלקעחע, און די, ח׳עלכע די םעטעדבודנעד #םיציעלע םטאטםטיק ה$ט באנחנס ם*ד דעד בא־ . םעלקערונג אק אלגעםײן. םיד ה$בן זנונדבנעשנועלם די םאבעלע םאר נאטיע 15 י^ר (1914—1900) םיםאמ^ל, כדי ם׳ד ק)לן נאקו׳םק איץ אונזעד ח*ת נרעסעדע *$לן. אויף יעדע ססס.ס 1 נםשות םון דער םעםער• בורנער *אםעלקערוגנ איז נעװען געשס**• בענע: 2* 4 די סאגעלע ב*זײזפג אזביזרער םלחטה איז אין דעד שטארבי ליכקײס םוץ ק־׳עבס םזישן די םעטערבודנעד אידן אוץ גיט׳איק נעװק גיט קײן נרױםע נםקאגמת געםענדיג חעדבײ אין נ?4 סראכט דעם אונסערשײד אין םדט םון עלנועו־־באשטאוד זנדױשן אידן אוץ גופלאידן♦ אץ די לעצסע יזןדץ ן)נער איז די שטארב• ליפקײם םון קרעבם נא די םעטערבודנעד אידן שטארק נעשטינן אוץ ה^ט א םך אדיבעדגעי$גם די שטמרנליבקײט םוץ דעד זעלנעד קראנקהײט בא רעד ר^רםינעד נופ4אידישעד באםעלקערונ^ וױ נאװאזםס הןןט די שפעןרבליפקײס םוץ קרעבם אומעםום םאר רער לעזננועד צײט ארױםנעוױזן א טעגדענץ זנום װאקםן. נא דער •עםערגוחנעד ניוט׳איד״שער באםעלקעדמג $כער איז אץ דעם םרט טאר רי לעאטע 20 קץ, אויםער די סאםע לעצסע ם$ר ץך, קײנע שנרם גיט זנו נאםערקן. און בא די אידן אין פעםעדבודנ איז, װי אוםעטום, די שםארב ליכק ײט םון קרעבם םאר די לעזנטע י$ק זדפש אומטעװאקםן; ד$ס ניט רעגלםעסינע שםרינגק םוץ די ציםעוץ הין אוץ צוריק אץ חעם אידישן םײל םון ד׳עד נענרמכםעד טאנעלע דערקלעדט ױך םיס רער קלי״נעד צ?ל קראג<ך,ײפ4םאלן. לןןםיד מב־נלײכן די שטארבליבקיט םון קרעבפ בא די פעי טערנודנער איק און ניט״אידץ לױטן עלטעד אץ נעשלעגס םאו רי י$רן 1909—1900 (אױף יעדע 10.000 גםשות םוץ דעם #נט• שםרעכנדק עלםער אוץ געשלעכמ): 111ס1110ס*0ס!!ססס 4ס1)סו))? ס1 ■5סת£ ס• ז01צ51105ז810 ס1<1 4סס •זס11^ 11ס5ס1ס1^ סס4 48סס<141 10.000 1סס זס11^ 004 : ו00111[11ס8סס ס>ו)ס±11>|}< ניס־איזץ — >||||01 ייין - בלמר־גרומ *11* •־דחן .1*0•* מענער 1סה1■ מחױען .^!סיו מגער 1ס<נ1ס 5.8 1,ל 6* 31-40 21.4 18/) 17,4 163 41-50 41,8 57,1 48,3 55,6 51-60 72,1 103,2 67,7 106,4 61-70 156,0 , 145,6 189,9 146,1 71-80 156,0 117,4 125,0 1763 > 80 םון דעד דןןוינער טאבעלע איז *ו זעהק, *ז דער אמטער״ שײד אין רער שטארבליכקײט םץ ק״ענם בא די םעטעדנװ־נער אידן און ניס׳אידן גייט ניס שטעגדינ איץ איץ ריכטמנ: אץ אײן עלטעדברופע איז בא די אי׳ק די שםארנליכקײט נרעםעד, אץ א זנװײטער עלטעד<חםע םאחקעדט• אן אױסנאם נימץ בלד׳ז רי אידישע םענעד אץ די עלטעדע און נןןר אלטע י$רן; מ זײ שט״נם די שטארבליכקײט םון קרעבם אץ אלע ץןרן אריבעד די שטא־בליכקײס מ די גיט<רדישע מענעד םמם ז׳עלבן עלטער. ננלל ןןבעד מװייזט די טאבעלע, *ז רי שמרנליכקײט םון קרענם אמ בא רי םעטערבװ׳נער אידן נעוו׳ק נרעםעד, יוזימד ניט׳אידן. צום באדר׳ערן, אמ אין די םעטריקקביכער םמם •עסעד• בודגער ראבינאט ני׳ט ןןנגעװ׳ק, םון וו$סער * םץ קרענס ס׳וקןבן נעל״טן די נעשטןןחנענע, *ױ ארום ועןבן מיד ניט קױן םעםליכ•