Literarishe bleter · 1934-05-11 · 19 (11.5.1934) · p. [Seite]

11 מ*י 1934 3 [1713 1 1 אײ אויסלאנד 70 גר. גר.׳ פרײז.50 ל־טנזראר־עןט א־־־סטדידכמג װאכנשריפמ פאד לליפזעדאפוד 1■ טןיאכיןזדאוןלן־נםגע ידץיריל פארי^אג כ.ק?עצרן*ן,וזארשי3?ײבןיש?עד׳דעד / ני?*יז}דק ב י כ ע ד אט געװען און אט - נישטא. איין דור פלאנצט, אין דער צװיי־ טער שנײדט דייפרובט. האבן זיך צװײ געפילן באועצט אין זײן הארצן: א מורא פארן טויט און א בענקשאפט נאך אײביקייט. האבן זײנע געדאנקען באשװערט זײן קאפ, און יזײנע געפילן האבן דערװעקט טרויער אין זײן הארצן. אבער זײנע אויגן האכן מיט האפנוננ געקוקט אויף זײנע װונדער־עכע הענט און געװארט אויף א גרויסן נס. געװארט אין זיך דערװארט. א װארט איז ארויס פין זײן מויל, און פלוצלינג, װי םין זיך אלײן, האבן זיך הענמ-די ליב• טיקע שליחים פון כענטשלעכן גוף - גענומען באװעגן. א וג■״ - אדן אט, די האנט האט א נײ לעבן געבוירן. זי קריצט, שנײדט, צייכנט, אויף שטיין און פעלז און קארע. אויף א בלעטל פון א ביים, אויף דער װאנט פון א הײל. א װארט איז ארויס פון מויל, װי א הויך פון װינט. און אט האט די האנט עס אריינגעשרויפט אין ־י פ..לדן פונם צייט־לויף און עם צוגעניטעמעט צו דער אײביקייט. א פארשװינרנדיקער קלאנג םארן אויער, איז געװארן אן אײביק בילר םארן אויג און פארן געדאנק. סימנים, פינטלעך. ליניעם, צירקלען - א ניי לעבן, א נייע װעלט. װערטער, געגע־ בענע אויף צו הערן, טוען זיך ןןן אין קלײדעײ, װאס דאם אוינ קען אויפנעמען. װערטער, װי פארביקע זומער־םויגעלעך, װאס װערן פארברענט אין סלאם פון דער רגע, שװעבן ארײן אין פלאטער פון צײט און לײכט פון דארט ארוים אין אלע הײנטס און מארגנס און איבערמארגנס. יאזוי, אינם מין ספינטש, האט זיך די באשאפונג װידער געגפבן א נייעם דריי אין א נײער ריכטונג. די צװײטע גרויסע מענטשלעכע רעװאלוציע האט געזאגט איר נרויס װארט. זענען פון סימנים געװארן בילדער, פון'בילדער - אותױת, און פון אותױת - װערטער, געשריבענע און געלײענטע װערטער. האבן זיך געעפנט די טירן פון דפר אײביקײט, און א נײפר םענטש האט זיך אויף אײביק אין איר באזעצט. שטײען מיר אלע אזוי מיט די אויערן אנגעשפיצט צום סלאטער פון צײט און נעסען אויף מיט תאװהדיקן נײגיר, װאם דורות פײן־געטאקטע מענטש־ ־־ לעכע הענט האבן אין איר אויסגעקריצט דורך װערטער און מפשים. און איצט, װען איך זע דאם אײניקל פון דעם װילדן מענטשן זיצן אריבערגעבויגן איבער דעם בוך און טרינקען מיט די אויגן שורות און צװישן ״ שורות, לעבט־אויף פאר מיר נישט בלויז די געשיכטע פונם גאנצן מין בענטש, נאר אויך די פער־ זענלעכע געשיכטע פון אים, דעם איצכיקן נייגיריקן לײענער. ער װערט אלײן פאר מיר א בוך, װאס עסנט מיר אוינן און געדאנק פאר די פארבזזרגפנפ װינקלען' פון דער מענטשלפכער טבע. אמאל, אמאל, מיט א האלבן, אדער אפשר מיט א גאנצן, מיליאן יאר צוריק, אױ אין אן אםן־פאמיליצ געבוירן געװארן א מערקװירדיקע בריאה. לכתחילה האט זיך איר באזונדערקײט מסתמא בישט שטארק געװארפן אין די אױגן, אבער שפעטער האט מען נעזען, אז דאס באשעפענישל געראט אינגאנצן נישט ארײן אין די אםישע טאטע־מאםע. דפר קליינער חברה־מאן, װאס איז װי אלע קינדער און חױת גפקראכן אויף אלע פיר, האט ויך, װען די ציים איז געקומען, געגעבן א שטעל אויף און אנ• געהויבן גײן בלויז מיט ה׳נטערשטע צװיי פים. די פארערשטע זענען פארװאנדלט געװארן אין מןןדנע און װונדערלעכע אברים־ הענם. און דערנאך, מיט א היפשן היסטארישן .דערנאך״, װען ער האט אויך געעפנט זײן מויל און אנגערופן גוטס מיט .גוט׳ און שלעכטס מיט ,שלעכט׳, - דעמאלט איז ער שוין געװען א פולער מענטש. אין יענער רגע האט זין די גאנצע באשאפונג גע- געבן א דרײ אין א נייער ריכטונג. װאםער איינדרוק דער דאזיקע נײס האט נעמאכם אויף דער פמליא של מפלה, װײם איך נישט. נאר אויב זײ האבן דארטן שכל אין הימד, האבן זײ זיך גע• ־ארפם פרײען מיט איגרויסער פרײד, פונקט וױ א מענטש, װען ער זעט ערגפץ אן אנבליק פון זיך אלײן. איז דער מענטש א צװײפיסיקער, א צװײהענטיקער, און מיט א לשון אין מויל, געגאנגען איבער די פארפלאנטערטע װעגן פון דער װעלט. די װערטער פון זײן מויל האבן לענגער געמאכט זײן זברון, און קורצער - דעם שטח, װאס צװישן אים און זיי־ נע שכנים. די הענט האבן װי געאיבטע און אינטעליגענטע שלו• ה־ם דורכגעפירט אלץ, יװאם פר האט געװאלט. זײן צװײפיסיקײט ואט אים געגפבן א מענלעכקײט צו דיאלטן זײן קאפ הויך, - צים הימל געװענדט. האט ער זיך פון צײט צו צײט אפגעשטעלט אין דפרםילט, אז עס בראכטן זיך אים מאדנע טראכטענישן. אט אזוי איז פארגעקומען - מיטן הײנטיקן פאליטישן לשון די ערשטע גרויסע'מפנטשלעכע רעװאלוציע אין דער װעלט לין לעבעדיקע באשפפענישן, דערנאך היאבן זיך אין דפר שטיל־ ק:־ט פון רוים יארן און יארן געקײקלט צװישן די רעדער ע־ן זונען, שטערן אוןי לבנות, עס איז גצװארן ליכטיק און ליכ־ כיקער און נאך ליכטיקער. פון טאלן זענען געװארן טײכן, און כ' טײכן - 'ימפן. שלאנגען, עקדישן און פיפערנאטערס האבן ייך געמערט און פארשװונדן. און ער, דער צװײ-פיסיקפר, איז אלץ ײנגפר און ײנגער געװארן און געטראנט זײנע מאדנע ט :כטענישן. װעגן װאם האט 'ער גפטראכט? דפר הימל װערט טונקל און לינטיק - דער זעלביקער הײגל• א זון גײט אויף, א װן גײט אונטער - די זון בלײבט. צייטן בײטן זיך, אבער די צײט האלט אן. און ער, דער מענטשץ