Literarishe bleter · 1934-01-05 · 1 (5.1.1934) · p. Seite 13

זײט 13 ליטערארישע בלעסער נוימ. 1 (504) באגדיםונגען נעםש ן>ן םין סא־שעעסיקטע כאני־־ונג צום גו־ױסן דם״טוכ שינם ,500־ם;* ניטע־ ,ד-שעדאר-סע ברעםער*. םיר װינםשן א־יך אין דעד ע־קינםם א םך יפ־ם םובים. םים רא־ציקן גרום ײםף ק$םען אזן דינד׳ קזננ'ג םםאניםלאר. צום רעדאקטאר םון די ,ליט. בלעטער*. די םא־ראלטיננ םונם יידישן םפורענםןיםאר־ן אין םאנאעליע (םראנק־״ך) עויקם א־ך א רארעםע באגריםיננ צום דע־ש״נען פינם 500-טן ניםער ,ליםערא־ישע בלעטער*. אלט אויםד־וק סין אונזע־ באט״ריקיננ א־נם ״םיטוב םון די ,ריט. ברעםע־* — די איוטע־ענזאנטטםע ״דישע ריםע־אטיר צ״ט• ש־יםד׳ — שיקן םי■ בי דעם באט־עף םא־ ו—״ םאנאטן אבאנאי םענט םיט דעד ביבע־יא־עטיע, דארטנדיק עם אײם א״נציקן אוםן טין באערן די ,ליט. ברעטער״. ײדישער סטודענטן־פארײן אין מאנאפאליע. - ס־עױדענט: ם. גא?דב'1רג, םעק־עטא־: י. שפירןן. .,ײ'?גסר םאג'1 װבגן די ״?׳ס. בלבטבר" ברעננענדיק דעם אינהאלט פון דעם 500-טן נומ. ,ליט. בלעטער*, - שרייבט דער ,װילנער טאג*: דער נומער איז רייך און אינמערעסאנט. אבער נישט דאס איז דער עיקר. עס איז באמת א רעקארט אט די דאזיקע ציפער 500 נומערן םון אן ערנסטן ארגאן םאר יידישער יקולטור, און דער רעדאקםאר םון די .ליט. בלעטער״ נחמן מײזיל מעג זיך איבערנעמען מיט זײן אויםטו, װאס האט אפשר זײן גלייכן נישט אין דער געשיכטע םון דעם ערנםמן גיעדרוקטן ײדישן װארט. נ. מייזיל פארדינט פאר דעש דאזיקן אייפטו די אנערקענוננ פון אלע די װאס קעמסן דעפ גרוייסן קאמף פאר דער יידישער קול• טור אין דער ײדישער סביבה, דער דאזיקער - פןןר קולטור יידישער - אומדאנקבארסטער כביבה װאםי מ׳קען זיך נאר פאר־ שטעלן. אבער נישט נאר אנערקענונג, נאר אקטױוע שטיצע מענ נחמן מײזיל פארלאנגען בײ אלע די, יײאס מײנען ערנסט מיט דער ײדישער קולמור און דעם יידישן װארט. בםרט, אז די דא• זיקע שטיצע דאיף זיך בלויו אויםדריקן יאין מאכן מעגלעך די װײכערדיקע רעגויערע דערשײנונג םון די ״ליט. ב״עטער״, אן ארגאן, װאס בארבונדט אונז מיט דער גאנצער װעלט, מיט אל״ע גרויסע אוין קליינע, נאענטע און װײטע יידישע ישובים, װו עם װערט אין ראנגלענישן און פײן געבויט דאס ײדישע לעבן, ײו עם פינקלט אין דעם ארומיקן חושך פון די יידישע צעשטערונגם■ פראצעסן דאס פייערל פון יידישן שאפן! פדאבט־דעקלעך די אבאנענטן פון די ״ליטערארישע בלעטער״ קאנען באקומען פראכט-דעקלעך צו די װערק םון ^1313 האמסןן — ו*ס ימס• קאיסי, וי י״ס• #רײדי די רןנלער, די ססןס זענלסןס, םיםםערימן, וןן. בענןני, ראז*, װײעער בײם נרונעץ, װיקםןייו, רינגער. ל1111 טאל0טא' — *ננן קןרענינ* (4 דעקלעך), יי קרײניי־*ס*נ#סע. דקקווני'ססן# קןז#קן. פרײז פץ א דעקל - 1 גילדן (מיט פארטא) אדרעס פאר געלט: 639 .ס .א .ק ,1*2(18יז .א .7 24 *ז51״\סו1ץ*ז0 ,סעוגעגזםשו ."זס)ס81 .זס)!.!,. געגעבן די זיטן און לעבנס־שטייגער פון יידישע גנבים מיט זײער ספעציפישן גנבישן לשון. די פיעסע האט אלע שאנסן צו געםעלן דעם עולס און װעט גײן װאכן און יװאכן. אײניקע מאמענטן דארםן נאך אויםגעבעסערט װערן. און עס װעט גײן א פיעםע, װאס דעד עולם װעט זי גערן זען. אבער זזו איז דאס אמתע גוטע טעאטער? דוײ פרעמיעועס (א'ן קןזסיינםקיס םבןןםבר — ״םיװבם זײן ז״זםד־ אין ״זנ^דאראדא״ — ״נחת פזן ק'נדב'~" א'ן ״םקא?א" — ״ד'ן תזדד׳'״) שװער איז די ראלע פון דעם ײדישן רעצענזענט: ער זיצט אםט אין ײדישן םעאטער, ער קריצט מיט די צײן, איז אויפגע־ בראכט םון דעם ,שטיק/ דער רעזשי, םון דעם שפילן, - אבער ער דערמאנט זיך אן די ספעציעלע, םפעציםישע באדינ־ גונגען, אין װעלכע עס קומט אזיס דעם ײדישן טעאטער און דעם ײדישן ארטיםם צו ארבעטן - און דער בעכ גײט אפ... אפט־ מאל װילט זיך ארוים מיט א געװאלד, מיט א קלאפ אין יטיר, אבער באלד קומען אויפן רעױן די שװעריקײטן, מים װעלסע עס איז םארבונדן די ארבעט אין ײדישן טעאטער, - און מעןהויבט אן דן זיין לבף זנות. אט דאס שטענדיקע ,נעמען אין אכט׳ ברענגט געײיס גרויס שאדן דעם ײדישן טעאטער. מען געײײנט זיך צו פשרות, מען פאםט זיך צו צו דער ,געשאפענער לאגע׳, װאס איז סוף־כל־סוף אן אומגליק פאר דעם ײדישן טעאטער... װען מען זאל צוגײן צו די דרײ פרעמיערעס פון שטאנד־ פונקם םון אמתן, יםאקע אמתן טעאטער, װאלט מען זײ געדארסט טאדלען. דאס איז נישט דאס טעאטער, װאס מיר דארםן, און סיט אם דעם טעאםער װעלן מיר װייט נישט פיארפארן. אין דער שטאט ויוארשע, װו םיר האבן גוטע, גלענצניע פויליישע טעאטערן מיט גוטן אײראפעישן און אײגענעם רעפערטואר, מיט גוטער רעזשי, גוטע אנסאמבלען און מיט פרעכטיקע אויפפירונגען - טארן מיר נישם ארויםקומען מיט אזעלכע מיני םארשטעלונגען, מיט אזא נעבעכדיקן רעפערטואר און נ.ים אזא מיןי שפיל.. אבער, װי געזאגט, םען דארף ,נעמען אין אכט׳, מען ,דארף געדענקען די באדיננונגען׳ און אזוי װײטער און װײטער... יא, שװער איז די ראלע פון דעם יידישן רעצענזענט, װאס דארף שעלטן און קוממ גאר בענטשן... אבער װי מען זאל ינישט װע׳ ן זײן װײך און גוטהארציק - קאן מען נישט מוחל זיײן אידא קאמינסקא םאר איר אויםירוננ ,ס׳װעט זײן גוט;״ און גראד דערפאר, װײל אידא קאמינסקא װאלט געדארפט מיט איר טעאטער־דערםארונג װיסן, װאס עם איז גוט פאר איר און פאר די גענעבענע באדינגונגען אויפצוסירן. ,ס׳מעט זײן נוט:״ איז געװען אינגאנצן נישט גוט: עס איז א מוזיקאלישע קאםעדיע, װאס איז געגאנגען אין בערלין, אין װין מימ דערפאלג.' דארט איז ימסתסא די באזעצוננ סון די ראלן גע■ װען צוגעפיאםט ציו די ראלן. און װאם האט אידא געגעבן? איז זי דען צוגעפאםט פאר דער הויפט״ראלע, יװאם זי האט נעשפילט? אויך די איבעײקע אקטיארן זענען געװען'עלעכט,'װאם שלעכט הײסט. וױ מחותנים אויף א פרעםדער חתו׳ה... הקיצור, א שלעכטע פארשטעלונג אין אלע הינזיכטן. ,בעסער׳ איז שוין געװען די פשוטע, הארצרײסנדיקע מע־ לאדראמע .נחת סון קינדער׳. אן פרעטענזיעס, אן ,מאדערנע׳ מעשױת - האט מ.ן אפגעשפילט עולעך און אוייפריכטייק, אויפן אלסן שטײגער. סענטימענמאל, הארצרײםנד, אבער געשפילט מיט נאנצן הארצן. מ. באזשיק איז א גוםער אקטיאר, ער האט ארויס• גערוםן סרײד בײם יעולם. הגם ער דערלויבט זיך אפט ,איבער• צוזאלצן׳... איך האב געלאכט סון םיסן הארצן און .מיטג-לעבט״ די אלע ,מעלאדראיםאטישע׳ מאמענטן. - געעטעלט און געשפילט איז די פיעסע גאנץ פײן, װיי אין דעם אלטן בעסערן ײדישן אפערעטע־טעאטער. - יא, שוין בעסער שפילן אלט און גוט, אײךער ,נײ׳. ,םארערן׳ און שלעכט... גאנץםײן איז די םארשמעלונג ,דין תורה׳. מאריס לאמפע האט אםביציע. נאך .אורטײל׳ און נאך די .דרײ דיבוקים׳ און נאך ,טביה׳ האט ער געגעבן א לײטישע סארשטעלונג ״דין תיורה׳. דראמאטיזירט דורך ר. שושנה לויט אוריקע נאכאלגיקס א ראםאן ״גנבישע ליבע׳. די םארשטעלונג האט פארםאגט לײט׳שע רעזשיםערישע מאמענסן. דער יאנהויב - די תפיסה מיט ךי קוק. לעם, װאס דרײען זיך ארום, היאט געשא&ן א שטיםוגג. אויך אנ• דערע ביילדער האבן אויסגעזען גאר לײטיש און געמאכט אן אײנ• דרוק. די סארשסיעלונג געםעלט, רײסס־םיט. אמבעםטן איז דאם בילד ״דין תורהי׳ אין װע׳־כן עס זענען מיט א םײנעם הומאר נ. ם.