Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 4 (15. Juni) - נומער 4 · p. [Seite]

215 סחןןנלעסק פון חסר ג$)גיר?ימוד סוחעגונג סרן ח8י אעײשעו *%£8קעדמג 7* 4 ועהק אױך םון םןןלמריגן. אין חעםעגער הערזנןןנמום, אק ריימש• לאנר״ לעגן עםליכע המדעחם אידישע ענמראנםן םון רמלאגד און םון עםםרײך, #רום 70 םו־ןןצ. םון ןןט די עםינהאנק זײנק ארבעעעד און ד׳אנברמןדקעד, די אינערחנע 30 םר^ג די׳נק יךע׳ פער, םוחרים, םערלעד, קלײנע םאבאנן׳םאנריקאנםן און $גגע״ שםעלנמס רער ס^ױאלער בא׳םטאנד םון די ענמחןעון איז סך ק אנדעףער, וױ םון רי ןךסינע רייטשע אידן, װאו דער נרףסער- רוב באשםײם םון סחםעלער אוץ נרױסעד בודדעדאױע און םון ם$ר• שםײער םון ל׳מגחאלע םהןןםעםיעפ. דןןם זשע זעהען מיר טאקע? בא דעד ןךטינק אידישעד באםעלקערוע בילדן רי קע׳ דעד ביז 5 קך ג$ר 7,6%, און בא דעד אײנבעוראנדערםעד אידי• שער באםעלקערחננ — 144%, ד, ד״ כסעם זנװײ םןןל אזױ םיל. דערקלעדן ל^זמ זיץ דןןס, נאםירליך, סץ דעדםיע װןןם 2* די עםיגדןןננק איז די קןל נענודק א סך נרעםעד, אײדער בא די ןןרטינע אידן. אםת, םען רארף דעהבײ אין ױנק הןןבן, אז בכלל זדיכנם ױך אוים יעדע אײנגעראנדערםע םאסע מימ א הויבן פרןנצעבם םון עלעמןנםן אין םרוכםערוננ־עלטער, אוױ אז שוין דןןכ אלײן םידט ארך צו א נרעסעחער זנןןל נעבודםן. רער אידישער ישוג םון םהאנקםוז ט (אויף םאין) האלט כא דעריןןגן אק םרש םון קעדעדיהןןבן דןןם בעףלינער אידנטום, כ$טש םראנקםורט רעכגט דך םאר רעד ןןרםןןחןףןםישער םעסטונג םון רי אידן םון נאנץ רײטשלאנד, $ם זײנק ידיעות װענן דעד נאטידליכער באװעגמג םון רער אידישער און נים׳אידישעד נאי םעלקערוננ םון םרןןנקםודט םאר רייןןרן 1901, 1906 און 1910: <ד מיד זעהען, זזײזן זיך רןן ארױם די אײנענע נעזעק װענן דער םארשײדעסעד םרוכטגאחקײט כא םארשײדענע קלאםן, װאם מיר הןןנן םריער שק קןןנםטאטדם נגמע םרןןנקרײך און עגנ• לאנד. רי םןןרשםײעד םון ליגעראלע •חןןמםי׳עס נילדן 9,3% םון די םאםיליעם םיטן ערשםן קיגד, ןןנעד גןןר 14% אין דער לעזוטער םאמיליע׳קןןטענןןריע. םארקערכב ױ ארנעםער׳םאי םיליעם םאכן אוים אק דער ערשטעד קאטעסןריע 164% און אק דעד לעזנטער — 434% דןןם אײנענע איז םיט ױ זעלבשטענ״ ױנע הןןנםװערקער: עזישן םאםיליעס, װאו ס׳איז נעבױדן נעזדןןרן דןןם ערשםע קינדי, סןןכן זײ ארס סץ־ 7,2%, און, םארקעדט, זנװײק ױ םאמיליעס, װןס זײנק אין דעם יןןר (1910) ״פא״ נליקט״ נעזןןרן סיק םערטן ןןדער םיסםטן שױן קינד, מאכן זײ אויס נאגצע 144%, די םוחױשע םןןםיליעס מאכן אויס אק דער לעזוטער קאטעסןריע אױף 8,9% װײנינער, אײדער אק דער ערשטער קאטענאױע. ױ זעלנע לאנע, וױ בא די נעלאמלאבות, זעהען םיד אױך בןן רי אננעשםעלטע. םק ןןט ױ זרםערן איז קלןןר, אז אויב ױ בערלינעד אידישע בןןםעלקערוננ דעקט זױ ם׳גיט איז איר יןןרליכן םענשן<־,יזק, איז דןןס רער עיקר אױאנק רעד םןןצחאלער נרויע םק ארבעטעד אק האנטװעדקער. אק ס׳אמ זעדר םענליך, אז װק ױ איױשע בודזשואויע אק כודזשוןןזע אינטעלינענק װןןלםן נעװק ןןגנעװמן נןןר אױף זיך אלײן, װןןלט דעד קןןעםיצי׳ענמ םק זײער נןןםירױכן זװוזאקם נעזזיפ נעװען א גענאטיוזעד. או דער םןןציאלער םןןמענם האם א אנטשיירנױנן אײנםלום אױף דעד גןןטירליכער באװעןנזע םון דעד מ^עלקעדמג, קןןן מק ם8ב.-11])0נ-.<1*7 די נאםירליכע באװעגונג בא דער אידישער און ניט־אידישער באפעלקערונג פץ פראנקפורם אױפן פאץ .1.01 ^[■וזץ ■1 ו)1)ו141^ז1ו 4■■ 1)ו1)>ו84( )4£ )■■)6)1)8 )ו1)11ז1>וו )01 אויף יעדזנ 1000 נפשות איז אױסגעקיםען: - :.ב&מ* ס)1))5 1000 )[ 1ס* — י?ר זנ1י; ג^נוחחנגע מר װי ג<י8|רחנ< 69110^0)5 <1נ 0^1^ 9*1x1 - 12116זג1־ס51 שסארבםאלן גמזזמ&שס גענורסן — ** יייז וס4ס[ 1ס1> 1x1 1*נאלק*רונג 1x1 0(00■(- ס יייז 1x1 4(■ ]■<!(■ **דירגאנמד סיייז ס)ו[ ו■ 1x1 אדראגו■־ -)■**0 יסי 1x1 -1ומס0 ■) 1x1 )וסח%ם0ד*1 54 134 114 154 17.4 28,9 1901 64 13,9 12,7 144 18,9 28,7 1906 04 10,4 134 13,1 144 234 1910 םיר: ױ צןןל נעבורטן אמ םא ניט״אידן 1% םןןל גרעםער, אײדער בא אידן, אק יױ שטאחבליכקײם הןןט דך ױ לעצםע 10 יןןר אױך אויף א*ר םיל םארקלענערם בא ניט״אידן, או אין יןןר 1910 אמ שױן בא זײ ױ צןןל טױשםאלן נעדו׳ען וױינ׳בעד 8םילו,װי בא איק, ןןניסל בעסעד אמ ךעד םצב אין רעם םדס בא ױ אידן םק ד&םמת, ןןבער אױך דןן איז רןןם םאלן םק דעד זם$ל נעבורק אזױ שטןןדק אק אזױ םיסםעמוםיש, *ו נןןר אינג׳־כן װעם אױך דןן רער זנװמןקס דעתק במ טל. ןןם זײנק ידיעות, װןןם אילו״ םםרידן ױ דןןזינע חנחה: ױ ןןרטןןדןןקסישע איױשע קהלה םון םהןןנקםורט, װעלםע הןןט ןןבעד אק איר סושטןןנר 8 נרױםן טײל ױיכע בודזשדאױע, הןןט שױן אק 1910 נענעק ןץןן נישםינע צןןל נענורגק, ןץ דער צווזאקם מןןכט קוים אוים 04 אױף יערע טױמט איױשע נםשות שוין אין ןןנדויג סק איזנטינן יןןח־מדערט, אק 1901, איז רעד צוװןןקם 83 רי םרןןנקםודטער אידן נעוזק זעהר 8 קלײנער — ם״ה 54 אױף רוייעט, אק םןןר אײן צעגדלינג יןןר אמ עד נעםןןלן בםעט װי נמ נול, םירם טען דודך 8 םאתלײך מיט רער ניםאידי״ שער נ^םעלקעו־־מג םק םרוןנקםודט, באקוימם זיך 8 קלןןרער אױס•