Literarishe bleter · 1934-04-20 · 16 (20.4.1934) · p. Seite 252

ליטערארישע בלעטער נומ. 6: 00 זײט 252 דעד קאמד פאד ••דיעו אין ווילנעד דאז״ו גישט נעקוקט אויף די פארשידענע באפױנגען פ־ן דן ײדישער באפעלקערונג, אז אין װילנער ראייא יאלן כעגען װערן אוידיביעם אין ײדיש, — געלונגט עם נישט. די ־זודן דירעקציע אץ װילנע האלט זיך פעםס, אז ײדיש אין ראז-ן איז טריף. מיר האבן באקומען א גאנץ פעקל םאטעריאין ווע אט דעש ענין. אין די קוסענדיקע נומערן װעלן םיר .יך ןו שסעלן אויף אט דער אוםנארמאלער לאגע, װען ײדיש װעו׳ ממש באיקאטירט דויך דער ראדיא־דירעקביזג א בדיוו אין דעדאקציע אין בוואטענהאננ םיט דער נןןטיץ א ז די ״ליםע־ארישזנ ג־;שז• נום. 12 װעגן ה־יר־טעדאגאניסן אנטשטאלט ,בענםאסי א־ן ןו;־0;ז װאם געסינם זיך אונםער םיין ל־םונג פון י#ר 1933, װיל איך - דעדלויבן בו נעבן םאלננריקע םעםםשםע־לתגען: 1) דער הייל״םעדאגאנישער אנשטאלט ,בענטאם׳ ז־ן טעטיק־ט םון אנהויב שול־יאר 29־1928 און נישם רי די :*ן נים א;, אז אין דער ״דישע־ שםראך אל״ן איז דעד *נסטיולם :: סידט נעװארן בםשך םון 7־8 יאר. 2) ״דיש אלט דעװבױננ־שםװאך איז *זוי לאננ נעװען דןן נידנד אין *נשםאלט, װי ל#ננ דעד קינדער־קזונטינענם איז נען םזן יחוםים םזן םראװינץ-אנשטאלםן, אין װעלבע ז־ הזןגן ד אויף דער דאזיקער שםראך דערבויגן. בוליב םא־שידענע םיב•־. ד* זיך קארדינאל נעביםן דעד קינדער״םאטעדיאל. דער װ*";־זי םאניםטראם האט דאן אר־ננעשיקש בםעם *לע נאנגע ־.׳;ד״ ם־אבענט נ״ע קינדער טון די װארשעװעד םאגיסםדאט־אנדשו*] פאר ירזוםים אזן נואדװארםלןןזטע. ד• דןןזיקע קינדער זענען ת־ בוינן נעװארן אין דעד םוילישע־ שםדאך, אזן דעדיבעד איז דד *נשטאלט נעגװוננען נעװאק נעםירט צו װעק אין דער ■״ליעד שםדאך, װ־ל אױםגװיננען א קינד * שםראך, װזןם אױ ם*־ וה םױעםד, ה־סט באנ־ן איבעד אים א גװאלד־טאט. ב־ אינז װזןלש נעה־םן ברענגען די דעבילע אין אוםבעגילע קינדער גו א צימוד םין אידיאטן. איך םזז *בער באםערקן, *ז איך *ליין נ״ *רוים ■ץ דם שט*:דםונקם, *ז די קינדער װעלן ם*רט םוץ *ר־נםאלן דועמי אין * ־דישעד נעיעולשאםט׳ און באולד נ*ך ם־ן איבערנעםזן רם *נשטטלט, ה*ב איך גיערשט *ד״ננעטירם די ״דישע ש*־*ך י1 שיל, אין םיט דעד צ־ט, נלויב איך װעט דער נ*נגעד *:דשוי) נעםירט װער, אין דער ־דישער שםראך. *לם דעזולםאטן םין לל דןןזיקעד *רבעט קענען רינען אונזערע שול־ארבעטן װי א״ך ' דאנט־ג״םינגען *רויםגענעבן אין דעד ־דישער שםד*ך. םיט *בשיננ: ק?סן?יס ם*דז*לםער םון ה־י־ ■עד*;*נ־שן *נשםאלט ,צ1:שז:י טון דער דעד*קג־ע; ם׳נלויבט זיך ד*ך נישם, *' "•־ קינדעד םון דער *רעםע־ באםעלקערוננ ז*לן לחלוטין נישש;ז״ ק־ן ־דיש, *ז ם'ה*ט גוליב ז־ נעםיזם *ריבע־נ־ן סון ־דים י םויליס. א ־דישעד יתוםים־ם*רב*נד, װ*ס װעדט *ננעשירט שץ טי צ־*נ*לע ־דן און װ*ם ד*ם געלט װעים נעקליבן ב־ דע- ־ד־רי ב*םעלקעדוננ. — װען *ז* םאדבאנד ם״דט אויס ״דיש — וי׳?] ג־שט ק־ן שד־ענדיקע עװלדי אץ * ־דישער ם*רװ*לטער, יז'י * ־דישע־ דיכטע־ - שד״בם ם־ח אײסצװינגען * קינד * װ*'ײ (ד*ס רערט זיך *ױ־ ם־ד ־דיש ם*ר ״דיסע קינדעד '.) ־ 'ײ ה־םט עם? ד*ס ם*ר * נ*טען ק*ן טען אים נעבן? דעד ק4מענז־*קווד נ4מוו1 יי,, טעראריעוע פלעטער״ איו.ג^װייי מעט ד״ד מ. ו־לבעדפאדב א לי^גנערישע ״פעכוטשטעלונ*״ אץ די ,ליט. בלעשעי׳ נום. 13 איז דערג־לם װעגן דע־ ל*נע א־ן לעדע־-ם*ד־ן םץ די צ. ׳. ש. *.־שולן, װ*ס די בונדישע םע־ה־ט ה*ם נעש*םן. די דעד*קגיע ,װ*ב:ש־יטט' ,־דולט, *ז די יד־עה אױ * ,א נעס־נעד ליגן׳. ם׳ד*דף ה*בן * קוםערנעס שטע־• אין * היםש ביםל אים• ש*־שעטטק״ם, בד• גי ט*בן די ליננעדישע ,םעטטשםעליננ׳. דעד אםח אױ: די בינדישע םעדה־ט םון דעד ט*דװ*לטוננ ה*ט קענן די שט־םען םין *לע איבדיקע ט*דװ*לםונ;ם'טיטגלידעד *שנעשאשם ד;ם *לטן באסלום םץ טאר״ן, לויט רעלכן, לעדע־, װעלבע העק אויף ארבעטן אין שיל/ נעניםן נ*ך 2 ■*.־ שין ז־ער םיטנלידער-־עבט. ד*ם *סשאםן דעם באסלים איי נעצילט קענן די ױעלי־גױן לעדעד, דעלכע ה*בן ד*ם י*ר פ*־ל:יין די *־בעט צוליב דעד עקטםיםיע טץ דער גרײםער םוד*נ*װער שול. די לע־ע־, צזישן װעלכע ס׳םינירירן *זעלבע, װעלכע ד,*בן נעא־בעט א-ן די סולן א 15 י*ד, װערן דורך דער בינדיסע־ םעד- ה־ט נעשטעלש אריבעד ד• ד״ען םזן די קעםםעד שאד דעד ״דיש װעלשלעבע־ קולםור, װ־ל... אזוי דיקטידט דער װאל־אינטעדעם טץ דע־ בונדישער םערד־ט. די בינדישע טע־ה־ם םון דעד *לגעם־נער ם*דז*םלונג ה*ט *קצעםטירט דעש שענדלעבן ב*שלום םץ ז״עד ם*יװ*לטוננם־טעד■ ה־ש, דעם באשלוס, װעלבע־ ם־עשש ם*־*ל־ש *יײ שװע־ ד־ םועלי• צױן לעדע.־, װעלכע זענען נעקוטען צו דעד סארזאטלוננ אונטעדן שװעדן א־נד־יק סון די נ־ע רדיםית אויף די •ועלי־צױן־שולן אין װארשע. י*, דעד ־עדאקט*־ םון ,װ*בנשד־םש' ה*ם גענעבן דעמ ײבטיקן קעםל **־ ז־ן נעב־*כשער נ*טיץ * ,לינן!* זן גר?עע ״75ע?י־זגי?7'<?עדעד װאדשע, דעם 15־טן *ם־יל 1934 די ײדישע שפואך־לןאנפעוענז אין ואטנפארבאנד די אוקדאינישע ״דישע שםד*ך״ב*־*שוננ, װ*ס עט דוםט צינױף רעד אינטטיטוט ט*ד ־דישעד ■ד*לעב*דישעד קילטור םון דעד *לאוקר*ינישער װיטנשאםםלעבער *קאדעטיע, דעד ם*לק*ם־ בילד םץ אום-׳ד אץ די דעדאקציע ,שטערן׳ אױ באשטיםט אויסן 7־טן םאי. רי ב*ד*שוננ װעש ם*רקיםען אץ אינםטיטוט (קיעװ). דעד טאנ-םדר סץ דע־ בא־אשיננ אױ אזא: 1) *־־נםיריװעדשעד םון דירעקט*־ םונם אױטטיטוט. 2) די ט*װעטיסע ליננװיסשיק אץ די נ־ע לערע װענן שם־*ן— **דשש־ע־ םין לעניננ־אדעד אינטט־טוט ס*ד שםדאך אץ דענקען. 3) די ל*גע אויםן שם־אך-טד*נט אין אוק־*ינע - ע־שטע־ ששעלםארטרעםעד םון ש*לק*םבילר םץ אוםד״ר — בזיליא. 4) די ם*זעש־שע שם־אך־םאל־טיק אץ דעװ *נװענדוננ צי ״דיש אץ טםעציעל צו דער ם־עםע ־־ ע. םםידאק אץ ם. לעדיםאן. 5) װענן טע־םינ*ל*ניע ־־ ע. טםיװאק אץ ב. טלוצקי. 6) װענן אויםב״טש-װע־טע־בוך — ל. ה*־םשט*ק. 7) םיטםעם םון נדאםאםיק - א. זארעצקי. 8) ־דיש א־ן *נםאננ אץ טיטלשול. 9) םלאנירוננ שין דעד זיםנשאשטלעבעד שםד*ך־*־בעט. אייף דע־ באראםינג זענען א־ננעלאדן םאדשידענע• *־נאני- זאציעם אץ *:שטאלטן, צזישן ז־ די אינםשיטוטן ם*ד ־דישער ם־*־ לעטא־ישעד קולטוד אץ איק־אינע אץ װ״םרוטלאנד און *נדערע שםראך־אינםטיטוטן, די ם*ל־*טבילד םין אים־״ר, אםםס׳ד, א־םם״ר, ק־ים אץ םץ טאלדאװיע, שאדשט־ע־ םון ר• ־דישע שעדאנאנישע א־נםטיטוטן אץ שעבניקיטם, טץ םערב-אוניװע־זיסעט באדקארעד זשורנאליםש־ק־אינםשיטוש, םץ די צ־טוננען ,עטעם״, .ששעדן׳, .#ק• ש־אבעד*, *דעםעד *דבעטע־', ם־*לעש*דישע ט*ן" אץ אלע אכדערע ״דיסע שטאטישע ר*י*נע, ,ם*ל־ט*םש״לע־ישע צ״םוננען און ם*ב־ —ק־ז*װ*דישע ם־לט-ראזשקעם, טון רי זשודנאלן ,םא־םעםט׳, ,סטערך, .־אטנכ־לדזנג׳ א׳א, םא־שט־עד סץ *לע ם*־ל*גן, װ*ס גיבן *רויט ביבעד אויף ־דיש, ש*דשם־ע- םץ 10 ־דיסע אדבעט־שולן א׳א.