Literarishe bleter · 1934-01-05 · 1 (5.1.1934) · p. [Seite]

5 יאנואר פרײיז 50 גר. 02018 ילעע־אד־צזע בילעמניה^^ ■■■■■*■■■^י?יפלגיראביור ■ פארעלאג 3.קקעצק*ן,וזארשע, יעקב ב#ס:אש$נסקי / ב{ענ#סי>1ײרעס א נייע טשערנאוויצער קאנפערענץ איז נויטיק פאלעםטיגע און די פאלםען... און איך האב שוין דעםןלט םארשטאנען, אז די גלות״רןןםאנטיק איז דער סאמע היםוך םין צױניזם. און אז דער ציוניזם איז דער גרעסטער שונא םון נארמאלן לעבן אויף די ערטער, אדער, וױ ציזניסטן זזןגן — גלות-לעבן. די גלות-ראסאנטיק האט זיך געקלאמערט אין דער נאענטער ײדישער םארגאנגענהײט, זי האס געםאכט א השנלה■ רעװיזיע און געװיזן, אז נישט אלץ אין אלםן לעבן איז געװען אזוי שלעכט. האט פרץ געזוכט דעם ניגון פון דער דןןזיקער פארגאנגענהײט און געםונען האט ער עטיק און די מןןראל םון איר. שלום אש האט געװיזן אירע שײנקײטן און האס צומאל אםילו מיאוסקײםן געמאכט שײנקײםן, און ז. י. אנכי האם געכאפט אן אלטן ניגון, און דוד אײנהארן האט מתיקותדיק געזונגען בענקשאםט-לידער, און א. װײטער האט געמאכט םאר• צװײםלטע פרוװן זיך אוםצוקערן צום אלסן שטײגער. די גלות■ ראמאנטיק האט זיך זײער אםט באהעפט םיטן םןציאליזם מון זיך אנגעשפארט אן אים, און נישס אײנמאל איז זי אבער אויך געװען א חרטה אויםן סאציאליזם, פונקט װי דער צײניזם איז געװען א חרסה אויף דער השכלה. משה ליטװאקאװ האט זײער ריכטיק אנגעװיזן, אז ס׳איז םאראן א גרויסע שײכות צװישן םשה לײב ליליענבלום און א. װײטער, דער ערשטער איז דער משכילישער בעל־תשובה, דער צװײטער — דער סא• ציאליסטישער בעל־תשובה. דאך איז די גלות-ראמאנטיק נישט געװארן אין איר גאנצן קײן אפיקורםות אין סאציאליזם. אדרבא• זי איז געגאנגען צומאל האנס בײ האנט מיטן סאציאליזם און צומאל בײ זיין זײט. םון דעם מאמענט אן, זינט די גלות ראמאנטיק איז געװאוץ ײדישיםטיש, האט זי שוין אםן דעקלא רירם איר נאענטקײט צום סאציאליזם. ײדיש איז דאך די שפראך דורך װעלכער דער הםון עםאנםיפירט זיך... און אויב די גלות-ראמאנטיקער האבן נאר םײלװײז זיך געסוליעט צום ײדישן סאציאליזם, האט דער ײדישער םאציאליזם אינגאנצן אקצעפטירט דעם גלות און זײן שפראך — ײדיש. אויסנאמען זענען אין די לעצטע יארן די רעכםע פועלי-צױן, װאס דערנענטערן זיך און זיכער און יאװגע צופ העברעיזם. אױך דער װולגארער ײדיש־אמעריקאנער םאציאליזם, װאס אנער• קענט שםראךיאסימילאציע. און אזוי ארום האט אונזער גלות• יעקב לעשטינסקי האט אסן און םוטיק און ערלעך אויסגעדריקט זײן םערזענלעכע םארצװײםלטע שסימונג. ער האט איבערגעלעבט חורבן דײסשלאנד און א צװײטן גלות. איצטער האלט ער שױן בײם דריטן — איז ער ארײנגעפאלן אין פע• םימיזם און פארצװײםלונג. ער האט אבער פארגעסן איץ זאך: אז דער פרט איז דאך נישס אלע הונדערט פראצענט םאסגעבנדיק םארן בלל... דער קאראול-נעשרײ, אז דאם ײדישקײט גײט אונטער — איז נישס נײ. ער האט זיך אנגעהײבן. באלד װי די השכלה האט זיך ארײננעריםן צו אונז אץ לעבן ארײן מיט שטורעם אץ - געבראכט װינס. די השכלה האס אונטערגעבראכן די יסודות סץ אונזער נאציאנאלן לעבן. זי הז^ז אבער געטאן גישט נאר דאם אלײן, זי האס אױך אװעקגערויבט בײ אונז דעם גאנצן דן פון לעבן. די אלטע רעליגיע האט געהאלטן א שײן איפיירן קאפ, דער ראציאנאליזם האט דעם שײן אויסגעלאשן. און אץ שליממזל האט שוין געשםעקם דאס מזל: אזוי וױ צו קײן מאסן׳זעלבסטמארד האט עם בײ אונז דאך נישם געבראכט, כאטש שטימונג דערםאר איז לויט ם. ז. פײערבערנ און ם. ל. ליליענבלום יא געװען — און דארט, װו מיר האבן נעזוכט א זץ סאר אונזער לעבן, האבן םיר שוין אױך געזוכם אן אנשפאר. עס זענען געקומען םארשידענע רעאקציעס קעגן דער השכלה און איבערהויפט — דער צױניזם אץ די גלות-ראמאנטיק. דער ציוניזם איז געקוםען צום אויםדרוק דורך פאליטישער טעםיקײט, די גלות־ראמאנםיק — דורך ליטעראסור. נישט נאר דער הערצליזם, נאר אויך דער אחד-העמיזם איז געװען אץ איז פאליסיק, פעת דער דופנאװיזם איז יארנלאנג געבליבן אץ דער ליסעראטור• אבער די ראמאנטישע ליטעראטור אונזערע האט געוױרקט, וױ םאליטיק. זי האט נעסורעמט אונזער לעבן,*ארויס• געבראכט די שײנקײטן און אינהאלטן דערםון. די ליטעראטור האט, אזוי צו זאנן, אקצעפטירט אונזער גלות׳לעבן אץ געזוכט דערפאר יםוד אץ זץ. זײענדיק נאך גאר א ױנג בחורל, האפ איך אםאל געהערם דעם העברעישן שרײבער יעקב ראבינאװיטש ױך בײזערן אויף דוד אײנהארן, הלםאי ער באזינגט ליטע און די בעריאזקעס. מען טאר דאס נישס — האט ער געשריגן — מען דארף באזינגען