Literarishe bleter · 1934-01-26 · 4 (26.1.1934) · p. Seite 54

ליטערארישע בלעטער נומ. 4 (507) זײט 54 די נ״ע ביבעו־פועמיע פון די ״לימעואױשע בלעטעו״ דאס בזל װעגן דעו עושטעו יידישעו שפואד=2אנפעוענז עס איז געװארן 25 יאר זינט עם איז פארגעקומען אין טשערנאװיץ די ערשטע ײדישע שפראך״קאנפערענץ, װאס איז געװען א װיכטיקער װענד־פונקט אין דער באצױנג און אויפא־ םונג פון דער ראלע פון ײדיש אין ײדישן לעבן. .םשערנןוױץ* איז געװארן אין דער ײדישער קולטור־געשיכטע א סימבאל. דער ײדישער לײענער װײסט אבער װײניק װעגן דעם אלעס, װאס עס האט זיך געטון אױף דער שפראך-קאנפערענץ. דער ײדישער װיסנשאפםלעכער אינםטיטוט אין װילנע האט ארויםנע־ געבן א װערק װעגן דער שפראך־קאנפערענץ, אין װעלכן עם איז געבראכם נישט נאר א גענויער באריכט פון דער קאנפערענץ, נאר עם איז אויך גענוי געשילדערט געװארן די קולטור־אטמאם־ פער, װאס האט ארויםגערופן די קאנפערענץ, און אױך דעם אײנדרוק, װאס די קאנפערענץ האט געהאט אויף גאר דער ײדישער װעלט אין יענער צײט. אק בוך זענען אויך געבראכט די אלע רעדעס און רעפעראטן, װאס זענען דאן געהאלטן גע• װארן. דאס אלץ איז אויפגעשטעלט געװארן לױט לוזלוטין־אומ־ באקאנטע מאטעריאלן. דאם טשערנאװיץ־בוך דארף זײן א טיש־פוך בײ יעדן פרײנט םון ײדיש לויט א םפעציעלער פארשטענדיקונג מיטן ײװיא, װעלן אונזערע אבאנענטן, װאס שרייבן אוים די ״ליט. בלעטער״ םיט דער ביכער־פרעמיע, באקומען דאם װערק העפטנװײז. דאס בוד איז געדרוקט זײער שײן, אויף גוטן פאפיר. דאם ערשטע העפט װערט פאנאנדערגעשיקט מיטן היינ־ טיקן נומ. 4. ״דאס כד״ע װארט׳' רואכנכלאט דערשײנט אין לאנדאן אעטער דער רעד. פדן ד״ר י. נ־. שטײנבערג, בײ דער מיטארבעט פין די ליטערארישע און פובליציםטישע קרעפםן. דאס פרײע װארט איז >ן אומןסהענגיקע טריבונע פ*רן סרײען סןציןליםסישן געדאנק. דאס פרײע װארט הןס ■-ןקלןמירם ארן זעצס דורך דער לןזינג סין צונױפריפן ןן ןלװעלםלעכן קןנגרעס פון די ײדישע ןר׳ בעסער־מןסן, װןס *יז הײנס״זו־סןג דןס ןקםיעלםשע עײס־ געבןס סין ײדישן לעבן. 16 ו״טן ברויסער כארמאט פר׳יו סב גר. *ו נזקומין ניי רי!־יפיננס-ספזרקויסזר אבאנאמענט-פרײז 3.50 זל. א קװארםל. ןדדעס פזן דער רעדווקציע ״. 1>סו1ז .151 \זס1¥ 5ס0 1 .£ חס1>חס.1 אדרעס סאר נעלט־איבערװײזינגען אין םײלן: .28.082 .0 .א .ק €זאסז1סבס ס)חסא .16 .רת 45 1>1קו1ס״\סא ,3׳*י520ז6^ ,חסוחז€זי\3ז8 ובאנירט די ״ליט. בלעטעױ. אויפן יאר 4ב*4 עלםסער יארגאנג די זעלבע .•־אפעםיאנעלע פאדי־נען קיץ שליחיס צ• נישש־ײדישע טאבדיקאנטן ם־ט א פזןדעדוננ >>דעד ם־ט א ב־פע פננעםען יידישע א־בעםער 7 אץ קאן םען דען נישט נעטינען טאקע אץ דעד ״םאלקם־ צייטינג״ קײן פאטעדיאל, דאס בא—־זם, אז םען ד.אם *אדבוינן שטדייקן, װען דאט האט געדדאט ט־ט דפם, די ײדישפ אדעעטפד זאלן בכדל1 מדײבן אן פלעבעדז אץ דער גאנזנע־ קאפף, אז ײדן זןולן ןוננענוםפן װערן ב־־ם רײניקן שנײ און ב״ם קפדן די נאםן איז נישט ״קלײנבירגערלעך״? אדדבא, זזןל מפן םיר ד־־ץ נאך א םא־ ציאליםםישפ פא-םײ אץ דעד .דעלט, װפלכע זאל באנדיםן קאלא־ נ־זאציע שץ שטיןטישע אדבעטעד, דעלבע זזןל שיקן דעלפנאטן צו פאבדיקאנטן, םען זןןל;וננעםען אדבפטעד, דעלכע ז*לן זיץ נעצװונ• נען זיך?)■צרואכן סץ שטרײקן, דײל ס׳דדאט סאױלידן א סאדבאשטע ■וןז־ציע אץ א סאבריק, װעלבע זןןל גרינדן ב-ודאם אויף קעםסן סאד ־עכט אויף אדבעט, װפלכע זוןל דאלטן סײערדיקע ד־שות װעגן דעבט אויף דײניקן שנײ, דעלבע זןול ןוינאניז־דן בןו־ודקעם אויף אײנדאלטן די פלעצעד בײ די םעבאנישע שטילן: אץ ןןם דער ם׳סאד• שט־יט נישם דעם אסתן זץ אץ די אםהע סיבה סון >ןס די אלע ,נןןרםאלע׳ אץ ״נאטירלעבע״ דעדש״נוננען אץ לעבן סון דץ א״־ נענעד פאדט״, דפד, סאדשש״ט זיך, איז נישט איפשטאנד אזיך צו םאדשםיץ פײן ,קלײנבידנפ־לעכע׳ באגײםטעדונג םיס דעם איבעד־ נאננ פץ אינזעדע קדפםעריש־כלי״קידש־אדדאקאטישע ־ינדעד צו אדבפט. און איך פאדלאנג עם נאר פץ אים נישט. איצט נאך א פאר ערקלערוננפן. א־ך בין קײנטאל נישט געדען קײן בינדיםט. א״ף אלפ םײנע ארויםטרעטונגען, א־גאניזידטפ פין ,בונד׳. פלענ איך תםיד פעלדן, אז איך בין נישט קײן בינדיםט, אץ דעד בונד טראנט נישם קײן אחדױת סאד מײנע נעדאנקען אץ אדיםסידן. אםת א־ז נאד, אז ם׳אױ נפװען א שטיק צײט, דפן םײנפ םיםפאטיעם צז אײניקע טײלן סון דע־ אדבעס םון בונד האבן אדי־ בפרנפדינן די אנטיפאטיעם צו זײן שטעלונג אץ ײדישע ם־אנן און צו זײן א־ט דעאנידן אויף פדשײנוננען אץ ײדישן לעבן. פין די דא־ זיקע אנטיפאטיעם האב איך קײנםאל קײן סיד נישט נעפאבט ־־ אץ נישט נאר אין פדידאטע שפזעםן מיט אנגעזעענע פידעד פון בונד, נאר אװך עפנטלעך אין שלים־עליכם־קלוב אץ בערלין. אץ אלע סאלן, װען טען סלענט םיך קװיטיקיװן װי א בינדיסט פלעג איך האלטן םאד םײן הוב תיבף ע־קלפדן, אז איך בין נישט קײן בונ־ דיםט אין םען האדף נישט אנהעננען דפם ״בונד״ םײנע חטאים װי אויך נישט פאדקערט. אין דעם פדמ האבן נישם נעקאנם קײנפ שעותן פארקיםען, אץ קאםאדםקים םו-א אױ איבעריק. נאך א שאי־ דעדטעד דענן צדײ באשולדיקוננען. באשולדיקיננ ניטעד א־נם: איך האב ם,י.־א זאנן, אז איך בץ א צװניםט, טחםת איך קאן פאדלי־ן דעם ,פא־װעדטם׳. נו, אױ, ־אשית, א שאקט, אז אץ ,סאװװערטם׳ אדבעטן םעױ צױנ־םטן, װי נישט־צױניםטן; דעד רפ־ דאקטאד אב. קאהאן אץ זײן פארטדפםע־ הלל ראנאף טדעטן אפילי *דײם אײף פיעלי־צװניםטישפ פארזאםלוננפן. חוץ דעם, אװב דעי ״סאדװערטם׳ דאלט נעדען קעגן ם״נפ םיםפאש״עם שא־ן צױנױם, דאלט ע־ די דאזיקע ארטיקלען נישט נעדרדקט, נישט געקוקט א-ף םײן שדעדן זיך, אז איך בץ נ־שט קײן צױניםם. דאדטן סאדשט־ט טען אייך זײעד גים, אז װיםטיק אױ נישם טײן שבועה, אז איך בץ נישט קײן צױניםש, נא־ םײן באלײבטן די סאקטן אץ ציוניםשישן נ״פט. באשולדיקינג נוםע־ צװײ: איך האב קײן םוט נ־שט דך עד־ קלעדן סאר א ציוניםט, איך שעם זיך זאנן, אז איך בץ א צױניםט. נ־, איך ם-עטענדיד נישט אויף זײן איױ םיטיק, װי קאסאדםק•; אבפ־ איך פאדשט־ אײך נישם, םא־ ־אם דא־ף םען נרװם טיט, כדי ז־ך צו עדקלע־ן פאד א צידניםט. דענן ם״ן שעפען זיך איז די זאך אזוי ם־ף, אז איך בין עם פשוט נישט טשינ םיט ט״ן קלײ־ נפם שבל. םײן אםתע באצױננ צום צײנױם אין גענונ קלאר פין םײן אדטיקל. צוליבן איבעו־פלום פױ מאטעריאל צוליב דעם אומגעהױערן איבערפלוים סין מאטעריאל, װאם מיר באקומען, און צוליב דעם, װאס עס זענען פמעט פאר יעדן נומער דא אקטועלע זאכן, װאס לאזן זיך נישט אפלײגן— האבן םיר נישט די מעגלעכקײם צו פארעפנטלעכן באצײטנם א רײ צוגעשיקטע זאכן םון אונזערע שטענדיקע מיטארבעטער. ריר בעטן בײ זײ אנטשולדיקונג. — דעדאקעיע ״?׳ש. ב?עסעד״.