Literarishe bleter · 1933-10-20 · 42 (20.10.1933) · p. [Seite]

20 אקטאבער 1933 8^11זז1216ס2פק 20 ײלזיז אי־וסכלדידטני װאעשריפמ פאד 5ליפלעראבדור ■■ טעאביעדאון־־נסגצ פרײז £0 גר. ־־בידדא ייז־יויד פאר־לאג 3.קקעצק*ןיװארשע סינזן? ןססןד / 7? י? ג ע אשטים פ ו ן ד ע ד י ו ג נ ט (צ1 י.?ע&םשינסקיס $רסיק? ״#פענער אק ער?עבער") די ױגנט האט םארלוירן דעם צוטרוי צר דער קרלטי. ריםטישער פראזעלאגיע, װאס רוקט ארוים שפראך און קולטור אלס די איינציקע יידישע פאםטולאטן. פאר אונז האט דאם אלץ פארלוירן יעטװעדע ממשות. צי װעט אונז דען װערן בעסער, אײב מען װעט מער לייענען יידישע ביכער און אויב מען װעס אויפהערן צו רודפן אװי די יידישע שולן ז אט האט מען ביי אונז געגעבן מלוכישע רעכט דער רעאל-גימנאזיע. מיט עטלעכע יןןר צוריק װאלט דאס ארויםגערופן אן אויסריכטיקן ענטוזיאזם און באגײםטערונג. הײנטצוטאג איז דער .נצחון״ אריבער כמעט אומבאמערקט. אמװײניקסטנס האבן זיך מיט איפ געפרײט דװקא די ױגנט-מאםן. דער צװײםער פליגל פון גלוח-נאציאגאליזם, דער א. ג. לאנדװירטשאפטיזם, לײדט אויך ביטערע מפלות. זײן צענטער איז געװען װילנע און דא איז זײן שװאכקײט באזונדערס בולט. גענוג צו דערמאנען דעם ,װילטאר״ װאס איז אפגעשטארבן, נאך אײדער ער האט באװיזן כאטש עפעם אײפצוטאן. די שטימונג, װאם הערשט בנוגע דער טעאריע פון פראדוקטױױ- זירונג דא אויף אן ארס צװישן דער ױגנט, קען םען זען פון דער לאגע אין ,בין׳. דאםדאזיקע גלות־נאציאנאליםםישע סקויטןגז)- ארגאניזאציאנעלע, װאס װעגעטירט נאך אין װילנע, האס ארוים- גערוםן בשעתה גרויסע האסענונגען און מען האט זיך מים אינטערעס צוגעקוקט צו אירע ,ארבעטם-לאגערן״. נאר פון דער גאנצער מעשה האט זיך אויסגעלאזס א בוידעם און די אנט׳ טוישונג צװישן דער בינישער מיטגלידערשאםט איז זײער און זײער נרויס. די אנסײלנעמער פון ,ארבעטס׳לאגערן״ זענען מערסטנטײל אװעק קײן ראטן-פארבאנד און פאלעסטינע, אץ אויםן לעצטן בינישן צוזאמענםלי אץ אשמענע האס געהערשט, װי עם ניבן איבער אנטײלנעמער, אן איבערצײגונג, אז דא קען מען גארנישט אויפסאן. און אזעלכע שטימונגען באהערשן אפילו אזא אויםגעשפראכן׳גלותיםטישע ארגאניזאציע, װי ,בין״! אויב מיר נעמען אן, אז אין גלות קענען מיר נישט האםן אויף א סארבעםערונג פון ײדישער עקזיסטענץ, מוזן מיר זוכן אן אנדער אויסװעג. אזא אויסװעג האט, לויט זײן מײנונג. דער וױבוח, ײאס האט זיך אנגעהויבן אויף די שפאלםן םון ד ,ליטערארישע בלעםער״ נאכן פארעפנטלעכן פון יעקב לעשסשינםקיס ארםיקל .אפענער און ערלעכער״, שטעלט פאר, בלי שום םסק, א םיפן אינטערעם אויך פאר דער יידישער יוגנט (פאר איר אפשר מער, װי פאר אנדערע), און דעריבער דערלויב איך זיך נעמען א װארט צו דער דיםקוםיע און פרוױן אייפקלערן דעם ענין פון אונזער יוגנםלעכן שטאנדפונקט. גלײך פון אנהויב מוז מען םעסטשםעלן, אז ם׳איז א דערםרייענדיקע דערשײנונג, װאס מען האט זיך אנגעהויבן אפ• צוגעבן א דין וחשבון פון דעד טראגישער לאגע, אין װעלכער ס׳געםינט זיך דאם ײדישע פאלק. מיר קענען נישט טײלן די מײנונג, װאס װערט ארויס- עזאגט דורך מ. זילבערפארב - אז מען דארף אײגנטלעך גארטזעצן די אלטע פאליטיק. מ. זילבערפארב מאכט אפילו םונז, דער ױגנס, א סך קאמפלימענטן אי אויף דעכטס, אי אויף לינקס. אבער איך גלויב נישט, אז די ױננם זאל זיך איט די אלע קאמפלימענטן פילן באפרידיקט ■*ז״סוק **1> קסז1 םצוםיל בלומען), װעט זי זאגן, נישט קײן קאמפלימענטן דארפן <מיר, נאר אנװײזונגען, װאס זאלן מיר טאן: ם׳איז נישטא פון װאס צו מאכן קיין פאניק, — זאגט ה״ זילבערפארב. וױ זאל אבער נישם זײן קײן םאניק, אז די קאטאםטראפע, װעגן װעלכער מען האט אמאל נאר טעארעטיש געטראכט, איז שוין געקומען: מיר לעבן שוין אין דער קא• טאםטראפע, אבער דער עלטערער דור םון דער ײדישער אינ• טעליגענץ באגרײפם עס נישט, װי געהעריק. ער איז צופיל פארטיפט און אידעאלאגישע טעארעטישע פראבלעמען. דער ױגנם איז םיל לײכטער זיך צו אריענטירן אין דעם פלאנטער — דאם, װאס םארן עלטערן דור איז אםילו איצט בלויז טעאריע, אח םאר אונז געװארן װירקלעכקײט. םאר אונז אח קלאר, אז דער גלות׳נאציאנאליזם לעבט איצט איבער א שװערן קריזים. באזונדערס בולט זעט זיך דאס בײ אונז אץ װילנע, װאס איז דאך אײגנטלעך דער צענמער פץ גאנצן גלות־נאציאנאליסטישן ײרישיזם.