Literarishe bleter · 1933-12-15 · 50 (15.12.1933) · p. Seite 814

ליטערארישע בלעטער נום. 50 (501) זײם 814 נחים במח אלס באטײליקטע) איז איננאנגן אפנעזאגט נעווארן, װײ אפילו נישס א מנין בוהערער איז געװען פאראינטערעםירס אין דער דעבאטע. אזיי ארום א־ז אלץ געבליבן בײם אלםן: דער ראדיקא• לערער ארבעטער-עלעמענט (מינימום ססס.סז בענערע טעאטער- באזוכער!), פארטריבן אײנמאל פון יידישן טעאטער צוליב דעם זיין-צײטיקן באיקאט אויף דער .מארגן-פרייהייט״, האט זיך םער נישט אומגעקערט — םארקערט: די ,מארגן-פרייהייט״ האם אין איר קעגן-אטאקע אזוי פארנמאסט די באצױנג צו טעאטער, אז אפילו דער אײגענער ,ארטעף״ שפילט איצט (״דער דריטער פאראד״ — אפשר זיין בעסטע פארשטעלונג) פאר א ליידיקן טעאטעד. דער מיםל-קלאם װידער, געטראםן עקאנאפיש פונקט ווי דער ארבעכער, האט גענונ צו זינגען און צו זאגן םים טעגלעכע דאגות-פרנסה, אין דער גיריקסטער טעאטער-גײער האלט דעם דאלאר און .ױאדט — בױ װידער דאם ,גרעםט-בעסטע׳- װעט אים אריינלאקן אין א טעאטער. זשיפעט דערװײל דאם יידישע טעאטער מיט בענעפים- הכנסװז און װארט אומגעדולדיק אויף א נײ-אנטפלעקטן ״חדוש׳/ א בוך װאס האט אײפגערודערט די װעלט! ״דאס ברוינע בוך ײ?נגן רײבסט;#ג*אךנט?1רצינ17נג הים?11ר*םעראר 9■^ ן #רױסגענעבן דוייכן אינסערננזימנאלן הילסס־קןמיםעס סןר די קרננית סין דײסשן פאשײס אינסערן סןרזיץ םון אײגשסײן און יןרר ם*רלײ אויטאדיזיוטע ״דישע אויסנאכע . 7 העפטן — 20 בילרער פדייז 2.10 זל. (םיט םא־ם* 2.40). ם*ר אויםלאכד 3 זד1. םינו ■•ן־ש?. צו ב*קוםען ב־י *לע *־יםיכנם־םא־שפ־יםער. װי אויך דירעקם אין פארלאנ אדרעם פאר בריװ: ,״>!16ס11נ811-ח826סח0״ ,178 .)צססק .2ת>51 געלט: .25.449 .0 .א .? ײע קאטאלאגן פון דער ״גראשן־ביבליאטעק״ - אוסזיםס םאנד פאד ד• ״דיט. בלעטעד״ פון דעם אװנס אין מעקםיקע לבבוד דער ױבילײ פון די ״ל־ט. בלעטער״ דורך יעקב גלאנץ (רעד. םון דמר ,םעקסי- קאנער יידישער שטים,׳) — 55 גילדן. יעקב גלאנץ גיט 1 דאלאר און רופס ארוים: םשה צעשינםקי (שיקאגא), נפתלי גראס, א. ניםענזאן, ד״ר א. אײסען (נױ-יארק). — ב. ט. גים 1 דאלאר. - נ. מען — גיט 36 גילדן. — אין די שול און גלחים פון די אמבאנעס), איץ באזונדערס: דעם יידיש-נאציאנאלן סענטסענט ודי לאגע אין דייטשלאנד). אץ דער אלגעמיינפר קריזים האט דא אויםגעצײכנט אונטער• געשפילט: בראדװיי האט שוין זײט לאננ זיך אפגעקערט פץ םסאר-רעקלאמע; פיעסעס מיט ערשטקלאסיקע םטארם (די בא• רימארס למשל) זענען שנעל אראפ פץ שפילפלאן, בעת גוטע פיפםעם (בלויז סיט אנםאמבלען) האבן געהאס םעזאנען-לאנגן דערפאלג (״סטריט סין״, ״אגרענד האטעד״, ״גרין פ־יסטשורם״ א. א.). דער ענגליש-אמעריקאנער טעאטער-גייער זוכט הײנט װײניק באקאנכע שוישפילער-נעמען, קען זעלטן אפי־ו דצם םחבר פון זײן טעאטער-שטיק (אחוץ א אניעל אץ זײנסגלײכן)— װאם אים אינטערעסירט איז: די נומע פיעסע, װעלכע װערט אים רעקאמענדירכ דורך דער פרעסע (ארײנגערצכנט די ״טעאטער-ג־לד״, װעלכפ האס נאך דורך איר אויםגעצייכנט אבאנענטן-סיסטעם זיך שוין דער־וארבן א באזונדן צוטרוי ביי אירע באזוכער). אין נארמאלע צייטן פלעגט נאך דער טעאטער- נייער ״עקספען־עמענטירן״ מיט זיך אויף אייגענעם אחרײת: אויםגעקליבן פאר זיך א פארשטעלונג — און איז אים נישט געפפלן געװארן, האט ער גפזוסט א צװײטע. אנדערש איז אין איצטיקן קריזיס: דער דאלאר װערט געהאלטן װי אן אבן טוב — אץ דארף מען אים אויסגעבן אױף טעאמער, מוז עם שוין זײן ״דאס גרעסטע״ — במילא קריגט ארײן אט דאס ״גרעסט־ צפשריגענע״ די גרעסטע צאל באזוכער, בעת די ״הינטערשטע- ליקע׳ טעאסערס פוסטעװען. אין דעם ליגט, װײזט אויס, דער הויפט-סוד פון דעם זןזוי-אומפארשטענדלעכן דערפאלג פון ״יאשע״ און ״ראמאנם״. האבן אט די דפרפאלגן װײניקסטנם געלאזן, װעלכע שפורן אויף דער ײדישפר גאס? אויבנאױף האט זיך ארויסגעװיזן, אז יא: דער באלעבאס פון םפקאנד פװעניו-טעאטצר וזיך אפנים מתקנא געװען אין שװארצם פארדינסטן) האט בחפזון געביטן די ״פרינציפן״ פון זײן טעאטער, צונויפגעשפאנט הירשבײן-דימאװ מיט א בולאװ- נאלדענבורג-אנסאמבל אין איז ארײן אין ״ליטעראטור-ביזנעס״. אן ענלפכן חשבין האט געמאכט דזשעני גאלדשטיין מיט איר ליבערמאן-הערמאנס ״דער נדר״. אפילו לודװיג זאץ האט פרו. בירט ״מאדערניזירן״ די באדער-רומשינסקי אפערעטע ״איך בענק אהיים״. האט אבער דער חשבון נישט געשטימס אין צװיי פרטים: 1) מיט בלוױ פאפולערע נעםען מאכט מפן נאך נישט קײן קונסט — 2) עס דארף פארנעמען היפש צײט און מי צו געװינען דפם צוםרוי פץ בעסערן טעאטער-גייער: איז דער סך-הפל געװען א םרויעריקער: ״דער נדר״ איז באלד אראפ (אין יענעם סעאםער שפילט שוין אצינד דזשוליום נאטאנזאן) און נאך הירשביינס ״א מעשה פץ אסאל״ און א פרײו מיט דימאװם ״דײמשלאנד ברענט״, גרײט שוץ דער סעקאנד פװעניו-טעאטער א ״שפאגל נײע״ אפערפספ ״פון איינעם טויבפר״. און אץ קונסט-טעאטער גופא: אשס ״חײם לעדערער״. צפורם ״אויפשסאנד״ און צײםלינס ״כעלעמער חכםים״ זענפן יאין דערזעלבער צײט פון ״יאשע-קאלב״ — דערפאלנ) געווען א קנאפער פינאנציעלער דפרפאלג, און אן אװנט פון דער קולטור-געזעלשאפט לכבוד ״15 יאר ײדישפר קונםט-טעאסער׳ <םיט באװוסטע פרפלעגענטן: ד״ר יעקב שאצקי, ב. רױוקין, ל. קרישטאל א. א.) האט צוזאםעננעבראכט פםלעכע מנינים םענטשן, בעת א םיםפאזױם װעגן ״א ראםאנס םון א פאלק״ <אין דער קולטור-געזעלשאפט, מיט ב. ריװקין, סענדל עלקין,