Literarishe bleter · 1934-03-16 · 11 (16.3.1934) · p. Seite 172

ליטערארישע בלעםער נומ• 11 (4ז5 זײט 172 בריװ איז דעדאקציע חשובע רעדאקעיע! םיר בעטן אייך צו נעבן ■ל#ץ ם#ר סןןלננדער דערקלע־ונ^ א־ן אײניקע ײדישע צ־מוננען םון רוםעניע זענען אין צזזאנע• ראננ םיט די נישם־ןזסנעדאלםענע יובל־פײערוננען פון דער ײדיעע■ שפי#ך־ק#נפערענץ אין טשערנ#װיץ, — געװען #■נעדרוקט לעננע״ נ#טיצן, לוים װעלבע עס קזםט אויס, #ז די פײערונגען זענען ניע: פ#רנעקופען, בלויז דערסאר, װ#ס םען ד,$ט נישם פ#רבעטן די וןדע- יענע #דג#ניז#ציע. םיר דערקלערן דערםיט, #ז די ד#זיקע ״ענדעקונגען׳ אנצ שפ־עבן נישט די װירקלעבע פאקטן. די סײערוננען ד.#פן לבתחילה געז#לט פארקוםען אין אוי:■:: פ• י. צוליב אײניקע, פין אונז נישט־##ד,ענניקע םניעװז װי א— צוליפ די ס#דערוננען סון #נגעזעענע ײדישע שדײפער פין אויםל*:-, זענען זײ #■נעלײגט כעװארן און ר.#בן פאשםיםם באדא־סט פ#~ קוםען #נהײב יאנואר 1934. םחטת דעט קריגט־צושטאנד, װ#ם איז אײננעסירט נעװ#ר; <־ טשערנ#װיץ, נ#ך דער דערם#רד ננ פון רוםענישן ם־ניטטעד־■־:•■• דענט, זענען םיר, ל״דער, װידער נעװען נעצװוננען #■צילײנן ר סײערוננען. אלע אנדע־ע ״װערםיעם׳ זענען נישט אםת. םים דדך־ארץ פארװאלטוננ פון ײדישן ליםעדאטן אי זשו־נאליםטן סארײן אין טשערנא־ד פא־זיצער: םעקדעט#ר: דד. םאקס דיאםאנם א. ם)}'אנסק■ קאנצעדט-טודנע פױ דעד באהאבטער טעבצערי? יד״ודית בערג אדי לעם לזאמפאזיטאר העבעד ליאי אדרעס: 7 .01 8 165200 ,$291¥3-|3^1 ,חסא .11 ♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦ — עד־שס דננרשינננן - י. אפאטאשו א טאג אײ רעגעבסבורג אוז אליהו בחור ארויסבננבננבן דורך די ״?'םננרארישננ בלננסננר" פדי־ו סג.ב \ילדן אדרעם ״ליטערארישע בלעטער״, 1ו*חג־ע דר. 3. פריידםאן!?יאדז דד. י. שיפעד - די פוילישע יידן בעתן נאװעמבעו-אויפשטאנף דער םחבר גיט א פיינעם איבערבליק װעגן די פויריש- ײדישע באצױנגען ביזן און בע־ןן אויפשטאנד. ער האט צחא־ םענגעשטעלט און םיסטעמאטיש באארבעט א מאסע מאטעריאלן פדן אײניקע װארשעװער ארכיװן. - א שאד אבער, װאס ער האט אינגאנצן אויסגעמיטן דעם ארכױו פון דיי אלטע אקטן אין װאר- שע, װו עס איז נאך פאראן א ריי זייער־װיכטיקע מקורים פאר דעם דאזיקן ענין. אויך װאלט דער םארפאםער זיך געדארפט מער באנוצן מיט דער דעסאלטדיקער צײטשריפטן־ליטעראטור. דאס װערק האט גרויםע מעלות: עם צייכנט זיך אויס מיט א זײער־פארטיפטער אינטערפרעטאצי ע פון היכטארישע פאקטן און דעישײנונגען, מיט א דורכויס־קריטישער באהאנדלונג פון דעם היפטארישן שטאף, סיט א פײנעם סינטעז. אין דער קאנ- סטרוקציע, אין דעם פראכטפולן סטיל דערקענט מען דעם גלענצנדן קינסטלער־שריפטשטעלער װאס פארשטייט, וױ צו פאראינטערעםירן און פארכשופן זײנע לעוער. די באלויכסונג פון די פאקטן איז א גאנץ־נייע, און איז א גרויסער פארטשריט לגבי די פארעלטערטע, אםימילאטארישע באארבעטונגען פון דעם מין, װי ״למשל, דאס באקאנטע ביכל פון ערנעםט לונינסקי( 680( 1 162׳״6(6*ס3 •861-61., חץג*,. מיט אײניקע פון דעם מחברס מםקנות קאנען מיר אבער נישט מספים זײן. ד*ר שיפער האלט, אז דער גאנצער ײדישער צבור איז געגאנגען צוזאמען מים די פאליאקן בעתן אויפשטאנד. דער דאזיקער שטאנדפונקט איז נישט אינגאנצן ריכםיק. אװי גוט װי דער פוילישער צבור, אזוי איז אויך דער יידישער צבור גע־ װען שטארק דיפערענצירט, םיי סאציאל און סיי פאליטיש, און אזוי גוט װי גאנצע שיכטן פונם פוילישן פאלק (למשל, די פויע• רים) האבן נישט באװיזן קיין סימפאטיעס פאר דעם אויפשטאנד, אזוי זענען אויך געװען אסך (אפשר טאקי ס׳רוב!> ײדישע עלע־ מענמן, װאם דער אויסשטאנד האט ביי זיי בשום-אופן נישט גע־ קאנט װעקן קיין באגייסטערונג. די ראױת, װאס שיפער ברענגט װעגן פאטריאטישער התלהבות בײ די חסידים און ביי די מתנג- דים, זענען צו שװאך. געמאכטע באגײסטערונג און ״פריװילעגיע׳• קרבנות זענען נאך נישט קײן ראיה... פון די װײניקע שורות, װאס דער מחבר ברענגט װעגן דער פראװינץ, קאן מען בשום־אופן נישט געװויער װערן, װאס פאר א שטעלונג באמת האבן גענומען צום אויפשטאנד די ברייטע מאסן פון די פראװינץ-ײדן. דערפאר װאיט אפשר גלייכער געװען דאס ביכל זאל טאקע הײסן: ״די װ א ר ש ע װ ע ר יידן בעתן אויפשטאנד״ און נישט די ״פ ו י ל י ש ע יידך? אין בוך זענען נאך פאראן א פאר קלענערע טעותן: למשל, דער מחבר גלויבט צו שטארק אין די אפיציעלע סטאטיסטישע ציפערן. שטיצנדיק זיך אויף אויספירונגען פון פארשידענע אוי• טאריטעטן, האלט איך א טײל פון די ציפערן פאר זייער נישט זיכער. מען קען זיך מיט זײ באנוצן נאר נאך א געהעריקן קרי• טישן אנאליז. די ציפערן װעגן רוסלאנד, װאם ד*ר שיפער צי. טירט לויט אסטראװםקי (ז׳ 84) זענען אבער זיכער פאלשע. - ײדישע יעװירן זענען ביז יאר 1830 געגרינדעט געװארן אין מער װי 30 שטעט און נישט נאר, ױי ד׳ר שיפער מײנט," אין זגערזש און אין לאדזש, א. א. װ.* אזעלכע קלענערע אויסבעסערונגען װאלט מען נאך געקאנט ברענגעי א פאר, אבער די דאזיקע ״פליטו״ת הקולמוס׳ פארמי־ נערן בשום-אוםן ״נישט דעם ״ װערט פון דעם בוך, װאם איז א דורכוים-פאזיטיװע און װערטפולע לײסטונגען אויפן געביט פון אונזער געשיכטע און פארדינט די פולסטע אנערקענונג. פאנד פאד די,לייט. בלעטעד״ י. קיםין, נױ-יארק, האט געגעבן 5 דאלאר. ליפע לעהרער, נױ־יארק, האט געגעבן 2 דאלאר.