Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 167

167 16 3 4 סין ס*1• - 11 - .5*7 די דןןל שול־אינססיסחניעס אין פארשײדענע חדל:ען ומ*11**8 י>—*<1*>זז8▼ ■1 ■16^1?*4 11*2 *01 #/. 11*. ראיןן — ם^ססוימ 41, 92 קןןנגרעם־טוילן — ס£|ס?<6ס1}סס)1 . 20,7 46 מיסל־ליסע — וסו1*)11-!.אגוב . . . ,מ 62 װײסײסלאני - 1811116ו*618ע\-.ם1ס? 6,* 14 װןלין — ם/1ס87י. 2,7־ 6 םזדח־גאליציע — נסמ1^ס־)*ס . . 0, 2 מערב־גאליצ׳־ע - 1םפ0111-)ס7\. . 100, 222 צוזאמען — 101001*203 . . םיר זעהק, ן*ז לױט דעד אבסןןלומער צ$ל אינסטיטחניעס םארנעםס ח>ש עדשטע $רם ק$ננרעס*טױלן, קןס 2*ע — װײם־רוםלאנד, חןס 3<זע — כדםליליםע, דאם 4׳טע — װ#לין, דןם 5*םע — םזדזז׳נאליציע און ד$ס לעצטע — םערב<ן*ליציע. בנזנע םיטליליםע דארף םען באמערקן, אז ד$ס 3׳טע $רט םארנעםםױבלױזאק אבסןןלוטע זרםעק. נעםטםעןאבער אין אכם, אז איר אידישע באםעלקערונג איז עטליכע ם$ל קלענעד, װי אין קןמרעסיםוילן ןןדער װי אין װײס־רוםלאנד, װערם באלד קלןןר, % די נעץ אידישע װעלטליכע שול־אנשטאלםן איז דאו־סן א סן נעדיכטער, װי אק יעדעד אגדעד טױלישעד טרןןװינ^ דןןס דערקלעדט ז׳ץ םים דעם, װאם, ערשםנס, איז דןןרםן די *לנעםײנע באםעלקעדוננ אין נאציאנאלן םרם זעהר א :ע׳ םישטק דןןרק װאוינק אידן, *ןןליאקן, ליטװינעך, װײםרוםן, רוסן, קאראאיםען א״ אז. װ.; קיק אײן נאגיןןנאליםעט הןןם דןןרםן נישם קק םערהײט, קײן איק קולגװד הערשס דןןרםן נימ איבער אלע אנדערע. די אםןןדנע אױבערםלעכליכע רוסיסיקאגיע םון דעד אידישער איננועלינענק און ױיכער בחרזשואזיע איזיאוים• געװעבט נעװןןרץ שולד װי דןןם צארישע םיליטער איז םאריןןגט געװןןרן דודך די דײםשן. די םוילישע קולםת־ און שםראך װידעד איז דעד אידישער באםעלקערוננ דןןרטן שטענדינ נעװען םרעםד. די אידישע אינטעלינענק הןןס •שום נישט געהאט קיק אנדער םלאץ םאר קולט־רטרענערײ, װי נןןר בא די אידישע םאםן♦ ד איז דעריגער אק איד נרעםנק םײל אידישיםםיש. דןןם הןןט נעשאםן א װאריםע אטטןןסםער םאר דער אידישער שול בא דער אידישער נעזעלשאםם. די אויסערליכע סכיבה װידער, די םןןליטישע לאנע םון די לעגטע י$רן, איז אױך אין װילנער ראקןן נעװען * סך נינצינער םאר דעד אנטװיקלוננ םון דער אידישער שול. הן די דײםשע $קוט*ציע הן שטעםער די םוילישע םאבם הןןבן $נ• נענוםען אלע פענליכע םיסלען איבעחנוהאקן די םעדים, וקוס ה$בן םאחנונדן די אידישע באטעלקערזנג םים דעד רוסישער קולטחק די אײנענע טוילישע םאנננ װ$ם ר$ם נעדודםס די אידישע שולן אין אנדערע טײלן םון דער םדינו/ ה$ט די אק װילנע ם^לערירם אק אםילו םײלװײז םובםידידכג ניבן םיר נ$ך גו דעם ם$םענט, װאם אק םיםל״ליםע, װעלכע איז נעװען די נאגצע גײט םון איר םלוכהשן בק־השםשות אטי נעריסן םון דער נאנצעד װעלט, איז ט^ליטישע ארבעט נעװען װײנינ און די נאנגע ענעתיע םון דעד רעם^קראטישעד און טר^• םאר דער עקזיםטעגץ םון א גרײטעד שול׳נעץ איז אויך נרטינ א נינבינע טזןליטישע אםמןןסנוער. די ןריםע םאסן קזןנק אלײן קײן שזדן נים אויסהאלפק. ד$ם קןק םק םיס עד• םאמ בלױז די םלוכד״ װעלכע נעםמ זנונויף בײם םאלק שטײערן. $בער אין טוילן ז$רנן די חמקגקןנערע רענירונגק נ$ר װײנינ טאר דעד אויםבילדוננ םון די םאסן. נ$ר חןם איז נןק• װײנימ די רענירתג ניט סןך ד שםיצט נישט די אידישע שולן, נ$ר ד נים זײ אםילו ניט די, םענליכ• קײט זנו עקדסטידן אויף טריװאטע םיטלען. רזדםק די אידישע דעט$קראטישע שו־ק איז נעװןךן א אלנעםײנע און זעהר א $םטע דערשײנונמ דעם 20יטן יוני 1923 איז םיט אײן קלאט םארמאכט נעװארן די אידישע ארבעםער׳נעזעלשאםט ,אונזערע קינדער״ םיט אירע 20 #טטײלונגק, 28 ם$לקס*שולן, קינדעד<,ײםען אק *װנטיקודסן םיט העפעד 3000 מלםידים. חד־ צענטראלעד אידישער שול־^רסןניזאציע, װאס איז גע• שאםן נעװ$רן אין יוני 1921 אויף דעם ערשנק שול״זנוזאםענ* םןןו־, ה$ם םען שױן צװײ מ$ל $טנעז$נט צו לענאלידק ד און אםילו באםוילן איד צו ליקװידירן דך. איבער די רדיםות םון דער רענירונג און אויך צוליב מא* טעריעלע םיבות ה$בן דך אין םארנאנגענעם י$ר םארםאכט: אק 36 שטעט 41 םןןלקישולן, װאם הןןבן נעהאט 139 #םטײלוננק אק 3866 קינדער. אין 10 שטעט 13קינדער״הײםעןמיט22 ^טטײלוני נק און 626 קינדער♦ אק 16 שטעט 17 ^וונט״שולן מיט 36 #טטײלוננק און 1192 חולטידים, איצט נאכן צוםאכן די אגשטאלק םון ,אונזערע קינדעך״ און נאך א נאנצעד רײע אנדערע ףעטרעסיעם איגם םשך םון 1״םן האלב יאר 1923 — װערט דער םארטיראלאג םון דער אידישער שול נאך נרעםעד. נןןר ה^נגדינ אק אױנ די דאזינע אטטןןםםער םון רדיםוז/ ק$ן םק װי נעהערינ *פשאצן דעם באטײט םון די אונםן<עבראכטע ציםעק װענן דעם עקזיסטידגדיגן אידישן שוליװעק אק טױלן. פך<גל, האבן םיר אק תר טוילישער רעטובליק 101 םאלק״שולן םיט 449 אטטײלונגק און 13,141 קינדעױ, 34 קינדעד׳הײמק םים 55 'אםטײלוננק און 1330 קינדער־, 73 אװנט׳ שולן מיט 199 אטטײלונגק און 5,193 צװזערער*, 3 ניםנאויעם מיט 30 אטטי׳דתגק און 955 מלמיייח 1 עקם״ טעריםענטאל״טעדאנאנישן קאנינעפק 2 לעדער״םעםינארן, 1 קינ״ דער׳ביבליאםעק, 6 אינטערנאנטן אק 1 קינדער״סאנאטאריע (װאם האלט זיך יעצם אין איבערבויען און םארברײטעדן). צוזאםען האבן טיר אין טוילן אין 102 שטעט 222 אינםםיטוציעס, װאם באדינק דאם אידיש״װעלםליכע שול״װעזן. ם גײען םיו־ איבער צו דעד םארטײלוננ םק די אױבן׳אויסגעו־ע* כנטע אינםטיםוציעם צװישן םארשײדענע טיילן םון דעד טוילי״ שער רעטונליק.