Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 168

>6 3 דןןם אידי*8> װעלסליכע שוליװעון אץ <ױלן 168 מ׳עלכע נעזעלע#**יכע קלאםן שיקן *ס םעדסנק זײערע קינדער אץ די אידיש״װעלטליכע מולן אץ װארמע? אױןי דעם נינן אן ענגוםער םןןלנגױנע זױםעק, װןןם װײק די םחןןםעםיעם םון די עלטעק םון די שול<ךנדער: זורנעםער .21,4 םד$ג האנטװערקעד.414 * קלײנהעגדלער 32,7 , איגטעלינענםע םקוםעםיעם און נלי״קודש . ♦ 3,1 ״ די עלםעק זײנק אץ אמעריקע . ... * 14 ״ םףהנל . . 100,0 םרןןצ♦ די ארנעפונדיגע עלעמעננק נ#כן קו אוים אן עדך װוײ דריםל םץ רער ןולנעטיינער, זקול עלםעק (ארגענוער און האנטװעדקער). װילנע לויטדערנעדיכטקײט םון דער אידיש״װעלטליכעד עולי נעץ, ד,ר״נעת.סען םארגלײכט די צ#ל אינםטיטמיעם םיט דעד נרוים םון רער אידישער נאםעלקערונג נעהערט די בסדה ווילנע, װעלכע םןןרטןןנם: 9 םןולק״שולן םיט 25 #םטײלונגק אץ 1818 קינדעו־{ 3 קינדעד״הײםק פדט 6 #•םיילוננק אץ 112 קינדער; 4 ןוװנט״שוק טים 14 ןוםטײלוננק אץ 407 מלםידים; 2 גיםטװיעם םיט 813 שילעק 2 אינטעתאםןן 1 לערער״םעםי• נןור און 1 קינדער״ניגלקוטעק; צחזומען 22 אינסםיסוציעפ. אויב װילנע, װןוס איר אידישע גןוםעלקערוננ אמ זעקם םןול קלענעד, װי די װארשעװער, םװרםןונט אוםגעםעד די אײנענע צןול שול*נינםטיטחרעם, װי װארשע (װילנע חןום 22 אץ װזורשע 23), אוינ די צןול אלםידים אמ אץ װילנע נןוך גרעםער װי אץ װארשע (קו 3150 אץ קורנק 2600) — אמ קוך קל$ר, אז די אידיש״װעלטליכע שול״נעץ איז אין װילנע זעקם םןול נעדיכטער, אײדעד אין װןורשע. אץ װילנע איז אויך ןום שטאחקםנק די ןורנןוניזזוביע םון די אידישע שו־לן. נעת אין װארשע זײנק רי שולץ עד״היום צעטײלט צװישן די זעלבשםענדיגע קורןוטןורױםס םץ םןװ־שײ״ דענע םןורטײק, — זײנק אין װילנע ןןלע ןןנשטןןלסן םןור״ אײנינט אינם ןןזױ נעדוםענעם .צ.ב.ק.״ (צענטרןןלער נילדונגי קןןטיטעט). אץ װילנע הןומ זיך אױך ןןם נעםטן ןןנמװיקלט די ע ל ט ע ר ן״ ןןרגאניזזןציע. ןןלע עלםערףקןוםיםעמן םץ די אײנצלנע שולן זײנק םןןראײניגט אין אײן צענטרןןלן עלטערן״קןוםיטעט, װעלכעד עקיסםידט שױן עטליכע יןןר און װײזמ ןןררס וו ענעדנישע טעסינקײנ^ דעד םןןציןןלער צחןןמענשטעל םץ די װילנעד עלםערן םון די שול״קינדער איז םןולננדיגעד: ר 3@8£889ו תםןןרישער אינמעלינעגץ וקומ נעק$נט ןןםנענעק װערן יער קולמװ־״ןןחנעם, — װערט םןןר אונז קלןןר, םןןחזןןס םיטל״ ליטע ה$ט די געדיכטםמע אידישע שול״נעץ. דערםיט דערקלערם 44^ 444.^ ^44^^.^ 144444^^ ^4|^^^4444^4 44•^^^^ ^44^^^^^ דך אויך, םןןרװןןם דןורטן סוגקניןןנירן די עלמערן״קןןםיטעטן ןום נעםנק אץ דער שכר״ליםח־ נןןטרעםט דןןו־טן נמ 50 םרןו״ צענט םונס שול״ניודזשעט, די קלײנע צןןל איױשע^זולן אץ װןןלין דערקלערטזץ־ םימ דע* װןןפ דןןרנק אמדדי ניטאיז־ישע בןןםעלקערונג טער נןוציןװזול״אײנהײםלץ־, װי וןץג םיטל״לי־מע, אץ ױ װידקחגג םון דעד רוסישער קולטור איז ןןלע םןןל דןץנק מװק 8 י1נניורקעת חוץ תם הןןס זץ־ אױף ו^לץ ױ לעצטע נ יןץ אױסגענןןנק ױ גדעםטע הוכחה םון רעםרעסיעם אױף ױ שולן םון ױ נןןציןו״ נןןלע םינדעדהײנק בבלל או^אױף ױ איױשע שולן בםרט. אין גןןו־ א שןןםלן צושמןןגד נעםיגט זץ־ דןןם איױש״װעלטי ליכע ׳*ל״װעק אץ מורח״ אץ אץ םעדב<ןןליציע. 1ם װארשע םון ױ אײנצעלגע נרױ^ע שםעט אץ םױלן םןןרנעםם אץ םרם םון דער ןןבםןולווטערי זגןןל איױשיװעלטליכע נילדונג• און דערציאדננ״אינסטיטוציעס ד^ם ערשטע ןןרם װארשע. דןן הןןנן םיו־ 12 םןולק״שולן טי^ 57 ןוםטײלוננק אץ 1847 קינדעוץ 3 קיט־ער׳הײםען מימ 6 ןןיטײלונגק אץ 37* קינדעדן 5 ןוװנט״ שולן טיט 18 ןןםטײלונגק און 547 צוהערער; 1 לערער״סעםינןור מים 68 צוהעױער; 1 סן^ןטןןױע םאר ױ שול״קינדער אץ 1 עקםםעױםענטןוליםעדןןנ^ק אינםםיםו* צוזןןםען 23 אינ״ סםיטוציע* / װעדלינ םןװ־ ןוזןו נרױס^אידישע קהלד״ װי ײארשע, אמ דןו^ נאטיז־ליך, צו װײניס װןןרשע איז אינם *רט םץ םןןל^נילדונג נכלל אײנע םץ ױ ןןםגעשטןונענסטע שטעט אין אײרןןםא. װי זוזר ױ ױיםשע םןוכם הןוטמזןןרגט םןװ־ דער םןןלק״נילדוננ, װײס םען. ןויער אױץ־ אינם ״םךען- םוילן הןןט זיך דערװײלע אץ װןןושע קנןןי װןןס נעניטן *ץ דעם םר* םון 140 טומגט װןןרש^װער קינדער אינם שול״עלטער נןןזוכן ױ שטןןםישע םןןלק״שולן^לױז 68,293 קינרער, ד.ד. װיי״ נינער םון א העל*ם םץ ןןלע קיגדער״ אץ אויב דער יתורשעװער חמן^ניןןגער״ןןנטיםעםיטישער טאגיםטד^ט זןןתט װײניג מור ױ. יוילישע קינדער^אמ 8 ישיטא שוץ, ןװ עד ראנ^ט נןןך קשוםער םןור ױ קינדער םון דער איױשער טןוםע, אוד-םיר זעהען םןןקע, אז נעת ױ אידישע נזוםעלקערונג םאכם אױס אץ װזװ־שע העכער 35% םון דער 8ל• נעטײנעד סוםעלקערונג מ|ק ױ איױשע מלםיױם אץ ױ שטןןי טישע שולן אױס קנןןםע 15 •רןןצ, — (ױ ^נםןןלוטע *ןןל זײערע סאכט אױס 8^10). ב8 זװזו םין לזוגע אמ יקלןןר, ןןז ױ אוינן״חמיטןןנטע צןןל איױש״װעלטליכע אינםפװםחרעם איז 8 צויקנ8*ג אץ נאםת איז טןןקע דער דו־זװג ןןנצוקוםק אץ זײ זעהר נרױק ניט קו׳קנױנ אױף דעם, װןןם דעד שפר״ל׳עוד אין ױ װעדט אלץ מער גע• העכעתג של^גן נןן יעדןי^נהרנ שולייןןר ױ עלטעוץ םון דעד איױשעד ןװײםער םןןסע ןןם ױ שװעלן םון ױ אידישע שולן, נעםנוינ ארײנגעטק זײעח^ קינדעד♦ דןןם אײנענע קוםט םןןר אין ױ ןןװנטישולן םןןו־ יףנטליכע.