Literarishe bleter · 1934-05-04 · 18 (4.5.1934) · p. [Seite]

4 מאי 1934 3(103 4 גר.׳ איהאויםלזונד סד גר. 50 פרײז. דםדףאו״פוע א־־־־סטדידטגי װאעשדיפט פאד ־יפלעראכיוד טןיאפיעדאוןק־נסט ידריידד פארקאג כ^קקעעק־^וזארש^ ד כ ט ע ו ױײניג /?7י?נע שלום־עליכם־אויםעוטעלונג אין ״װא זאלן כאטשבי זיין אזמגעלומפערטע פיבער-פאנטאזיעם, אבי צו אנטלויםין פון דער נישטיקער שמארצער װירקלעכקײט. קימען טאנדעטניקעס םון ליטעראטור װי מאני דלוגאטש, בודזאן, מרגלית, זאביעזענסקי, בלאשכײן, אלריך קאלמוס בראש מיט ישמרן, ביו װאנעט עס קוממ נישט ש. ע. מיט זײן שארסן, אםשר נישט אינגאנצן גערעכטן פאמםלעמ, װעלכער צעלײגט זיך אויפן שטענ־ דער אײנער אלײן אינמיטן פון דער גאנצער פײנטלעכער געזעל־ שאפט אין סטראשעט מיט זיין שער, בזה הלשון: ,שמרס משפט. דער סוד פריםיאזשניך אויף אליע ראמאנען פון שמר. סטענא• גראפירט װארט־אם־װארט דורך ש. ע. בערדיטשעװ תרמ״ח״. אבערי אײנצײטייק זעען מיר אויך דעם םארשמרישמן ש.ע., אײגנטליעך דעמאיט נאך י. ש. ראבינאװיטש. ליגן אויפגעפראלט יארגענג פון ״הצפירה״ (1879) און ,המליץ* מיט ױינע העברעישע קארעספאנדענצן און ארטיקלען מיט פרעטענציעזער אונטער- שריפט: ״הצעיר באלפי יהודה שלום ראבינאװיטש, רב מטעם הממשלה״.;אגב פון אנטיקװארישן שטאנדױנקט איז אויך אויף דער אויסשטעלונג א רוסיש װיזיט־קארטל מיט דער אויפשריפט: ,ראבין י. ש. ראבינאוױטש״, א שײנדעלע פון אנטיקן־ליבהאבער. און עם שפײיט זיך דאן אויס א גאנצע רײ שטענדערס שוין בלויז ש״ע: דא צײטשריפטן מיט זײנע ארטיקלען, הומא־ רעסקעס און ראמאנען (אויך ״די ױיבארעם* אין ,ײדישן םאלקס־ בלאט״ 1883, יװו ער האט זיך צום' ערשטן מאל געחתמעט: שלוכ-עליכסו, די אלע ביכער־אויסגאבעס פון זיינע ערשטע, הײנט זעלטענע עקזעמפלארן, פון װעלכע ס׳איז כדאי צו דער־ מאנען: ״א בינטל בלומען אדער פאעזיע אין גראמען״ 1888 (אזא מין סטיל פון יענער תקופה:), ״דער ײדישער קאנגרעם אין באזעל״ 1897, ״אויף ישוכ ארץ ישראל״ 1890, ״אויף װאס בע־ דארפען יודן א יאנד׳ 1898. ״צו אונזערע שװעסטעױי אין ציון״ 1898, דארט נײערע און נײעםטע אויסגאבעס פון זײנע װערק, סײ אײנצלנע סײ אין געזאמלטע אויסגאבעס, סײ אין כרעסטא־ מאטיעס און שול־אויםגאבן (פוילן, אדעריקע, ראטן־רוסלאנד), סיײ די ערשמע צװײ בענדער דערװײל פון דער אזוי גערופענער אקאדעמישער אויסגאבע, װעלכע דערשײנט אין ראטן-רוסלאנד. אפולע רעטראספעקציע. אויב א בוך אדער א צײטונגם- קאמפלעט איז א טויטער אינװענטאי-פונקט, בשעת עס שטייט אײסגעשטעלט איויף די פאליצעס פון ביבליאטעק אדער ארכױו, קריגט עס װידער א נשמיה, װערט עס א לעבעדיקער אביעקם, װען מען ברענגט עס אין א צוזאמענהאנג.׳ מיט א שטיק ליטערא־ טור־געשיכטע אדער קולטור־געשיכטע, בסרט אין שייכות מיט אײדער מען גײט אויף אזא מין אויםשטעדונג, אײדער מען קלויבט זיך זי צו באזוכן, קלויבט מען אויך פריער די מחשבות, לויס װעלכע מצן דארף, צי מצן וױי סכצמאטיזירן די שפעטערדיקע אײנדרוקן. אלזא למשל: דער ארכױואלישער און דער לעבעדיקער שלום-עליכם. דאקומענטן, בריװ, צײטונגס־אויס־ שניטן, זאכן פארבליבענע - אלץ ארכיװאליא, אלץ עבר, כמעט פא־שטײנצרט, פארגליװערט; פון דער אנדצרער וײט װידצר סא■ ניע לעבעדיקײט - ביכער, ביכער, װעלכע מען לײענט נאך הײנט, מיט װעלכע מען קװיקט זיך טאג טצגלעך, א קװאל פון שפרודלדיקן לעבן. אבער אזא מער-װײניקער קינסטלעכע סכעמע צעגײט זיך וױ רויך אין װינט, בשעת מען באזוכט די אויסשטעלונג, װעלכע דער ײדישער װיסנשאםטלעכער אינסטיטוט האט אײננעארדנט צום 75 געבוירנטאג פונם - אויב ס׳איז דערלוייבט זיך ציו בא־ ניצן מיט דער סקארבאװער מליצה - מײסטער פון יידישן הומאר. אלץ ארום איז לעבעריק, זאפטיק גרין. דאס איז זיכער די שכימונג םון דעם בארג געדרוקטן פאפיר, פונם טויטן פאפיר, פיז ײעלכן עם װייעם אן אינטימע נאענטקייט, אן אומדערשעפלעכער ק״אל סון שמחה. דער שפאציר איבער דער אויםשטעלוננ מאטערט נישט. אדרבה׳ דער אינטערעס װאקסט םון שטענדער צו שטענדער, ײײל דער כאאס פון ביכער, צײטשריפטן, אלבאמען, העפטן און פא ־שידנערלײ' זאכן איז געצוימט דורך א געפלאנטער און גוט, יאציאנעל געסדרםער איינארדנונג פון די אלע מאטעריאלן, און דעי דאזיקער םדר פירט יאונז כמעט איבער א גרויסן שטיק ײד־שע ליטעראטור-געשיכטע ביז הײנט, ביז צום םארקערפערן ייך אין דער ײדישער שול, ביז צו די העפטן מיט שילערישצ איכעטן איבער שלום־עליכם. מיר װאנדערן: ערב שלום־עליכם. לינעצקי, א. מ. דיק, גאלדפאדען ואנב אריגינעלצ שער-בלעטלעך מיט פרימיםיװע, לובאקישע צ־ ־נונגען, הײנט א מחיה םארן מאדערנעם ײדישן קינסטלערו, א־ :פעלד, מענדעלע, די גאנצע פליעיאדע פוןמשבילים, קעמפער פי־ פארױעלםלעכן דאס ײדישע לעבן. אבער אײנצייטיק לעכצט די ארצמקייט נאך א ביםעלע פו :עסן זיך, זי איז װײט םונם ראציאנאליזם פון'די אויבערשטע גײנטער (זײער קאלטן ראציאנאליזם װעט שפעטער אויםלאכן פרץ אי, דער ״גאלדענער קייט״),' זי באגערט א ביסעלע פאנטאזיעס,