Literarishe bleter · 1933-10-27 · 43 (27.10.1933) · p. [Seite]

27 אקטאבער 1933 8^1111י121€1)2סק 27 ייידדדמ פרײז 50 גר. )??וסםדידםגנ װאעשדיפמ פאד ־יכלעדאבי־ד ■■ טייאכיעדאון־־נםבי מחןףא ידדירדד פאר=לאג 3.קקעעק־־ן,וזארשי< ס. ג ז$? ע ד ו ו י האלטן םיד* גס־סה סון זײער ארבעט, אז — דער גאנצער װײטןןג פין אומ• קום איז אפגעטעמפט און אטראםירט געװארן. און אט די מפה פון אנםוטיקײט, פון געדאנק-אטראפיע איז אפשר די ערגסטע און שװערסטע פון אלע מפות, װאס זענען אויף אונז אױםגע■ גאםן געװארן. לאמיר אבער פרוװן אנאליזירן װו סיר האלטן הײנט אין דער װעלט. — דער שװערער עקאנאמישער קריזיס, װאס האט ארומ• גענומען די גאנצע װעלט, האט פאר אונז א םילזײטיקע בא• דײטונג: ערשטנס דירעקט. דער האנדל, די קלײגפראדוקציע האבן געליטן פון קריזיס אמשטארקםםן. דער יידישער קאפיטאל אםילי, דאס איז װי באקאנט על םי רוב םארטאן נישט אין אומבאװעגלעכע גיטער, נאר אין האנדל און פארמיטלונג אין געלט און ״װערטן׳, איז געװארן צו גארנישט. א םך װיכטיקער אבער איז די אומדירעקטע דוירקונג םון קריז־ם. יידן זענען קײנל אל נישט געװען קײן ארגאנישער טייל פון דער ארומיקער נעזעלשאפט. תמיד פארקערט, עפעס א םרעמדארטיקער טייל, װאס איז אזוי צי אנדערש, בעםער אדער ערגער, אײנגעפאםט אין דער ארומיקער װעלט. אפגערעדט פון די געסא-צײטן, װען אס די אפגעזונדערטקײט איז געװען בולט קלאר פאר אלעמען, און אםילו שפעטער נאך אלע גליקן פון עמאנציפאציע, װען ײדן אין אײראפע האבן אנגעװענדמ כלערלײ מיטלען, אן א סוף ענערגיע אױף ארײנצודרינגען אין דער ״געזעלשאפט״ און דאס איז זיי געלונגען אויף אזוי םיל, אז עם איז אויבנאויפיק אוממעגלעך געװארן צו דערקענען דעם ײדן, אלנפאלס או־סערלעך — אםילו דעמאלט איז די אזוי גע־ רופענע אסימילאציע געװען פלױז אן אויםדוכטעניש. די אסימי■ לאציע איז געװען א פארלאנג, א הייסער װונטש םון די ײדן, זײ האבן עס געװאלט, האבן זיי עס געזען, האט זיך זײ עם אויסגעדוכט. קיין שום אביעקטױון זיכערן קריטער־ום אפצי■ םעםטן דעם גראד אסיםילירטקייט איז נישט געװען. און אוי• םערלעך איז אלץ געװען בשורה: די שפראך, דאס רוב מנהגים, קולטור-שטײגער און קולטור־אינטערעסן — אלץ איז געװען דאס זעלבע. דאס נישם-אלגעמײנע, ד;.ם װאם װאלס געקענט שטערן דעם בילד פון אלצאײנסיקײט איז אינגאנצן אויסגעשלאסן גע• אין דער הײנכיקער אומגליקלעכער צײט פון אונזער גע■ שיכטע איז אײנס פון די גרעסטע אומגליקן דער יאוש, װאס האט אונז ארומגענומען. עפעס װי דאס אומגליק װאלט געקומען אומגעריכט, נישט דערװארט. ארום און ארום אין אלע קרײזן פון יידישן געדאנק הגרשט אפאטיע, געפאלנקײט, אנמוטיקײט, מען האם מורא ארױסצוזאגן דעם נאנצן אמת, ארײנטראכטן זיך און פרובירן אנאליױרן אלע דעטאלן פון אונזצר הײנטיקן מצב װי בײ א גוסם אין צימער רעדט מען ביי אונז פון אלץ װאם איר װילט און װאם־יאיר וױלט נישט, נאר מען באמיט אויםצו■ מיידן דעם עיקר, דאם װיכטיקסםע, װאס דריקט אלעמע;. אונ־ זערע בלעטער און צייטשריפטן באמיען זיך צו שרײבן װעגן פרטים, זענען אנגעםילס מיט אומװיכטיקע אדער אפשר װיכ• טיקע, אבער דאך בלויז טײלן, בלויז פראגמענטן פון אונזער לעבן אין םײדן אויס דאס אלגעמיינע. װי אין א צושםאנד פון אפאטיע אן האםענונג באמיט מען זיך װי מיט צװאנגען אנהאלטן די צו עװײנםע אינמערעסן, מעש ם און געוװינהײטן. װי מען װאלט מירא געהאט פאר זיר אליין אפן און דרייסט צו מעלדן: װו זענען מיר און װאם װעט דאס אלץ אונז געבן י. אט אזוי שפירט זיך א מענטש, װאס האט אין א װינ• טער־נאכט סארבלאנדזשעם אין אומבאקאנטע שנײען און ציטערט אפצוטרעטן א טריט פון זײן שליטן. פאר א באזונדערעד גבורה פון ימום און אויפריכטייןײט״ האלט עס יעקב לעשטשינםקי <זע ,לים. בלעםער׳ נומ׳ 34) צו קוםען און צו זאגן א רבנן• קדיש, ,כלו כל הקצין׳, איך האב אײך גארנישט צו זאנן און איך קען אײך גארנישט נישס זאנן... דער זעלביקער לעשטשינםקי, אונזער געקרוינטער אפטי• מיסט, װאם האט אונז תמיד מיט צאלן אין די הענם דערקלערט און באװיזן, אז םיר האבן זיך פארמערט און געשטארקט, מיד האבן זיך ״לאבאריזירט׳, אויפגעהערט צו זײן א פאלק פון בלויז לוםט׳מענטשן, מיר האבן זיך קאנצענטרירט אין געדיכטע שטאםישע קבוצים א. אײ. אװ. בקיצור אט דער זעלביקער לעשטשינסקי איז איצט געקומען און געזאנט: פון אלע מײנע אפםיםיכטישע אויםפירונגען האב איך גארנישט צו זאגן םאר אייע־ מארגן״ מענטשן, זואם האבן לאנגע יארן געסירט געזעלשאסטלעכע ארבעט, האבן ױך שוץ אזוי צוגעװײנט צו דער לאנגזאמער