Literarishe bleter · 1924-03-02 · 9 (2.3.1924) · p. Seite 140

ליטערארישע בלעטער נוס. 9 (512; זײט ל14 זענען ״מיר ײדן׳ אלץ פארבליבן, די מעקלער, הענדלער אין גאר דער װעלט׳. מ׳װאלט געקאנט דערװײזן דעם מחברס םאלשע םאביאלן. גישע אײנ״שטעלונג ״ בנונע די ײדן״ די אידעאל״אגישע *אומבא. שטימטקײט אין דער פאעמע. אפער דער סאציאלאנישער אנאליז איבפר דער פאעמע איז א טצמע פאר זיך. ם׳פעלט אין דער פאעמע דער בילדעריש־עמאציאנעלער גרונט, װאס זאל אונז די פאטעטישע, ערטערװײז אימפעטפולע רײד נאענט־מאכן... שארפע, בילדערישע טרעפלעכקײט, קאמפאזיציאנעלע נאנע. קײט, שפראכלעכע קלארקײט און וױיכקײם -יעלעמענטן, װא: פעלן דערװײל אין גוטגעשטאלטס ערשט בוך... יוגנט איז יערערער פ־יי. פונז־עםש־וענן רופן טיר אן עםלעכע ■נק:ן רןןס עס איז כדאי צו כא־ירן: איר אין אייע־ םשפחה. באצױנגען צ־דישן די פאםירי־ע־מ־ם־ גלידער. םלחםה־יא-ן. לערע־, שולן אין װאם זיי האבן א־יך נענענן. חב־ים, חברטעם, באצױנגען טיט זיי. ױגנט־ארנאניזאציעס, פאדש־־ לעבן אין װאם דאם האט א־יך געגעבן. װי אזוי זייט איר נעקיםע צו א םאך אדער װי אזוי קלייבט איר זיך ציצוקיםען. װאםע־ פאםידונג אין א־יער לעבן האט אויף א״יך נעםאבט דעם נרעםנך איינדרוק. אויב דע־ שר־יבעד האט װען עם איז נעטירט א טאג־בין, זאל ער דאם אויך צושיקן. דאם װעט געבן א בעםער בילד פץ דעם שרײבערם פע־זענלעבקייט, םפילא איז עם א םגולה צו קרװ א פ־עםיע. װער עם װעט םארלאננען, װעט נאבדעם באקיםען דאנ טאג־בוך צוריק. אין דער אויטאביאנראםיע דארף םען בלויז אנװײזן עלםע־ און נעשלעכט, אבער נישט די סאםיליע און נישט דעם אדרע:. אונטע־שדײבן דא־ף םען םים עפעם א פםעװדאניס אדער א םים־. דעם זעלבן םיםן אדע־ פםעװדאנים דארף םען אנשרײבן אױף ו באזזנדער קאנװערט, אין דעם קאנװעדט אד״נלײנן א צעטל פי: רער פאםיליע און דעם אדרעם און דעם קאנװערט פארקלעפן. וי דאזיקע קאנװערטן װעט טען עסענען ערשט נאבדעם װי די פרעטיענ װעלן זײן באשםיםט. װער עם װיל טענ איננאנצן נישט אויפדעץי זײן פםעװדאנים; אנשטאט דעם זאל ער אנװײזן אין קאנװערם אדרעם װוהין םען זאל עװענטועל קענען ארויםשיקן די פרעםיע. די ארבעטן דא־סן אסנענעבן װערן פערזענלעך אדער אפנע־ שיקט װערן ־עגיםטרירט דו־ך פאםט, םים דער באצײכענינצ: ״האנדלם־םאפירן (טאנוסקריפם)', נישפ שפעטעד װי בױן 1־טן ױי 1934. דער רעזולשאט פון קאנקורם װעט נעםאלדן װערן צום 1־צו םעפטעםבער 1934, און באייד נאבדעם װעלן םונאנדערנעשיקט װעץ די ס־עטיעם. די הוצאות סון צושיקן דעם םאנוםקריפט װעט דע־ ײװא דעקן אלע אנטײלנעםער אין קאנקורם, אלץ אײנם צי זײ ךע* באקוםען א סרעםיע צי נײן. אלע צונעשיקםע ארבעטן װערן אן אײננם פון ײװא, װעלבע■ װעט קענען פובליקירן, נאנץ אדעד טײלנװײז, אויך יענע ארבעי װאם האבן נישט באקיםען קײן פרעםיע. פאר אלע אדבעטן, ד*: װעד1; געדרוקט װערן בשליםות, װעט נעצאלט װעק האנאראד. דער ײװא פארזיבערם, אז אלע צוגעשיקםע םאטעריאלן װעי1 באהאנדלם װערן אבםאלוט ריםקרעט. א חוץ געצײיטע עטלעבצ סארשער װעם קײנער דעם םאטעריאל נישם דורבקוקן. פובליקײו װעט םען דעם םאםעריאל נאר פיטן הםבם סון די םתברים. די םחבריס זענען טםבים אויף פובליקירן, נאר זײ װילן, אז ז־ע~ נעטען אין די נעםען פון אנדכרע אננערופענע פערזאנען זאלן דז* דעדםאנט װערן, איז נענונ דאם צו באםעדקן, װעם די פאדע־י״ שוין שטרעננ אסנעהים װערן. דעי ״װא איז נרײט צו נעבן 'נענויערע אויפקלערוננען ײ? דעם קאנקודס. אנסרענן זיך שריםטלעך אויפן אדרעם : סת1^ גוטגעשטאיט גיט אין דער פאעמע א קװער־שניט אין די היסטארישע פעדיפעטיעס פין ײדישן פאלק; ער רעדט מיט פא־ טאם,'מיטרײסנדיק אפט מיטן שטראם יפון די רײד, װעגן דער קנעכטישער ראל פון ײדן אין דער״ גאנצער װעלט; גוטנעשטאלט זעט דאס יידישע פאלק טאטאל; ער זעט נישט קיין םאציאלע דיפערענצירונגען אינם יידישן פאלק, קיין ארבעטער־שיכט, קיין רעװאלוציאנערע יוגנט, װאס האט דװקא יא געשטעלט - מיט באװוסטזײן און טאט - א ״חידערשטאנד״" דער היסטארישער װאקכאנאליע אין דער װעלט, גענומען א זעלטענעם אנטייל אין דער גרעסטער רעװאלוציע - טאקע אין ״ס. ס. ס. ר.'! בײ גוט• געשטאלטן זענען די״ ײדן געװען די ״בליץ־געטראפענע׳. און װען אײראפע האט געזיגט, װעגן גורלות האבן גלײכגעװיכם באקומען, אויפרוף צו קײנםןול איז נוןך רי לאגע םץ רע־ ײדישער ױגנט נישט גע־ װען איײ קאםפ־״־צ־רש װי הײנט. די םאשע־יעלע בסד־ננוננען זענען שװע־ע, די רע־צױננ־ביםשעשען הץבן פא־ל״ין זײע־ אםאליקע אײנה־םלעבקײט און סעששקײט, די םביבה איז דיסערעצצי־ש און פארע־ש פון רע־ ױננט אן אײנענע וןריענטיריננ. דע־ ה״נשיקער ױננםלעבער האש אנרע־ע איבס־לעבוננען א״דע־ דע־ סא־נאצגס־ נער דור, און ז״ן פלאץ אין דע־ נעזעלשאפש איז או־ך אן אנרע־ע־■ אבע־ אץ װאם דװקא עש באשש״ען רי אינשע־שירן, רערו־ף קען קײנער נישש נעבן קײן סילע תשובה, אײרע־ םען װײש די פא־שישע םיטיאציע. אין אויף צו פארשט״ן די בישואציע םוז םען הערן די ששים סין דער ױגנט גופא; זי אלײן טוז דע־צײלן װענן אירע פבי־ בישע און סאציאלע פדאבלעםע;. בדי צו לאזן קוטען די ױננש צום װארט, באששיפש דעד ײדישעד װישנשאפשלעבע־ אינםטיטיט;ײװא) אקאנקורם אויף דעד בעםשער אויטאביאנראפיע סין אײדישן יו־ נ נ ט ל ע כ ן. פאװ די בעסשע אייטאביאנ־אפיעש זענען באשט־בט 20 סרעטיעם: ע־שטע ס־עביע: 150 נילדן, צװײטע פ־עםיע: 100 נילדן, דריטע פ־עםיע: 60 נילדן, פע־טע פ־עטיע: 40 גילדן, פינפטע און זעקםשע ס־עםיע: צו 25 נילדן, זיבעשע ביז צװאנציקם־ טע ס־עשיע: צו אײן באנד םון די ײװא־אויםנאבעס. נעםען אן אנטײל א־ן קאנקירם קען איםלעבער ױננע־טאן און איםלעך םײדל אין עלטע־ םץ 16 ביי 22 יאי בילדוננ, אפששאם, באשעפטיקונג, סא־טײאישע צונעהעריקײט טאבן נישט אוים. א שלעב־ טער םטיל איז א־י־ נישט קײן שטע־ צו ק־ינן די ס־עסיע. םײנט נישט, אז באטײליקן זיך קען נישש נאר רע־, װאם האש געהאש עםעס א־יםע־נעװײנטלעבע איבע־לעבענישן. די צאל און די אויםשערלישקײט סזן די סאקשן איז נ־שט ריבשיק. אלץ װאם װערט נעסאדע־ש איז, די אויםאביאנ־אפיעש זאלן זײן אייס־יבשיק, פינקש־ לעך אץ פ־םיםריק. אויפריבטיק: נישט דע־צײלן קײן טעשױת, װאש נישש נעשטויגן נישט נעסלוינן אויף צי פאבן די באש־ײבוננ ״אינטעיע־ םאנטע־״. סין דער אנרע־ע־ ז־ט דארף םען אויך נישט באדאלםן ק״ן איבערלעבוננען, .װײל דעפאלש װעט דאך פא־קריםט װערן דאם בילד. רע־צ״לט אפנהארני־ק װאס איז םיט א״ך פאקטיש נעשען אין װי אזוי איר האש דאם אויםגענופסן און איבערנעלעבט. פ י נ ק ט ל ע ך : רעדט נישט ארום און ארים. װאם װינציקער םליצה. פרטיםדיק: דע־צ״לט יעדע זאך פיט װאם םעד א״נצל־ הײטן. םײנט נישט, אז ״קלײניקײטן• זענען נישט װיבטיק. א־טלעבע אויטאביאנראסיע דארף האלשן צום װײניקםטן 25 זײטן פין א העסט; אבע־ װאס טער אלץ בעשער, װײל אלץ קלע־ רעד װעדט די פערזענלעבק״ט םינם ש־ײבע־. פל״םט זיך שר״בן װאס דײטלעכע־, נישש נעצוקט; שרײבט בלויז אייף אײן ז״ש פאפיר. יעדע־ שרײבע־ האט םולע סרײהײט בײם אויפשטעלן רעם טאטעריאל: םיר רעבענען אבע־, אז דאש נרינגבטע איז צו שרײבן אין א כראנאלאנישן סדר. אויך בײט אויםקלײבן דעם םאשעריאל דעד ײדיעועד־