Literarishe bleter · 1934-03-23 · 12 (23.3.1934) · p. Seite 190

ליםערארישע בלעטער נו:־. 12 (515) זײס 190 פ>ו וואך צ4 ןןאך טעזןסעו און קונסס > *ין רי װערםעװער ײרים• םע*ס*רן .ייקט זיך *ויס״ עיעיסיעך דער נײעױ סעזסער־סעזןן. ■רםים — *ין קיסענדיסן נוםער. 1> א סןרעװכקי ה*ס •*נײם ס. *נסקיס .דיעיק־ *ין װיינער ס*יקם-םע*סער. — > יעחק ערוינער *ון ססה ערןד*רז*ן הןנן *יעם *ין יןװס עונײם דעם ײדיסן ם*ריןנעסי- סע*סער ״חר-נדי*־. יןס נ״ע *רןנרןם הײסס ״סיס דער סיסער *רן■־, — עס הןס 15 ניםערן. עװיסן *גרערע: נמום ■רעזידענם, ■רןם. יײנסזז״ן זסןעןםינםקי, היםיער *יײן *. *. > נןך עםיעכע חרסים םןרערעננען עין עעיגי*, קיסס די ״װיינער םרי•*־ ק״ן יןנדןן. װי כ׳הויען ןיך ןן די םןרססעיונגען דעפ 2-ק *■ריי סיס סיום *סס .קידוס חסס״. — > נןך .דער זינגער םין ז״ן םרויער״ הןס *. סם-ן גענעען *ין קןװנע ס. *נסקים .םןנ *ון נןכם״ *ון װ. קןםןיעװ .ם#ן, װײו *ין רעװן- יועיע־. די קןװנער •רעסע יויעם סםןרק 1 ססײנס ססיין *ון רי רעזסי. *ינםערעסונם, זי װןרסע הןס דעם *רסיםס ניסס געקענס *ויסגיען.־ 3> נןך םיסן סיסזןן הןס *ננעהוינן ןז נןססרןיירן *ין ניוייםסןק *םחקע נירסס״ן. ױ רי ערסטע םןרססעיינג .* חתונח *ין ססעםי״.- > הערץ גרןםעןרס הןס גענענן 2 װןרס- קןנעערסן *ין װיינע. — > *ין קןװנער מיונה־םעןסער *יז םןרנז■ קיםען די ױבי־םײעריננ ינבוד דער 10■ יעריקזו סעוסער־סעםיקײס םין גבריזוי נ*ן, דער דירעקסןו םונם נײעם ײדיסן סעןסער *ין קןװנע• — > זיגםינם םירקןװ ניס נןך זײן ערססעו *ויםירונג .ד״ר יעװי״ — * עװײסע *יעסע .קןקי *ין םאררוס״. — > הײםי דזסײקןנסןן *ין סרים קרעסץ םןו־ ענדיקן זײערע גןסססויין *ין קןװנ*. * סברו■ *ז *ין דעם סעןםער, װי זײ הןנן געסםייס זןי קיםען םעםועי גןידיננורנ. — > סמחה נןסןן הןס םןריןזס דרוס-ןםריקו. ער קערם זיך *יס *יריק קײן *ײרן•*. — > * רינער ײריסע דרןםןסיסע ססידיע ו*ס *ויםגעםירס י. דןנריסינם ■יעסע .*ויםן 62־־) 1 ערד־חיק״. — 1 > דער נןרימסער רןמון .םןננןיין ססריםי 1 םין ײריס־ענגייסן סריססססעיער יייים גןיוים 1 *יז דרןםןםיזירס געװןרן *ין חערס נעסייים ייז 1 יןנדןן. *ו דער עננייסער *ייםיריננ זענין *ײי 1 נעיןדן ן רײ ײדיסע סויסוייער — נעסי דןיװקו 1 װןיף זיינערנערנ *. *. 1 > די נןקונסע *רסיםסין סרידע נײםענדוי• 1 גרןסנורם, געװ. *רםיםםין סין .װיינער סרו•*״, 1 נעםינס זיך *ינס *ויף * סירנע *ינער דער סוױץ• 1 זי םרעס *רויס םיס רעניסןעיעס• זי יײענס •ײז• 1 סיום־עייבסען, יײװיקן, ם. י. חןיזערין, ק• יד 1 יןדןװסקי. *ירע װןיס־קןננערםן הןנן נרויס ועי• 1 סןינ *ון װןרעםע #•רוםן *ין דער *רעסע 1 ועדזןקטאו: נחמז מײזיי > די װילנער געזעלשאפם ם*ר סיעגיעלער דערעיינג ה$ס בעעסנס אין װילנע ען #יינס־הײם םאר קיזדער גאםן״הענדלער. ס־איז א נײער ■רוװ ארײנעיעיען די ײדימע םארװןרלןזטע גאסן־קינדער אין ■ געזונטער ײדיפער ארנעטם״אסמןססער. ס*איז מער װי א קלוב. די קינדער גע&ינען זיך אינטער דעױ אויסזיכם פון א לערערין-אעדאגאגין. — > דעם 24־םן מערץ װעט יעקב לעשםשיגםקי ארײסטרעסן אין ■ינםק מיס ן רעפעראט ,•די לאגע סין ײדן אין דער עסאכע םון םאשיזם״. רער רע־ סעראס איז אײנגעןרדנט דורך דער ,ברענער־׳־ניב־ ליןסעק אין •ינסק. — > •רןש. ס. שניאורםןן הןס געהאלסן אין װילנע נװײ גרויסע רעפערןסן. ס׳זענען געקומען הערן סיל הונדערסער םענטשן. די רעפערןםן הןנן ןרויםגערוםן גרויס סןרינםערעסירינג. — > אין רןסנסןרבןנד װערס געאלןנס ן װערק״ װןס זןל גענוי שילדערן דעם סילן סןביןלן און עקןנןמישן איבערבוי םון דער ײדישער נןםעלקע- רינוג עס זןל בןשריבן װערן, װי ןזוי דער שםע־ טלדיקער און שסןסישער עולם, װןם איז סריעד מערםסנס געװען ן קלןם םין געעװינגעגע ליםם־ מענסשן, הןס זיך בײ די סןװעםישע בןדיננינגען בןהעסם ןז דעם ןלגעמײנעס אינדיסטריעלן אין לןנדװירטשןםסלעכן איבערנײ אין אויםנוי. דןם װערק זןל אויך געבן ן קלןױ נילד פין די גע־ גריגדעסע ײדישע נןביןנןלע רןיןנען אין קרים, איקױןינע אין נירן־בידזשןן. םען זןל םין ןזן ביך אויך קריגן ן בילדלעכע םןרשסעלונג סין די הונדערטער סויזנםער שטעסלדיקע ײדן׳ װןס הןבן זיך ןרײנגעגןסן אין דער אינדוססריעע נעהןלסן אויסשסעלן םונכע םוז די װיכסיקססע זןװןדן אין סןבריקן. םןי־אײנם זןל אויך אין דעם װערק גע- שילדערס װערן, װי ןזוי דןם ײדישע שסעסי גיםא הןס זיך ןלײן אינערגעבויס, בעװןרן ■רןלעטןריש און קןלעקסיװיססיש אין אויםזען אין אין גײסס.— > בײס נײזײן םון איבער 300 ■ערזןן איז םןרגעקימען אין ברןנקס (גיי-יןרק) די פײערלעכע עםענינג סין דער א. ליעםין־נינליןסעק. ס׳זענען אויפגעסרןטן מיס רעדעם ש. ניגער, ד. •ינסקי, ■רץ הירשנײן, ה. לײװיק, נ. גרןס א. א. ס׳הןבן םןרגעלײעגם א. ליעםינם לידער מןרק שװײד און נן-ארי. ס״הןס אויך געזיגגען ן כןר. גןך די ןלע רעדעם אין נןגריסונגען הןס א. ליעםין גע־ ענטסערט םיט ן רעדע אין געדןנקם סןרן נבוד* װןס כדהןס איס םןרשןסס םיסן ןנריסן די נינ־ ליןסעק אויף זײן נןסען. — > ס׳איז דערשינען אינסער דער רעדןקניע סון ם. סײכסןן, נ■ םמןליןד, י• יןלוק דער ערשטער ניםער סונם חודש־שריםס .*שיל- װעגן״, װןס דןרף זײן דער ןרגןן סין דער *. י. ש. ן. הל*אי זןל שיין ד ע ר זשירנןל םונס ײדישן שיל״װעזן הןבן אריכת יםיס ושניםו > אין קלעעקין״םןרלןג איז!■געדרוקס ן נײער רןםןן םין שמיאל איזבןן, װןס נןהןנדלס דןס ײרישע לעבן אין די יןרן 1918-1914. דןס נוך הןלס ן ססנ זײסן. ש. איזנאן װוינס זינס יןרן אין תל־אביב, ער הןט ורייסגענעבן ןרןמןן ,״םןסן״. ליםעואטװ און קולשור > אין ■יעםריקןװ איז געפײערס געװןרן דער 50-יןריקער ײבל פין דער ליטערןרישער סעסיקײס םון אײנעם סון די עלסססע ײדישע שריםסשטעלער אין היססןריקער אין •וילן סשה םײגקינד. געבוירן אין יןר 1865 אין סורעק, הןס דער נעל־היוכל זינס 1884 ןנגעהויבן עו סןר״ עםנטלעכן איי םןרשידעגע ײדישע, הענרעישע, ■וילישע *ין דײסשישע *ײסשריסםץ ןרםיקלען אין!■הןנדליננען אינער נעשיכסלעכע סעמעס. עס זע- נען אויך דערשינען ן רײ װערק איץ ביך-םןרם. ם. סײנקינד הןס אויך געשריבן ןרסיקלען איבער ןקסיעלע סרןגן איץ םןרשידענע ײדישע *ײסונגען.— > שלוס ןש געפינס זיך אי*ס אין װןרשע. ער איז בײגעװען אויף דער לע*סער ןלגעמײכער םןרזןםלינג םוגם װןרשעװער ײדישן •ען־קלינ. — > ןן ערך מא2504 דןלןר הןס די שסןס ריגע ןסיגגירס סןר ײדישע העסיכותן. םין דעד דןזיקער סימע זענען נערך 190.000 דןלוי ןסיג־ נירס געװןרן סןרן ײדישץ שיל־װעזן. די איבעריקע גײען סןר ײדישע הןעיןלע םוסדות אין קולסירעלע ןגשסןלסן. אחיץ דעס זענען בערך 25000 דןלןר ןרײנגעניםען נעװןרן אין לעסלענדישן םלוכה״ בודזשעס ןלס סינסידיעס פןר *ריװןסע ײדישע שילן, דעם ריגער ײדישן סעןטער אין פןרשידענע ןנשפןלסן. אין װיסל הןש דער װןרשעװער, ןדער לןדזשער שסןס־רןס ןסיגגירם אויף ײדישע קיל־ סיר־אינסםיסי*יעס? איץ װןס הןס דער בעסעדער ײרישער סעןסער סין די שסןם-רןסן? — > דער *ענסרןל-קןמיםעם םןר דער ןנטי־ היסלעריססישער װירטשןססלעכער ןק*יע אין װןר־ שע סײלס אינז סיט״ ןז אין די קינןס ״ןדרין״ אין .״ססילןװי׳* (ײדישע אײגגטיםער) גײס מען דעמןנםסרירן דעם סילס ״איך מוז דיך דערןבערן״ (.״זדןביסש סשען מושען״), װעלכער איז ■רןדי- בירט דירך דעס דײםשן קןנעערן .״אופן״ (אײגנ־ סיםער היגענבירנ). - > שוין ן 7—8 יןר עקזיססירן אין ןסװן*ק דער אײנ*יקער א־ן ■וילן בוװיםטער ןנשסןלם םןר דעסעקסיװע קיגדער, װןס ג*הערפ *יס סןר- בןנד סןר יתומיס־פןרזןרגינג (.״*ענסןס״)• די גןנ*ע *ײם איז די אונסערריכסײשסרןך אין ןס י*ער ןנשסןלם געװען, זעיבסססןרשסענדלעך, ײדיש. רי לעגסע *ײם ןבער איז םען, *יס בןדויערן ןריבער ןלץ־םער אין מער אויף ■ויליש, און ײדיש װערס שוין דןרס געלערנט בלויז װי ן לימיד. מ׳דןרף *יגענן, ןז דער ןנסירער פון ןס דעױ דערעיינג״ןנשסןלס איז דער ײדישער דיכםער קלםן ליס, װעלכער הןס םםתםא ן פןזיםיװע בן״ *יינג *י ײדיש. װער איז אין דעם שולדיק? ם׳איז כןרןקסעריססיש, ןז לעגסנם דןס זיך גע־ גריגדעם אין װילנע ן שיל םןר דעסעקטיװע קיג־ דער דירך דער געזעלשןסס סןר ס*ע*יעלער רער־ עיינג אין די אוגםערריכס־שסרןך איז גרןד ײדיש. די שיל װער■ ןגגעסירס דירך דער םעעעיןליססין אויף דעם געביס סרײלין װיסן לעװין. — > ס׳איז *יריקגעקימען קײן װןרשע נח ■רי־ לי*קי נןך ן 2 יןר ■ןרנרעגגען אץ ■ןריז.