Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

וױקלט סאר׳ן זנװײנזן האלנן יןװהונדערט♦ די דןךינע *דמייטככ װערט אױך נןןאוטעסמס טון דער רוגר׳יק רינעראלע •רןףועסיעס. אין 1649 <טן י$ר סעלט איכגאננן די וץזיגע חנריק ד?ס הײםט נינג אז זי הןןט איגגאגנן נעטעלט אק לענן — טסאסא דיגען דע״ םןןלט אױך נעװען אין נארדיטשעװ א •ןןר אידישע דןןקטדדים, יטוין גיט רעדנדינ װעגן םלםדים, װעלגע רינען נעװים נעװען ניט װײנינ♦ -די דןקינע נרוטע הןןם$נער דעםןןלט ניט געשטילט קײן טוס רןןלע אין אידיאזן לענן. נאזונדערס אין עקןףןןםישן. אין ד*18׳טן ןןנער הןןנן שק נעלענט אין בארדינמועװ סון לינע• ראלע סי^סעסיעם ניז 1600 נםשות און אק קולטולעלן זעען איז זײעד װןןנ אוק װירקונג נעװים נעװען א םך נרעסער, װי סון *נ• דעדע נדעםערע נרוטעם. לןןםיר סאדנלײכן אײגיגע •רןןםעסיןןנעלע נרואעס אק 1849<טן; אק אין 7*8ן<מן, װארום עד׳טמ דעםןןלט װערט קל^ר דעד אסתער •! כאדאקסעו סון דער עקןןגןןםישער אנטװיקלונג סון נארדיטשעװער ו אידן. אין טאנעלע 1ם װעדן גענדאנט די חןזיגע דאםן. םון ךער דןןזינער טאגעלע זעהען םיר, אז אין אינדוסטריע זײי גק נעװען סארגוםען סון יעדע ססס.סנ אידן: 1) אין 1849<נק י$ר — 3064 2) אק 1897יטן י#ר — 3428 דעי זניװאקם איז ניט זעהר קיק נררםער♦, ער איז קלענער, װי דער נוװאקס בא דער האנדלםינרוסע, בא װעלכעד די אגמ• ■ שסרעכנדיגע דאנק זײגק 2408 און 3496 סיר הןןנן ׳טוין העי י; כער ןןנגעוױק, םאר װ$ס אין נארדיטשעװ איז אק בװײסער העלסט םק 19<ק יןןרהונדערט םעד אױםגעװאקסן דעד האגדלםיקלאס• די טאנעלע 111 אילוסטו־ירט זעהר טט די דןקינע םײנונג, אז ־ו גארדיטטעװ הזןט א םך ארטיקלען אוימעהערט אױסארבעםן אק 444^44 ^44444444 *^4^^^44^4 44^ ■^4^ 14444^^^4 -- - —■ - אידע אױנענע װארשטאטן און הןןט ןןננעהוינן ארײנםירן די איינענע ארטיקלק םון דער םרעםד. נעםען םיד, לנמזל, די נוסערן 19 אק 20 סון רעס אינדוסטי ריעיאסם״ל — אינסטרוםעננק, זײנעדס, יובעליריאובעט״ לדקםוס׳ זאק און אנדערע — און םאתלײק םיט׳ן נומער 42 םק האנדלי אסטײל, ו װאם אנםשסרעכס סולשטענוינ די דערםאנטע נוסערן. כיר זעהק, אז די *אל םענשן, װאם האנן נעלענט םון אויםי ארנעטן אזעלמ •ו־ןקזקנק, האם דך אםילו אבםאלוט סארקלענערם — סון 711 אױף 624 װק די *אל סענען, ראס האק נעהאם חיונה םון האנולען םיט די וקקינע סו־אי חקנק, הןןט זיך םארנרעסערט * ו ו י י ם א ל — םון 238 ניז 315 םאתלײכן סיד די *יםער, װאס װײק אונז זע אױסאונעטמנ םון קלײדער און דעם האנדל םיט םאנוםאקםור און קלײדער, זעהען םיר, אז ודק די אױסארנעטוננ סון קלײדער האם זיך םאר• נרעסערט םך׳רגל אױף 23,1 םראנענט, האט זיך דער האנרל םים םאנוםאקטח• אק םארטינע קלײדער םארנךעםערם אױף 181 •רןן*ענ3 אק ם׳איז נאר קיק םםק נים, אז אױסנעװאקםן איז ניט נ$ו דעו־ םאגוםאקטח־־האנדל, נ$ר אױך דןף: ארײגםיו־ן םק גרייטע טעים און קלײדער םון װאתםע און ס^סקװע. די נענראכטע *װײ אינדוםטדיע<רוטעס זײנק נאזונדער כא• ראקטעדיםטיט םאר דער הױזיטינדוסםדיע, וקףז זקןט ױך אזױ צעװאקםן אק װןןחםע, אק םון זײעד *דםטטנד אק נארדיטשעװ אין 1$49ינק יןף־ אק אין 1897יםן װערט קלןף־,,אז נארדינדםעװ ןקןט און דער ערטםער העלםט סון 19יטן י^רהונדערם םער^ 4444*(411ום4%141| ^4) ^4 ^4444444 4444 4^4 ^^4^ - — אױםנסחנעט םון די זקקיגע •רןחקטן און אק דער *װײטער העלםט[םונם דןךינן קןחענדערט םעד נעהאנדלס טים די ר$> דנע ממ• םרױק אויף הונדערט מענער אין יעדער עלטער<רוטע באזונדער. אױף הונדערט סענער זײנעךנעװען םרױען: די *ןןל סרויען אױף הונדערט םענער אין יעדער עלטנר־גרויע ומ)111ו?1א1ו) ו1 (1 ו אין קיעװעד גונערניע אין מרדיסשעװ עלםער־גרוםעס 94 923 אינגעו םון נ י$ר 1!01 1003 םון 1 ניז 9 ״ 119 122,7 ״ 10 ״ 19 ״ 109 1153 ״ 20 ״ 29 ״ 106 112,4 ״ 30 ״ 39 ״ 109 111,0 ״ 40 ״ 49 ״ 107 1223 ״ 50 ״ 59 ״ 90 96.4 80 י$ר אק טער 106 2333 סון אוםנאקאגסן עלסעו 107 111,4 םך־הנל םון די דןףינע *יםערן װעדט קלןף־, װי נרױם איז דער 6•* סןןר סק מרדיטשעוס גחוז־ע סון ױ עלעםענק, װ$ס רעכענק ױך םאר די סחןחקםיװסםע. װארום דז^ װןןס אק דער על• טעריס־־וסע םון 10 ניו 19 יןןר איז דןן אזא נרױסע *6ל םרױען ןך־עד אזױ װײנינ םענער דערקלעדם ױך אויך נעװיס טןך־ דערםיט,־ װןןם די אידיטע יוננם םק 15 אק 16 י$ר ןק ניט נ^ר־ א נרדסן סרץנענט עםינחןנטן. לןםיר ןװינערגייק *ו די נןושעםטינוננק םון די נארדיטשעי װעד אידן אין 1897<ק יןןר. װאו־םט םק מ קוק אױף דער טאנעלע ט אםילו נןך אױנענאויםיג באמערקם מען, ןוז םאר די םארנאננענע סון 1849<ק יןף־ 48 יןןר הןןם די ריטערענ*יןן*יע םון דעד אידישער באםעלקעדתנ געםאכט גו־ױםע שריט םןװאױם. די אידישע קהלה םון נאחײטשעװ הןןם שױן *ו רער העלםם םון 19<ק קןרהונדעדט טאוםןןנט אלע םןןביאלע עלעםענטן, װעלכע דןןנן אק דער *װײםער העלסט סוץ דןךינן יןף־הונדערט זץ־ װײי טער אנםװיקלט און דעד עיקר ניט אזוי אין דעז־ נרײט, װי אין דער סיף. די *װײ כאחוקטעריסםישע סימנים םק דעד אנםװיקלוננ םונם״קאםיםאליזם — דןןם אויםקוםען םק דער נרױסינוחשתוױע אק טונם ןװנעטעדיקלאס — םועםן דן םאו אוגז ןװױס נענונ ||||4 44^^ 4^ ^^4 4^^^ 4444^^444 ^44^4^^ 44^^14^44^ 4^ קלןװ• אםת, גנונע נו ועו גןןל אידישע םאנריקיטרנעטער זײי נק ניטןן קיק גענױע ידיעות װענן 1897<ין קװ־י ס׳איז ןןנער קלןןו, אז סון די העכער 14 טױזנט גסשוח, װןןם הןןנן נעלענס םק אינחםסריע אק דעם דןקיגן י$ר, זײנען נעװען נים װײניגעד םון *װײ טױזננ4 װןןס הןןנן נעהאט חיונה םןן טאנדיקאװנעט, װען אק 1849<ק י$ר זײנק נעװען אזעלכע נ$ר 70 נםשות. בגונע *ו דער נרױזאװ־זשואױעאה^נן םיר דערםןװ זעהר אינםע• רעסאנטע *יםערן. אזױ, הןףק נעלענם םק םרנסה םק קאװרמל, םק הײזעד, טק עו־ד וכדוםה: 1) אין 1849<ק יןןר — 22 נםשות. 2) אין 1897<ק קןר — 1450 נםשװג םק יעדע 10,000 אידישע נםשות םון נארדיםשעװער קהלה הןןגן נעלענם םק די נןןחזןןס #נגעזזיזענע הכנסות: 1) אק 1849<ק יןװ — 8 נםשװג *> אין 1897יטן יןף־ — 352 נםשות. ס׳זײנק נענוג די נאר װאם גענראכטע *יםעק, אז ס׳זאל דק קלןך םאר אונז, װי םיף די קלןוםןידיסערעטױןסױע ה$ס ק־ *טי