Literarishe bleter · 1934-01-05 · 1 (5.1.1934) · p. Seite 13

זײט 13 ליטער*רישע בלעטער נומ. 1 ו504) באגדיםונגען נעםש ןןן ט־ין ם*־ם*עשיקשע!*נ־־םרננ צום גדױםן ירט״טיכ שונט ,500־ט;* ניטע־ ,דישערא־־עזע ברעשע.־'. טיר .לינששן איין־ אין דער ציקינשש א םך יםים שרבים. םיש הא־ציקן גרוס יוסף ק$םטן און דינ־ קסניג סשאניםלאר. צום רעדאקטאר םון די ,לים. בלעטער׳. די שא־ראלטיננ שונט ־דישן םשורענשןישאר־ן אין טאנשעליע ושדאנק־־ך) שיקש א־ך א רארעםע באנריםיננ צים דע־ש־נען שונם 500-טן ניםער ״ל־שע־א־ישע בלעטער׳. אלם אויםררוק שין אוניע־ באש־ליקוננ אינם ױםיטרב שין די ״ליש. בלעשע־' — די אידשעיעשאנטששע ־דישע לישע־אשור צ־ט• ש־ישד׳ — שיקן טיד צי דעם באש־עף שא־ ד- םאגאטן אבאנא• םעגש םיש דעד ביבע־יש־עםיע, דאלשנדיק עם אדם א־נציקן אושן שין באערן די .לים. ביעשעד׳. ײדישער סטודענטן־פארײן אין מאנאפאליע. - שרעזידענשנ ם. גא?ד3'1רג, םעק־עשאדנ י. ־שפידא ״װ'?גער םאג" װעגן די ״?יס. בלטםער״ ברענגענדיק דעם אינהאלט פון דעם ססליטן נומ. ,ליט. בלעטער׳, - שרײבט דער ״װילנער טאג׳: דער נומער איז רײך און אינטערעסאנט. אבער נישט דאס איז דער עיקר. עס איז באמת א רעקארט אט די' דאזיקע ציפער 500 נומערן פון אן ערנסטן ארגאן פאר יידישער יקולטור, און דער רעדאקטאר פון די ״ל ט. בלעטער׳ נחמן מײזיל מעג זיך איבערנעמען מיט זײן אויפטו, װאם ר.אט אםשר זיין גלייכן נישט אין דער געשיכטע םון דעם ערנםטן געדרוקטן ייד־שן װארם. נ. מײזיל פארדינט פאר דעש דאזיקן אויפטו די אנערקענונג פון אלע די װאס קעמפן דעפ גרויסן קאמף פאר דער יידישער קול• טור אין דער ײדישער סביבה, דער דאזיקער - פןןר קולטור יידישער - אומדאנקבארסטער כביבה װאס מ׳קען זיך נאר פאר״ עטעלן. אבער נישט גאר אנערקענונג, נאר אקטױוע שטיצע מענ נחמן מײזיל פארלאנגען בײ אלע די, 'װאם מײנען ערנםט מיט דער ײדישער קולמור און דעם יידישן װארט. בםרט, אז די דא• זיקע שטיצע דא־ף זיך בליױ אויםדריקן 'אין מאכן מעגלעך די װײכערדיקע רעגולערע דערשײנונג םון די ״ליט. בייעטער״, אן ארגאן, װאם בארבונדט אונז מיט דער גאנצער װעלט, מיט אלע גרויסע און קליינע, נאענטע און װײטע יידישע ישובים, װו עס װערט אין ראנגלענישן און פײן געבו־ט דאס יידישע לעבן, װו עם פינקלס אין דעם ארומיקן חישך פון די יידישע צעשטערונגס• פראצעםן דאס פײערל פון יידישן שאפן! פדאכט־דעקלעך די אבאנענטן םון די ״ליטערארישע בלעטער״ קאנען באקומען פראכט-דעקלעך צו די װערק םון קנ1ט האמס|| - י*ם יעזסע קעעיסי, יי יעזסע שיײי׳ די רדןגלער, די סס$ס זעגלסוס, מיססעריען, סןן• נענןני, ר$זן, װײנער נײם נררנען, װיקס$ײ>, רינגער. לע|| טאל0טא" — אננא קערענינא (4 דעקלעך), די קיײניי״סענאםע, רעקאנריססן, קןזיק. פרײז פרן א דעקל - 1 גילדן (מיט פןןרטןן) אדרעס פאר געלט: 659 .ס .א .ק ,ז״נ־א .א .7 24 (זז|5ײסג1ץ1ז0 ,וז*ג52זג׳ג' .י'י61)£|8 .זש)ו.ו״ גענעבן די זיטן און לעבנם־שטײגער םון ײדישע ננבים מיט זײער ספעציםישן ננבישן לשון. די פיעסע האט אלע שאנסן צו געםעלן דעם עולם און װעט גײן װאכן און יװאכן. אײגיקע מאמענטן דארםן נאך אויסגעבעסערט װערן. און עס װעט גײן א פיעםע, װאם דעד עולם װעט זי גערן זען. אבער װו איז דאס אמתע גוטע טעאטערז דוײ פועמיעדעס (א'ן ק$ם'גסק'ס םעאםער — ״סיװעם זײן גוס/" א'ן ״ע?ד$ראדא" — ״גחת פןן קיעדעי־", א'ן ״סקאלא״ — ״דץ חורה״) שװער איז די ראלע םון דעם ײדישן רעצענזענט: ער זיצט אםט אין ײדישן טעאטער, ער קריצט מיט די צײן, איז אויפגע־ בראכם םון דעם ״שטיק״, דער רעזשי, םון דעם שפילן, - אבער ער דערמאנט זיך אן די ספעציעלע, םפעציםישע באדינ־ גוננען, אין װעלכע עם קומט אוים דעם ײד־־שן טעאטער און דעם ײדישן ארטיםם צו ארבעטן - און דער כעכ גײט אפ... אפט״ מאל װילט זיך ארוים מיט א געװאלד, מיט א קלאפ אין טיר, אבער באלד קוםען אויפן רעױן די שװעריקײטן, מים װעלכע עס איז םארבונדן די ארבעט אין ײדישן טעאטער, - און מעןהויבמ אן דן זײן לבף זכות. אט דאם שטענדיקע ״געמען אין אכט״ ברענגט געװים גרויס שאדן דעם ײדישן טעאטער. מען געװײנט זיך צו פשרות, מען פאסיט זיך צו צו דער ״געשאפענער לאגע״, װאם איז םוף־כל־סוף אן אומגליק פאר דעם ײדישן טעאמער... װען מען זאל צוגײן צו די דרײ פרעמיערעם פון שטאנד־ פונקט פון אמתן, טאקע אמתן טעאטער, װאלט מען זיי געדארםט טאדלען. דאס איז נישט דאס טעאםער, װאס מיר דארםן, און מיט אט דעם טעאטער װעלן מיר װײט נישט פיארפארן. אין דער שטאט ויוארשע, װו םיר האבן גוטע, גלענצנדע פויליישע טעאטערן מיט גוטן אײראפעישן און אײגענעם רעפערטואר, מיט גוטער רעזשי, גוטע אנםאמבלען און מים פרעכטיקע אױםםירינגען - טארן מיר נישט ארויםקומען מיט אזעלכע םיני םארשטעלונגען, מיט אזא נעבעכדיקן רעפערםואר און סיט אזא מיןי שפיל.. אבער, װי געזאגט, מען דארף ״נעמען אין אכט״, מען ״דארף'געדענקען די באדיננוננען״ און אזוי װײטער און װײטער... יא, שװער איז די ראלע פון דעם יידישן רעצענזענט, װאם דארף שעלטן און קוממ גאר בענטשן... אבער וײ מען זאל 'נישט װע,ן זײן װייך און גוטהארציק - קאן מען נישט מוחל זייין אידא קאמינסקא םאר איר אויםירונג ״ם׳װעט זײן גוטי.״ און גראד דערפאר, װײל אידא קאםינסקא װאלם געדארפט מיט איר טעאטער־דעי־םארונג װיסן, װאס עם איז גוט פאר איר און פאר די גענעבענע באדינגונגען אויפצופירן. ״ם׳תעט זיין נוט:״ איז געװען אינגאנצן נישט גוט: עס איז א מוזיקאלישע קאסעדיע, װאס איז געגאנגען אין בערלין, אין װין מיט דערפאלג.'דארט איו'מםתמא די באועצונג םון די ראלן גע• װען צוגעפיאםט ציו די ראלן. און װאם האט אידא געגעבןז איז זי דען צוגעפאסם פאר דער הויפט־ראלע, װאם זי האט געשפילט? אויך די איבעריקע אקטיארן זענען געװען עלעכט, װאם שלעכט הייםט. וױ מחותנים איויף א פרעמדער חתתה... הקיצור, א שלעכטע םארשטעלונג אין אלע הינזיכטן. ״בעסער״ איז שוין געװען די פשוטע, הארצרײסנדיקע מע־ לאדראמע .נחת פון קינדער׳. אן פרעטענזיעס, אן ״מאדערנע״ מעשיות - האט ם.ן אפגעשפילט עולעך און אויםריכטיק, אויפן אלטן שטײגער. םענטימענטאל, הארצרײסנד, אבער געשפילט מיט נאנצן הארצן. מ. באזשיק איז א גוטער אקטיאר, ער האט ארויס• גערופן םרײד בײם 'עולם. הגם ער דערלויבט זיך אפט ״איבער• צוזאלצן״... איך האב געלאכט םון טיםן הארצן און ״מיטג-לעבט״ די אלע ,מעלאדראימאטישע״ מאמענטן. - געשטעלט און געשפילט איז די פיעסעי גאנץ פײן, װיי אין דעם אלטן בעסערן ײדישן אפערעטע־טעאטער. - יא, שוין בעסער שפילן אלט און גום, אײדער ,נײ״, ,מאדערן׳ און שלעכט... גאנץ םיין אייז די סארשטעלונג ידין תורה״. מארים לאמפע האם אמביציע. נאך ״אורםי־יל׳ און נאך די ״דרײ דיבוקים״ און נאך ״טביה״ האט ער געגעבן א לײסישע םארשםעלונג ״דין תורה״. דראמאטיזירט דורך ר. שושנה לויט אורקע נאכאלניקס א ראםאן ״גנבישע ליבע׳• די םארשטעלונג האט פארמאגס לײט׳שע רעזשיםערישע מאמענטן. דער יאנהויב - דיי תסיסה מיט די קוק• לעס, װאס דרײעין זיך ארום, היאט נעשאפן א שטימונג. אויך אנ• דערע ביילדער האבן אויםגעזען גאר לײטיש און געמאכט אן אײנ• דרוק. די סארשםעלונג געפעלט, רײםם־מיט. אמבעסטן איז דאם בילד ״דין תורה׳, אין וועלכן עס זענען מיט א םײנעם הומאר ג. ם.