Literarishe bleter · 1934-03-30 · 13 (30.3.1934) · p. Seite 194

ליטערארישע בלעםער גום. 13 (6\5) זײט 194 א רחמנות! מען דארף העלפן. און די םרײד, אז ער װעט א מצװה םון, געגיסט זיך איר אין אלע גלידער און שטראלט פון די אלסע אויגן ארויס, און דאס עינגל שסאמלט באהיטזאם: — מיר װעלן אײך עפענען א ביליקע קיך! דער טויזנט־קעפיקער עולם ברוםט: — מיר װילן ארבעט! — העלםט אונז צו עפענען א פאבריק.״ אײנער א געפאלענער טעהנט: — װײבער און קינדער קאנען אין דער ביליקער קיך נישט גײן. דעראן כאפם דך דער בעל-הבית: — מיר װעלן אײך טײלן פראדוקטן: — מיר וױלן נישט! דער בעל-הבית ענטפערט מיט אײזערנער זינערקײט: — איר װעט מוזן װעלן י האט םען פראדוקטן געטײלט. שעפט זיך אבער 8 ברונעם אויס, בפרט צדקה-געלט און דאם גאנצע ײדישע עשירות. קומען און קלאפן אין די טירן און האקן אפ די שװעלן, און שטרעקן אוים די דארע הענט - בעטלער; בעטלער שױן טיף נעבויגענע, אײנגעפאלענע באקן, געלאשענע אויגן... און בלאלעכע ליפן ציטערן: — העלפט, גיט דעם טאג איבערצולעבן... װײניקער קוםען זײ, און דער בעל-הבית האס נ$ך מער רחמנות און גיט - צדקה. און אביםל פײניקט אויך דאם ײדישע הארץ, טאקע אזױנס און אזוינס, אבער אז זײ הונגערן,.. א ײד הוננערט... אין א קורצער צײט ארום. דער בעל-הבית פון ײדישן הארץ געפײניקט, האט מודיע געווען, װו מען דארף, אז דער געגריװעטער שוםטער איז קײן גזלן ׳נישס. און אויב א גזלן, איז ער א ײדישער גזלן... אז פאליצײ איז איבעריק. זי שטערט די פארשטענדיקונג צװישן די קלאסן. און דער געגריװעםער שוסטער׳ שוין א לעגיאן פון הונ- געריקע מלכים פון מארגן, האט זיך נאכאמאל באװיזן. דער קראגן — שמוציק. דער קאפ א געבויגענער, די אויגן ברענען, אבער נישט פון קעניגלעכן צארן. ער האט דערפילט, אז דער מארגן איז װײט, צו װײט, מען זאל עס איבערלעבן אן ברויט און װאסער... דער סערמין רוקט זיך אפ. און דערװײל, עס שװאנקס דער פעסטער גלויבן. װײך װערן די גלידער, נישטא אפילו קיין כוח >ויף א שסארקערן װארט... רויקע מענטשן... ײדן, געבויגענע, װי זאנגען נאך א געװיסער, און װי שטיל זײ רעדן: — מיר האבן װײבער... מיר האבן קינדער; זײ זענען נישט אימשטאנד צו הונגער;. און דער בעל-הבית םראכט: - נעבעך, נארישע מענםשן... אן א באזיס אײף א לעבן חתונה געהאט... פילײכט נאך בײ מיר אויף הכנסת - כלה גענו• מען און פון צװײ-קינדער-סיסטעם קײן אנונג... פול שטײגער מיט קינדער... ־ש. ניעעד / נין־יאדק .מײנע מינדעד־יאדז״ פדל הידשפײנס ■רץ דדירשבײן: טײנע קינדעד־יארן, *רויםנענפבן דודך די *לישעראךישע בלעטעד*, דארשע, 1933, 356 זײםן. האט געטרוימט, װען ער האט זיך גענומען פאר דער פען, און נישט אין די אביסל מער ממשותדיקע ״וױיטע לענדער׳, פון װעלכע ער איז געװוינט צו װײזן זיך צו אונז זינם דער מלחמד״ זינט עד האט גענומען װאגלען און װאנדערן איבעריגאטס ערד. - נישט יאין די אלע ווײט־צעשפרײסע צװײגן, נאר אין .ליפעס מיל׳, װו ער איז געבוירן און אויפגעצויגן געװארן. אין אט דעם קלײנעם ישוב ליגן באהאלטן זײנע װארצלען, נישט אין דער גרויסער און אומענדלעך־פארצװייגטערי װעלט, װעלכע ער האט אויםגעםאסטן אין דער לענג און אין דער ברײט. ארום זײן טאטנס מיל, ערגעץ־װו אין דעם אמאליקן רוס־ לאנד און איצטיקן פוילן, ערגעץ־װו צװישן ביעלםק 'און װיסא־ קא-ליטאװסק - אין יענעם שטילן פארװארפענעם האלב־פויערשן װינקל האט ער זיך אנגעזױגן סיטן אמתן זאפט פון זײן לעבן און שאפן. ער האט דארטן מער געזען, מער געהערט, װיםל אין די אלע אױםטראליעס יאון בראזיליעס, פון װעלכע ער האש אונז אפגעגעבן אזױנע אפטע גרוםן. אין ליפעם מיל, איז אים געבליבן 8 גרויםע, - נישם קײן מאטעריעלע, נײן, 8 םך 8 רײכערע - ירושה. דארם איז געװען, און - װער װײסז - אםשר איז דארט נאך איצט אויך זײן הײם, די הײם פון זײן נשמה... ״פרילינג, זוםער, װינטער און הארבסט - 8לץ װערט 8 טײל פון מיר- 8 הײם איז סיר די װאסער-מיל, װו איך בין געבוירן געװארן, ציטעריק און רוי געוסזקסן, און װאס איז ביז מײן צװאנציקסטן יאר מײן הײם געװען׳ <ז. 13>. ״מיין חײם איז ליפעס מיל, וײ איך ײ8קם, וױ 8 בוימעלע צװישן בײמער. איך זע מײן געשמאלט אין װ&סער - גלײך מיט די װערבעס פארן שטוב׳ <ז. 21>. ער איי 8 בוימעלע צוױשן ביימער, 8 װער- בע צװישן די װערבעם, װאם םארן שטוב. ער פילט זײ און זײ ...פארן אויג הויבט זיך 8 בײם אן פון די צװייגן. ער לאזט ױך אראפ אילץ נידע־ ריקיער און נידע־ ריקער, ביז צו די אומגעזעענע װארצלען. אבער נאר פארן איויבנ־ איויפיקן קוק איז עס אזוי. אונזער שכל לערנט אונז, אז דער אנהויב פון א בוים איז נישט אויבן, נאר דארט, װו ער אייז אײנגעװארצלט - טיף אין דער ערד. אזוי, וױיזם זיך ארויס, איז אויך הירשבײנם אנהויב, הירש־ בײנסשורש:נישט אין די לופטיקע ,װאנדער ־טרוי־ מען׳, װעלכע ער םרץ הירשגײן אין זײן םןסער (אץ יןר 1914)