Literarishe bleter · 1934-02-16 · 7 (16.2.1934) · p. Seite 107

זײם 107 •טערןןרישע ניעטער נים. 7 (1510 פאלגרײך. אבער דער ציי פונם ערםאלג איז דאך נישט דער רום אדער דער מאטעריעלער נוצן. ווער שמועםט, װען אט די בײדע זאכן לאזן אויף זיך אביסי צו־לאנג װארטן. דערפוןידער־ צײיט דער מידער בליק פין בארטשינסקיס טינקל-גרויע אויגן, דאס געפײניקטע פין פיל זארג, קנאכיק־שארםע, אויסדריקלעך אינפאטילע פנים זײנם. א פי־אפא: דעם פעםטגעשטעלטן אינפאנ־ םילן אויםדרוק האלם איך נישט סאר קײן דעםעקט, װײל ס׳איז א באקאנטע זאך, אז אויך דער געניאלער מענטש איז אסט אויס• םאלנדיק דורך זײנע אינפאטילע אײגנשאפטן.' דאס אינפאטילע איז םאראן בײ בארטשינסקין, דאס איז א םאקט, יעס םעלט אים נאר דאם געניאלע. װי געזאגט, איז דער װעג צום ערפאלג זײער אפט א דארניקער װעג. ם׳איז די נרעסטע מעלה בארטשינסקיס, װאם ער ער האט נישט די םעיקייט זיך צו סארקירצן דעם װעג דורך די געוױינלעכע א מװעגן. אין זײן עכם־קינסטיערישע ערלצכקייט איז ער אומםעיק זיך צו קאנען ערלויבן פון צײט צו צײט א בלאף צו טון און זיך צו מאכן פובלים־מי, אן װעלכן א קינסטלער םון זײן שטײגער האט נישט די מעגלעכקײט אסילו פון אנשטענדי־ קער עקזיםטענץ[ דאך מיט זײנע זעקס און דרײםיק יאר שטײט נאך הענעך בארםשינסקי בײ די בעםטע כוחות און האט די גיינסטיקטסע אויםזיכטן זיך אויסצוקעמםן קינססלעריש אן אנגעזעענע פאזיציע, און ס׳איז בשום־אוםן נישט אויםגעשלאסן, או ער זאל דירכםאכן נאך א װײטערדיקע אנטװיקלונג און אויף יענעם װעג אונז געבן די רײסע װערק סון א קינסטלער אן אינדיװידוא־ ליטעט. אםשר מיטן אײסנאם םון קינדער (ביישפיל: בילד נומ. 18>, אדער װען די קאםטיומירונג גיט אים די געלעננהײט ויך צו קאמפענסירן דורך רײכערע םארמען און סארבן (בײשפיל: בילד נוימ. 27>, מאכט בארטשינסקי 'שטענדיק די מענטשלעכע געשטאלט פראבלעמאטיש און ער סטיליזירט זי, אט גיט ער אײך אין מיטן דײנען א פארטרעט גאר אין כינעזישער ארט יבילד נומ. 3). מינאלד נאר' ער גייט איבער צו די קאמפאזיציעס פון נאםור־ מארטס און צו די פײזאזש־קאמפאזיציעם, זיאגט ער זיך אפ דע־ מאלש לחלוםין םון יעדער מין פראבלעמאטיק און רערוציירט די סאלערישע אויפנאבן צו דער רעאליםטישער נאטור־עכטקײט און צוי דער אײנהײטלעכקײט פון דער בילר־םארם (אלס בײשפיל זעט | די בילדער מיט די נוםערן 14, 20, 22 אוין 52). הענעך בארטשינסקי איז צוסיל דעזאריענטירט. אויף װיסיל | עס לאזט זיך אורטײלן װעגן אים לויט דיי108 זאכן, װאם ער האט יעצט אויסגעשטעלם אין װארשע, איז ער אינערלעך ינישט פריײ. [ ער הערט נישט אויף ארומצובלאנדזשען. זיינע עקספערימענטן ו,אבן נישט קײן באשטימטן צװעק, קײן פירנדע אידעע. מען װײסט קײנמאל נישט, װאס איז פאר אים דער עיקר, איז םאר אים װיכםיקער דאם צײכנערישע, צי דאס קאלאריסטישע? די טעםע, צי די טענניק? דאם םאקטוראלעי צי דאס קאספאזיציא- נעלע? עם םעלם אים עפעיס א טיםערע נײגונג, 'א כאיראקטערפו• לע נאטע, אן אײגעגער נוסח, אן אויסגעשפראכן אינדױױדועלע פאקםור, א בארטשינסקי-סטיל. דאם איז אין זײנע װערק דער ן עמפינדלעכסטער חסרון. ער איז רײף אלס קינםטלער און האם שאנםן צו זײן ער־ |נ/־יבי?/ /?עסזנעדז- איװאר סרויגער - בייע פיעסע פוי יעזשי טעפא קרויגער. - דער נישט־דערגאנגענער זעלבסטמערדער איז א נע• װעזענער באנק־באאמטער, װעלכן מ׳האט דערװײטערט פון זײן פאםטן צוליב סארשידענע שװינדלערײען. ער וױל באגיין זעלבסט- מארד, וױיל ער האט שוין דעם פערטן טאג קײן ביםן אין מויל ניישט געהאט. קרוייגער םאראינטערעסירט 'זיך מיט איס, ער נעמט אים צ< זיך אהײם און מאכט סון אים זיין פארטרויונגס-מאן. קרוינער איז זיך םאר אים מתודה א־ן גיםט פאר אים אוים זײן ביטער הארץ. ער דערצײלט אים זײן לעבנם־געשיכטע און פאר־ טרויט אים זײנע טיפסטע סודות. פון זײנע יונגםטע יארן איז ער א קראנקהאפטער, םעקסועלער שטרעבער, א מאניאק אויפן ערא־ טישן געביט. ער האט זיך נאך קײנמאל נישט אויםגעלעבט װי געהעריק סעקםועל. און אט דיער דאױקער נעהיימניםפולער כוח און די נישט באפרידיקטעיעראטישע פארלאנגען,־וארפן אים אין די ארעמס פון נעװאלטיקע פינאנציעלע טראנזאקציעס, כדי אזוי ארום צו דערטרינקען זײן ברויזנדיקן נישט-נארמאלן טעמפערא־ מענט. און װען ער, קדויגער, םוז ציליב זײן שװערער קראנק־ הײט פארלאזן דעם קאנצערן, לאדן אײן זײנע דירעקטארן, װעל• כע האבן םורא פארן צוזאמענפאל פון קאנצערן, זײן פארטרוױנגם• סאן אויף זיין ארט. דער נייער קרויגער װערט אריינגעצויגן אין די שװינדלערײען אץ צײכנט זיך אויס מיט א באזונדערם גװאל• טיקער ריקזיכטסלאזיקייט און ברוטאל־טעט. נאכמער, ער איבער־ שטײגט זײן פארגיייער און סוף כל םוף: ער מוז באגײן זעלבסט־ מארד. אבער דער אמתער קרוינער, װעלכער באויױיזט זיך צום סאמע שילוס נאכאמאל אויף דער בינע, לעבט אין איז גאר א פלאנטאטאר איןי בראיזיליען, עד כאן די פאבולע. נישט מילנדיק זיך ארײנלאזן אין דעם עצם-ענין פונם קרויגער־פראבלגם ד. ה. צי נישט באפרידיקטע םעקםועלע ליידנ־ שאגסן שפילן די הויפט-ראלן בײם אפשאצן די פערזענלעכקײט פון קרויגער - פעלט אבער אין דער פיעסע קינסטלערישער אםת, װעלכער זאל אונז 'איבערצײגן אין דער דאזיקער צוגאנג פובם מחבר. און דאס װ־כטיקסטע: ס׳פיגלט דער דראמע םצענישער נערװ, אקציע, בריייטער םארנעם. אחוץ קליינע אויסנאמען דרייט זיך די פיעסע ארום דיאלאגן און שמועסן. מיט א יאר צוריק איז אין לעסבערג געשען א טעאטער־ ]סענסאציע. דער יונגער, קוים 26.יעריקער פוילישער ראדיא־םפי־ | קער י ע ז ש י ט ע פ א האט ארויםנעלאזט א דראמע, אײגינטלעך |א פאקטאמאנטאזש א. ד. ט. .פרײלן דאקטאר׳ דער ידאזיקער 1 פאקשאסאנמא־.־ש האט געהאט ריזיקע ערפאלגן אויף אלע פוי־ ןיישע בינעס, צװישין אנדערן אויך אין װארשע. אויך אין אוים־ 1יאנד װערן געםאכט צוגוײטונגען אויפצוםירן די דאזיקע פיעסע, 1װי אויך אין די װארשעװער און ניו-יארקער ײדישע טעאטער• )קרײון האט מען בדעה אויפצופירן טעפאם דראמע. מיט אײן |װארט: דער ערשטער ארויסטריט פונם יונגן לעמבערגער דרא• 1באטורג איז געקרוינט געװארן מיט גרוים ערםאלג. דאס האט 1אים געגעבן אימפולם צו זײן נײער שאסונג. אבער טעפא האט ן זיך אביסל צוגעאיילט םיט זײן נייער פיעסע, יאון דאס איז ידי |סיבה םון די חסרונות, װאס זי פארמאגט. ,איװאר קרויגער׳ - אזוי הײסט די נײע פיעםע פון טע■ 1פא, װעלכע װערט איצט אויפגעפירט אין לעמבערגער פײלישן |טצאטער אונםער דער רעזשי פון װ א צ ל א װ ר א ד ו נ ס ק י. ןזזי אויטאר האט איר א נאמען געגעבן ״סצענישער םילם׳ אין |נ אקסן און 17יבילדער. דער אויםװאל םון דער טעמע איז א ןגעלינגענער. איװאר קרוינער ״דער קעניג פון שװעבעלעך׳ איז |געייצן א קאםפליצירטער מענטש. א שװינדלער, אסעריםט, א ןגעניאלער ננב - אבער װו ליגט דער פסיכאלאגישער אמת |פין דעם דאזיקן מעניטשןן און דער עיקר: איז ער יגעװען א גע- 1זזײנלצכער שװינדלער ציליב תאװה צו רייכטום, אדער עס האט אים £אי אן אנדער בוח, א גאנץ אנדערער טריב 'געװארםן 'אין די ןאיצבס פון שװינדל און שארלאטאניזם? דאס זענען די װיכטיקםטע םראגן, ארום װעלכע ס׳דרײט ןיו טעפאם סצענישער םילם. אין א טריבער הארבסט־נאכט שטײט א הוננעריקעי אויף "נע פון די באלעבסטע נאםן פון פאריז און וױל באגײן זעלבסט■ 1אוד דורך ארײנװארפן זיך אין דער סענא. בשעת ער לטײט שוין אויף דער באלוםטראדע און הענגט שוין כמעט מיט ןײז נאנצן קערפער אין דער לוםט, כאפם אים פון אונטן א םײן־!עקיײדטער און עלעגאנםער הער. דער דאזיקער הער איז נישט ז!"ן אנדערער װי דער גרויסער שװעדישער מיליארדער איװאו