Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

71 _ 11 נע1וז*סן< שטארניטאלן סרץ חתרגות 1(ן >ומ*ן ><ין *רעס. -** 2 לאנע םיל נעסעד, ודי אין װילנא. למשל, םאר 20 י$ר — םון 7*18 ביז •1*1 — איז אױסנעקוםק לדט די ביכער םװס רא׳ נינעד, *ז ס׳דינק גענוירן נעזז^ץ *,112 אינגלאך אױף 100 םײדלןוך• אי רןןם איז אין די ערשטע זנק י$ד — םון ד*18 ניז •0*1 — םארשדיק נעזזק ג,115 איננלאך אױף 100 םײד״ לאך, און אין די למםע *ען י*ר — םק 07*1 ניז •1*1 — אמ שוין נעזזען םארשרי*ן ד,דס1 איננלאך ארף 100 םײדלאך. ד*ס איז שױן זײעד גןןעגם זו דער םרוף^רדיע גזזישן איננלאך און םיידלאך, װעלכע ד״ר שאנאר לײנם םןףי אננע&ען םאר דער אידישער נאםעלקערתג. םיר הןןנן אין די ניםערן װענן אדעס אויך נעםאכם די םןף״• נעליינםע םון ד״ר שאנאד אױסנעסערוננ• כדי דער לעזעד ז$ל דםןנן א םןןדשםעלוגנ, אױף װיםיל די דןןזינע אױסגעסערזע ה$ם געענדערם דעם כאראקםער םון די גענראכםע םאנעלן, װעלן םיר נריינגען םאר אײנינע יןףק די זסןל טיידלאך לוים די ניכער םון די ראנינערס און נ$ך דעד אױסנעסעדונ^ נןך דער אײס־ נעסעח־ע לויס ױ ניכער םון ױ ראנינערס *ועוססו *יײיילוו?סס *יס -ײננליר ■סןלוסו *יל טייי׳לױ ■ױזי ססי סיײ׳לױ?סס <ױס •ינגלױ 1ססן(וסו *9ל םײילױ י*י־ו 106 1805 109,5 1753 1992 100 1773 109,4 1717 1893 106 1762 112,1 1667 1894 106 , 2513 118,1 2254 1901 100 2690 114,9 2426 1902 106 , 2742 117,2 2479 ׳ 1903 םיד זעהען, *ו ס׳זײנק נעװען יןןרן, װען אױף הונדעדט םײדי לאך זײנען נא די אדעסעד אידן םאררעניסטדידם נעװןןרן 118,1 אינגלאך (1901) ןךעד *,117 איגנלאך (1903). און ס׳זײנק אנסןןלוט ניםןן קײנע נחנזץ ןןנצװעםק, אז מ די או/סעד אידן איז נעװק אין די נעבראכםע יןןרן אזא אוםגארםאלקײט. נםרם נןוך, ןןז די דןךינע .״אוםנ^רםאלקײם״ חזרם רך אינער אוםעםחם נא דעד אידישער נאםעלקעחנמ און נחודןי נ$ר אין ח לענדער, װאו די רעגיסםדאניע םון די נענורםן לינם אין אזעלכע הענט, װי די נעװעזענע תונינערם אין רוסלאנד. ס׳איז קל$ר אלו^ זװ נןוך דעד נעםאכםער אױםנעסעדוננ זײנק םיד א סך מענםער צום אםת, װי װען םיר ז*לן נעװען נלײנן נא דער מל, װןןם איז נענו&ק םון ױ ניכער םון ױ ראנינעז־ס. זעלנסםםאדמטענױייך, אז אין ױ יןךן, װק ױ מל םארי רענינםרידטע נענוידענע םײז־קוך איז נעװען אזױ נרױם, אז ס׳איז אױסנעקוםק זדינינער םון •10 איננלאך אױף 100 םײדלאן־, ה$ק םיר קײנע ענדערוננק אין ױ ציםערן נים נעמאכט. ןרעלכע י$רן ױנק נעװען םךיהבל םינף םרן ױ •2 קף־ן, װעלכע נײען ארײן אין דער עישטעד םאנעלע — •10,190*1, 12*1, 14*1, •191. םיר נײען אינעד צום םאםעריאל נוםא. ׳ לןןםיר צוערשם זעהן, װיםיל ױנק אק םארשידענע זריםן נענױרן נעזזןךן קינדעד, נעשם^חק און חהונה נעהאם בא ױ אדעםער אידן אױף יעדע טױזנם נםשוו^ אויף דערויף ענםםעדם מלננדינע םאנעלע. ז 1 י־ נים אויסנעםןןרשם נעװ^רן• ױ עםליכע סםעניאליסםן ^נער, װןןס אינםעדעםיז־ן דך םים ױ •ראנלעםען םון דעד אידישעד נאםירי ליכעד באזזעגוננ, װײסן מונין נוט, װןןס םאו־ א אינערנרוך נ$ו ױ רוסישע און םױלישע אידן ס׳איז נעקוםען קוק 06*1 י$ר, װי שטארק און שנעל ױ צזזײ׳קינדער״ און אםילז אײףקינד׳סיםםעם הןןט םארכןוםט ױ אידישע םאםן. ױ ןוננעױרםע נאנץ אױנןיאױף •ראנלעםען װעלן אין אונזער זשודמול נןוך נאהאנדלט װערן סים דער נוױיסער עדנםםקײם, װעלכע ױ םארדינק. דער אוםנליק איז ץנער, װןןס װענן ױ רוסישע אידן וקןנן םיר נמעם קײנע טאטעדיאלן ניט נגזנע נו דער דןןזינעד סראנע, חוץ גינשםאקם און נ$זז$סעלסקים ניכל, װ$ס איז שוין נו םארעלטערט, װײל ס׳שטעלט זיך א• אױף דער נאטױליכעד מװענונג םון דער אידישער מםעלקערוננ אין רוס• ■ לאנד נײם 04*1יםן קוי, קאן םק דערםןונק נ$ר ױ אײן אזץ אײנטיגע ערנסטע ארנעם םון ד-ר שאנאר איגס װילנער םנקס װענן ױ נענורםן, שפארנליכקײט און חתונות בא אידן אין װילנא. איך נעםין דעדינער זעהר םאר נחנליך ןנהויבן םארעםנטליק אין אונזערע ״נלעטער״ ױ סאםעריאלן, ווןום הןןנן דך ןוננעזאטלם אין םײן ארכיװ. איך הױנ ןק םוץ אדעסער אידן נוליב נװײ םעםיס, עו־שטנם, םאר&ןונ איך נראדע װענן אדעס םאםעױאל םאו־ נןןר * נרויסן •עריןך־, םאר נ&עם דרײסינ יןןר. און שניח, איז ױ אדעסעד אידישע קהלה אין א סך םרטים זעהר סותוקםעױסםיש• אדעסער אידן ױנק ןוננעםןךענע, ןונגעלןוםענע, ױ אלםע נוראדיניעס ױנען דןף־ט זעהר שװאך און װעדן נאנץ ברינב םאחזןורםןן ױ אסיםי׳ לאניע איז דןוויט א סך שטארקער, װי אין אנדערע קהלות םון נעװעזענעם תחוק ױ אױםנעל$זנקײט און םדןוסטיטמיע ױנק צזדימן זײ אדעסעד יוידן זעדד שקהןרק םמחארײמ — 6$ די אלע קומענטן שאםן זעהר א גיננינן קןדן םאר דער װעלט׳ אגשױאזינ^ װ$ס נרײננט נו װײנינ קינדער הן|ק, $דעד ױ ױנק נןור נורס אין מזעלכע חולאתץ, חץס םאק א נעזזיסן טײל םון דעד באםעלקעדוע םאר אוםםרוכטמר. אײדער םיר נײק איבער נו ױ םאנעלן, םוק םיר מך נא׳ טערקן מלננױנם. װי ס׳איז נאקאגט, כאםן זיך נש אידץ נו טאר׳ שרײק טײדלאך. םילא איננלאך הןןט םק ױך שױן אױסנעלערנט נו םמ־שרײגן, װײל גען םח זץןך דך שםעלן נום םיליטער, זןבעד װערם נענוױ־ן א םײדל, איז עם לאו חקא; און ס׳מקוםט זיך םןךעע לאנע. לםשל, זרן װילנע איז אױסנעקוטק, % םון✓ 1893 גיז 1902 ױנק נעבױז־ן נעזד^וץ נ* אידן חדכשניטליך •19 איננלאך אויף יעדע 100 םײד־לאך, םון 1911 ניז 16*1 איז אױסנעקומען, ןןז אוייף יעדע 100 םײדלןןך ױנק נעבױוץ נעװןף־ן בןן אידן •16 איננלאך. ןןז ד*ם איז * אומםענליכע זאך, םאר׳ שםארם םען ברײננען א םך ראױת. נןןר נדןןדע זײנק חן זעהר נוטע נאװײזן, אז ױ װילנער אידן ױנק גזןו־ נש ןןװי ארים אין םײדלאך. אין •191׳טן יזןר, װען ױ דייםשן הןןק ןןקוםױ־ם װילנא און נרױט ה*ט םק גאקוםק אויף קןנ־טן, ה$נן ױך א שאט געטאן בא ױ זױלנעו־ איז־ן אזױ םיל םײדלאך, אז ס׳איז שוץ אױסנעקו־טק 114 םײדלאך אױף סס1 איננלאך. ד״ר שאנאד־ אץ ױן אױבן דערםאנטער ארנעט שטעלט דך נענוי ןן• אױף דער וץךיגער טראנע און קוסט נום נאשלוס, אז אוינ םיר װילן זיך נאנונן םיס ױ םאםעחאלן םון ױ ראנינערס״ װענן גענודטן נא איד־ן, םוק םיר ױ אויםנעסעוץ אױף מלננױנן אוםן: םױ פתן אננעםק, אז אויף דיונרערט םײדלאך װערן נא אידן נענױרן •10 איננלאך. נרארע אץ אדעס איז אין דעם •ו־ט ױ 0