Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

23 * 1 . *1 םק ״זלוזגזרי <רן רעיו^ס״יע. םאק א •ק, נאםעדקועען. רזמרח, זײנק אין דזןר םױס־- געי רוק די זנװיי נרעסםע קדילות םוך גאגין םוילן׳ וד םיד י׳זקייק העכעד נמםערקט* און ר$ם םםרנרעםערם *םםאדק די דזדכי ישניטליכע קןל אידן.םון אײן קהלד״ זנװײםנם, זײנען אין אוני זער םאנעלע ארײן נןך די שםעם םון לעםנעדגעד םדעה; די *םםעםעלשע קםלות םעלן און ד$ם םאדגרעםערם אויך די־דודכ• יםניטליכע צ$ל איק םון אײן קחלה אין דער וקךיגער םדינה״ נײן םיד אינער זנו גאזונדעדע קאםענןך־יעס קדילות אין אײני צעלנע װןךעװןך־םםװעס און'ם^װיעםן♦ ד$ װײזט דך ארוים דןךז אײנענע, װ$ס םיד ה$נן נןך־ װ*ם *נגעװמן ננונע צו דער חדכמניטליכעד זנ^ל אידן אין אײן קהלד״ אין קיעװעד און נראזנלאװער װןךעװןןדםטװעם איז די קלענםםע זנ$ל נרדיסע קהלוזת און די נדעסטע זנ$ל קל״ניםשקע קהלות; םארקעדם׳ אין לעםנעדנעד מדינה און אין ק^םײער ם$װיעט איז די נרעםםע זנןך• נרויסע נן־-לות אןן די קלענםטע זנ$ל קלײניטיםקע קדילזת• ״ װי נאקאנכ^ איז זנו דער זנװײםעד העלםט םון 18<ק יןךהונ• דערם די אידישע םאםע םון דער םוילישער םלוכה נעוזק 8 סך . נעדיכטער קןןמענםדירם אין די אוקראינישע •־*װינזנען, װי ׳אין די רקיםוילישע אק אםילו װי אין די ליםװישיװײםירוסישע קאנםן. דערזנו זײנען נעװען זעהר װיכםינע עקןךןךדשע סנװכ װעלכע ס׳ה$נן ניט נעקןךט גײקוםען אםילו אזעלכע שרעקליךיאכזדױה• דינע הרינות און רדיםוה, װי די, װןךפ ה$נן דך ןךנעהױגן םיט כסעלניזנקיס אױםשטאנד אק ה$נן דך געזנוינן טיס נ$ר קלײנע הםםקות ניז אוטאנער שחיםרא ד$ס הײםם םער םון א נאנזנן יןךי הונדערט. םון די נענתוכבמסםאנעלן איז קלןך זנו זעהעך אז םון די אוקחדנישע םרןךזיטנן אלײן איז נעװען אם נעדיכםםפק נאי זעזנם דער םײל אוקראינע, װן^ם איז איזנם נאקאנט אונםערן נןך םען םזרחינאליזניע, און נק־ אים גק וקןלין אק •$ד$ל. װ$ם נ$< ענםעד זנו נרוים<וםל8נד, אלץ קלענער װערט די אנם^לוםע זנ$ל אידך אלין קלענעד די קהלח/ אלץ װיינינעד די זנןןל נרױםע קהלות. אין םן^לםאװעד און םשעו־ניגןךזעד ענעדניעם, װעלכע . דינק שױן םק לאננ נעװען אין ריםות םון דער נרדיס<וםישער םלוכד״ איז די זנ^ל אידן זנו דעד זנזזייםער העלםם םון 18<םן י$ד• הונדעדם נעװען נן^ך א סך קלענעד און שיםעדעד, װי איןזײ שכנישע קיעװער און נראזנלאװעד װןךעיקך־־סםװעס. די $ננע• קוםענע נעשײענישן — דןןם דרייםןןלינע זנעםײלן םק םױלן אק ד$ם אינעדנק םונם נרעסטן תב םון די םוילישע אידן אונטעק רשות םק רוסלאנד, — ה$גן א סך נעענדערם אין דעם םו־סג די• אידישע סאםןייק^לןךמאזױע ה^ם $גער נענוםען איד װענ נים קיק^וק, אוץז װעלכן די אידישע רעםן^לםינע בודזשואדע —די נרויסע םןךדיאדםשיקעס אק די נרױסע םוחרים— ה$ם נע• לײנם אלע אידע ה^םנוננק. ד די$ט דךי 8 לןך נעםון קײן דדום — קיק נײ׳רוםלאנד, װאו ס׳די$נן דך נעעםנם נײע םעיסיעק• כוידדן םײ םאר ארגעמ — םאד סלןןכה און עדד״װדנעמ —_ םײ םאר םסחר םיט ארםלאנדן םון זנװײםן זנד איז ד נענאננק קיק םעד־ב, אק די ריקיםױלישע נונעדניעס, װאם נאהענטעד זנו די רײםשישע נרעניזנן, װאו ס׳האנן דך נעעםנם :ײע װענן םק אר• נעט — םאנריק^ודנעס און קליקיאינדוםםדיע — אק נײע קװאלן םון האנדליםרנסװכ און אק די דןןדגע זנװײ קזינביז האט די קאנזנעבטראזניע םק די אידישע םאםן אין נרױסע שסעפ אק גרויםע קהלות דעתרייכם אק טשך םק •1יםן יאהמדעדם איד העכסםע םדדבד* די רוסיאוע אורן אק דש־ זױים איק קהלד״ װײנינער םון מםזנינ נםשהז •םילו. די דאדנע קלײי ניםשקע קהלות װאלםן נעםענט נםעם זנונערעכנט װערן זנו די דארםישע נעסייגרעס, װײל לױם די םענריכקייםן, װאם וחו קלײנע עדד״ וד סוטזניג נטשװכ ם^רםןךם, שםיק די נים קיק םך העכער םק די לעזגטע. רעכענק םיד, אז נאר * קהלה םימ םע־ םץ טױזנם אידישע נםשות שםעלט םים דך טןך־ א מדײטנדינע גרױם, זעהען טיר, אז 8זעלנע נרויםע קהלזת האנן םיד דעטאלט םארםאגט ק־יהנל 8* ןןדער אײן^עכזנענטל םק־ןןלע קהלות (6,50%). נעםם םק די זנ$האידן אק גײדע נןך־ װןןם דעדנקאםע קאםענאדיעס קהלות, נײם ױך דאם נילד. די 111 קלײניםשקע קהלוה ה$נן געהאם םך<-נל 3,37 םרןןזנענם םק אלע שםאםישע און שםעםעלשע אידן; די 28 נועסםע קהלות האנן נעמוש נ ם עט 6 דר'טל (30,87) םק אלע שםןאדשע און שםעםעלשע אידך אלע 28 נרעסםע קהלות הץנן נעהאם 48,612 אידן, װ$ס ס׳םאנם אויס דח־כשניטליך אױף איק נרויסע קהלה — 1732 איז־ן. ס׳זײנק $נעד נעװק אױך אײנינע קהלוה, װןןם ה^נן םןנ־םןךם א סך םעד איו־ן, װי די לעזוטע חדבשניםליכע זנ$ל. אזוי, לםשל, אמ נעװען אק 6״1764יטן יאד: 1) אק נרןך־ — 7181 אידן; 2) אק לעםגערנ — 6168 איזק. די דאױגע זנװײ קרילות זײנק ןןנער נעװען דעם$לט די ט־עי סםע ניט נןנ־ אק אוקראיגע, נאר אויך אק נאנץ םוילן. םיםעלע קהלות — םים א זנ$ל איק םק 500 גמ 1000 — זײנק נעװען 73, וץס ם׳םאנם אױס 16,94 םוץזנענם םון אלע קדילות. אק די דןןדנע 73 םיטעלע קהלות דינק נעװק 49,516 אידן — דװ־כשגיםליך קוסם אויס ארןי איק םיטעלע קהלה 678 אידישע נםשװ^ קל־ינע קהלות — םיט 8 זנ$ל אידן םק 100 נמ 500 — זײנק נעװק 218 $דעד ״,60 םוץזנעגם םק 8לע קדילות. אין די דןדגע 218 קלײנע קהלות דינק נעװק 53,807 איזק — דודכשניטליך אויף אײן קליינע קחלה קוסם אױס 246 אידישע נםשזת. טײלן םיר 8לע שנקןטישע אק שםעםעלשע קהלות נןך־ אר־ף ־ זנװײ נו־ויעמ 1) נמ 600 אידישע נםשות, און 2) םעו־ םק 500 אידישע נששות, נאקוםען טיר, אז זנו דער ערשטער קאםע• נןן־יע הןנן געהערם מער םון דרײ םערטל םק %ע קהלות (•*,76) אק זנו דעו־ זנװײטער קאטעגןך־יע ה^נן נעהעו־ט נןך אק נןך װײנינעו־ םק 8 םערסל םק 8יע קהלוה (44^23). זרן די קהלות םק דער ערשטעו־ נרונע אמ $נעד נעװק םךיהנל *37,6 םרןךנענט םק אלע שסןךדשע אק שםעםלםישע איק, אק אק ד♦ קדילות םק דעו־ זנװײםער קאםענןךיע — 8<,62 םרןןזנענננ םיד הן^נן ניז 8תער נעו־עדט װענן 8לע װןךעװןך־סםװעס אק םןךויעםן אינאײנעם נענוםען. ל^םיר יאיזנט 8 קוק ־טון אױף נאװנדעדע װןךעװןך־סטװעס אק םןךױעטן. םק דער ערשםער ט8• נעלע װעדן םיד נעװןך־, װי נרױס ס׳איז נעװען די דודכשניםליכע זנ$ל אידן אק אײן קהלה אק יעדעד װןךעװןך־סםװע אק םןך װיעט. םיד זעהק, או די נרעסםע דודכשניטליכע זנןןל איזק ארף אײן קהלה קוטפ( ןק אק לעטנערנער םדינד״ נק־ װעלנעו־ ס׳נײם קסלןןטײער ■סװיעס; די^לעגספוע צ$ל איזץ אױף אײן קדילה קוםם ןק אק קיעװער >װ| נראזגלאװעד װןךעוזןך־סטודעס. די לעזגםע זגװײ װןךזךזןןדסםװעס זײנק נעװען די נןך־יענםםםע זנו דער םןןםק• װעד נו־ױםסוסישעד םלוכה און דןך־םןי ה$נן די אידישע קדילוה אױך םעד נעליםן םק די אױםשמאנדן, װי ננלל װײגינער נעי װאקסן אק 8לע םרםים• ננוגע זנו לעטנעןננעד םדינה םוז טען