Literarishe bleter · 1934-04-20 · 16 (20.4.1934) · p. Seite 250

זײט 230 ליטערארישע בלעטער 5:9, פון ־ידישן קורטוד־לעבן אין דדום־אפדיקע (פ?/ )) שםועס סיס/ זןדפיסס שםחה נ]}ס))}) איז: קעפטאן און יאהאניםבורנ. קעפטזן, װעלכע האט 7 טיימע ײדן, אין יאהאניסבורג-30 טויזנט. אין קעפטאן קאן םען געק א ס1 פארשטעלינגען און אין יאהאניסבורנ פון 4 ביז 6 ״ןנן שפילנדיק יעדן בװײטן-דריטן טאג א נייע פיעסע. עם לענק נאך פאראן אײניקע פראװינץ׳שטעמלעך, אבער דער שטה פי• אײן שטאט ביז צו דער בװײטער איז 8 הונדערט קילאמעטעו אזוי אז די רײזע•היצאות פון דער טרופע דארף קאסטן סעו װיפל דאס טעאטער קען ארײננעמען. דערפאר טאקע האס ־עת אונטערנעכונג פון ײדיש טעאטער געבראכן דעם קאפ. אײנכ אבער קען איך מיט שטאלץ זאגן, אז דאס היי• פעלע יידן, װעלכע באזוכן יידיש טעאטער װילן נישט זען קײן שונד. קײן מאכאראיקעס, נאר פארלאנגען פײנע ליםעראריזע פיעסעס און גוס נעשפילט. און װען מיר האבן געשפילט עונד■ פיעסעס האבן זײ צוערשט עפנטלעך פראטעסטירט און דערנןן אינגאנצן אויפגעהערט צו גײן אין טעאטער. עס עקזיסטירן אוץ אין יעדער שטאס און שטעטל ליבהאבער׳קרײזן, װעלכע שפילן פון צײט צו צײט. און דערפאר טאקע איז מיר לײכט געװען צו שאפן א דראמאטישע םטודיע פון 60 זײער פעיקע ױננע לײס, מיט װעלכע איז האב אױפגעפירט .בײנאכט אויפן אלק מארק״ לויט דער .װילנער סרופע׳, און געהאט א קאלאסאלן דערפאלג, אזוי אז עס האט פאראינטערעסירט אויך די ענגליעע װעלט. פארװאס איך בין נישט געבליבן,—װעגן דעם איז ד* א סך צו רעדן. איך װעל דאם ארויסזאג אין מיינע ארםיק״ען װעלכע װעלן אינגיכן דערשײנען אין אײנע פון די װארשעװעו אדער װילנער צײטונגען אונטערן נאמען .סײנע אײנדרוקן אץ דרום-אפריקע״. די הויפט׳סיבה: כ׳בין נעװען אײנזאם, נישס געהאט קײן םביבה. און װען איך פלעג לײענען וי .ליטערא• רישע בלעטער׳ װעגן די פארשידענע אויפטוען אין פוילן אדעו סתם עפעם טעאטער־נײעס, — האט עס מיך געצויגן אהײס. מײנע פלענער אויף װײטער: כ׳האב געבראכט דרײ ניש באארבעטע פיעסעס: ,דער שניפס״ פון גליעבאװ, א הערלעםז סאװעטישע קאמעדיע מיט מוזיק א. א. די פיעםן רעכן אין שסעלן אין אײנע םון די װארשעװער אדער װילנער טעאמערס. איך האב דאך קײן חרטה נישט אױף דער אפריקאנער ר״יש הלװאי אין א פאר יאר ארום נאכאמאל אזעלכע 9 חדשים א םתנה פאד די לעזטד פון די ״ליטערארישע בלעטער־ דער אמעריקאנער ספינאזא־אינכטיסוט האט צוגעשיקט א מתנה די ,ליט. בלעטער״ און זײערע לעזער דאס - פראכטפול־ארויסגעגעבענע ־ ספינאזא־בװ צוס דרײהונדערטסטן געבוירניאר פון בענעדיקטוס ספױאזי פד■ ו 14,50 גילדן פאר די לעזער פון די ,ליטערארישע בלעטער״ נאר 5 'ײ (אין פוילן פארטא פרײ) >ןדרעס פא- נעיט (אין שײרן): 639 .ס .א .ק ,ןפצןסזיז ■7 24 3ז81עו\סכ1ץצת0 ,סעעסצפתס^ ,"ת6>816 6צ18יזסת6)1׳1ןי די טעג איז צוריקגעקומען פון דרום-אפריקע דער באװוסטער ארטיסט פון דער ,װילנער טרופע״ שמחה נא׳ טאן. דער שוישפילער אױ פול מיט אײנדריקן פון דער װײטער נסיעה, פון די דרום׳אפריקאנישע לאנדשאפכן, פון די אלע ערטער, װאס ער האט באזוכט• װעגן דעם אלעמען — זאגט ש. נא׳ טאן מיט התפעלות — איז פאראן פיל צו דערצײלן, אבער אײך אינטערעסירט דאך דאס יידישע קולטורעלע און געזעלשאפטלעכע לעבן. איז אויף דעם װעל איך אײך ענטפערן: יידיש געזעלשאפטלעך לעבן איז כסעט דארט נישטא. פאר װאס? צוליב די פארםיי רײסענישן קע׳ נען זיך קײנמאל קײן עטלעכע מענטשן דארט נישט צוזאמען קומען, און דערפאר קאן אין דרום-אפריקע קײן קולטור׳אינסטי׳ טוציע נישט עקזיסטירן. אפילו דער ליטערארישער םאריין, װעל׳ כער האט אין יאהאניסבורג עקזיסטירט 20 יאר, האט געמוזט צוזאמענברעכן צוליב די פארשי. ענע חלוקי׳דעות. דער פועל־ ױצא: עם קומט אן שװער צו פארקויפן א ײדיש בוך, פראפא׳ גאנדירן פאר ײדישע שולן און פאר דער ײדישער קולטור. די ײדן אין דרום׳אפריקע מײלן זיך אין דרײ גרופעס, דריי עפאכעס. די ערשטע, װעלכע זענען געקומען אהין מיט דרײסיק׳פערציק יאר צוריק, װען דאס לאנד האס זיך געהאלטן אין בײען. מ׳איז נעקומען פון ליטע קאװנע, און ארומיקע ששעטלעך. פאראן אויך פוילישע, לעטישע און אנדערע ײדן, אבער א גאנץ קלײנער פראצענט. עס אין אן ערב-רב פון פראסטע הארעפאש׳ ניקעס, איזװאשטיקעס, ט־עגערס, שוםטערס, שמידן א. אז. װ. זײ זענען געקומען קיין אסריקע אין דע־ צײט פון בורישן קריג. אנגעהויבן ארבעטן. שפירנדיק א גראשן צו א גראשן, געװוינט צו פיר פינף מענטשן אין אײן חדר און אזוי׳ארום אפגעשפא־ט פארמעגנס. דערנאך איז אנגעקימען ד־ װעלט׳סלחמה, װען אין אפריקע איז געװארן א גא־ירענע צײט, דאמאלס זע׳ נען די דאזיקע ײדן נתעשר געװארן, און װער עס איז געװען פעיקער, געקענט מער דרײען, דער האט זיך ניכער ארויפנע׳ ארבעט. דערנאך האבן זײ אריבערנענומען זײערע פאמיליעס, אין עס איז אײפגעװאקםן א ײנגערער דור, װעלכער װײסט פון ײדישקײט גארנישט, רעדט ענגליש און מישט זיך צונויף מיט די ענגלענדער. די עלטערן אלײן ברענגען דערצו, װײל ײדיש איז פאר זײ א שאנדע, ײדיש איז אפגעשטאנענקײט. דאס איז די צװײטע גרופע. דערנאך קומס די לעצטע גרופע, די װעלכע זענען געקומען נאך די מלחמה׳יארן, װען עס איז זיך שוין שװער ארויפצוארבעטן. ארבעטן זײ טאקע שװער און קאנען קײם א לעבן מאכן. זײ לעבן בעסער װי מיר דא אין דער אלסער הײם, אבער זײ האיװען שװער. (מען זאגט בײ אונז, אז אין אםריקע לינן אין די גאסן קופעס גאלד צו׳ ליב די גרויסע גאלד-גרובן, װאס דארם געפינען זיך, און מיר דארפן נאר קומען סיט א לאפעםע און שארן. יא, עס ליגן טאקע קופעס, אבער נישט קײן גאלד...) אט די זענען פאר ײדיש, האבן א באצױנג צו ײדישער קולטור, אבער זײ האבן דערצו קײן צײט און קײן כוח נישט. ײדיש טעאטער איז אין אפריקע קײן ענין נישט. ראשית, קאן מען נאר שפײץ יידיש טעאטער אין צװײ שמעט, דאם