Literarishe bleter · 1933-10-04 · 40/1 (4.10.1933) · p. Seite 659

זײט 659 ליטערארישע בלעטער נימ. 40,41;491/2) 3>ן וואך צ: וואר טעאםעו און קונסט > די ידןודשעװעד ײדיש* סעןסע־־װעלס *ין םןרששײער סין דער ײדישער ■רעסע הןבן די סע* ץדויסנןגלײס די ,״װילוער סײיע־ מים 9 גיײסןר־ סיקן געזעמוננם-ןװנס. אינם לןקול םיגם *רסיססך םןרײן נײ באשײדךגעדעקסע סישן איז געװען נמעס די גןנעע ײרישע סעאשעי־םשעחה. דעם ןװנס הןס נעעשגס אינם נןמין םון ערסיססן־םע־ רײן ם. ברין אין אינעדג׳נגענן דעם םןרזיץ א• סןרעײסקין. ם׳הןנן נעהאלסן רעדעס א• מאננער, נ. מײזיל, י. מ. נײמןן, י. גרידבערג, ל. םינקל- ששײן, ל. קןהעי, י. בןלדשס־״ן, ד. לינס, אלחנן עײסלין, א. קיס*', מ: הילםנערנ, א. קירץ א. א. די א״ע רעדנער הןנן זיך *יגעשםנלם אויף דער יןלע םון די ,״װילנער״ אין דער ײדישער טעעסער־ װעלט, אין אויף די שויש־דענע איבעיװאנדלינגעץ שין רער סריםע םןד די 17 יןר אין אריף דעם נײעס קעי אין דער לענסעד נײם. אייף די רע־ יעם הןס ם, מדאה געעבססעדס מיס א גדריםע רע־ דע. די *יײלנעי־ סדיםע•* איז ןםנעשןי־ן מיםװןך דנם 27־סן קײן םןדיז. > לרשי ארן מישן געימןן םןרן ארויס אריף ן סירגע איבער ■יילן. מןרשײים: רארןס, קעלץ. לינלץ. אין װײסעײ איבער װן״ין, םזרח־גןליע* ע. > אין דעם ײדישן סעןםער אין װןרשע: אין ״סקןין״־סעאסעד — ן דראמןסישע טרי*ע אינםער דער ןנס־־רינג סין שישנה אין סןריס לאמטע: אין ^עלךןי-אדא־ (נעװ. ..■איויליןן״) ן סייהע מיס קודיש אין נחמה נײאש ז אין .נן־ -ןשששי־סעןשער — .די ײדישע באנדע״. מיס װעלכע ■״ענע- ןס די סעאםערן סיעסן עי עו דער ארבעס — איז נןך גענוי נישס *אקןנט. > •לעקסןנרע- גי־ןנאך ששילם איעס אין װין אין דער דײטשפר קןםעדינ• > הײמי דזשײקןבםןן הויעס ןן עי גאסטרן־ לירן אין נע״ניען. > משה (אין דעי לעמבערגער ״כװילין״ — מןריס> ליסמןן היינס ןן ער שעילן אין לעמ־ *עיג מים א דראמאסישן ןנסןםבל. אין רעםערסיןר: ,.ןועף׳/ ״הירש לעקערס• ״ןבקל מןזעס־, א. א• > שנת דעס סג־טן סעססעמנער עםענינג שינם סעזןן אין ריגער ײדישן מיעיסים־םעןסער. ס״ײערס געגעבן ״דוד גןלרער״ מיס ןםי■ ריניםען, געגין שלים. ניגן םןיייגי. י. יילץ, מ. םיריץ, י. סעינסקי א. א. > די דיסקיסיע אין דער •רעסע אריס דעם ענין קןמינםקי״סעאסער ייערם םןרגעזעעס. ם־הןס געענסםערס דער ארםיססן״םןרײן, דערייף הןם ןנ- געשיינן ן ניײםן בריװ אידן קןמינסקו אץ װי• דער יער ןרסיססן״פןרײן/ און דערװײל יועס דןרם שס־לן ן ■וילישע ןאערעסן״ טריםע. > אין װןרשעודער ליסערןסן־םןריץ אריםסריסן סין רחל הןלעער, א. שסײן און װי גןדיק. > יןנןס סירקןװ םירס אינסערהןנדליבנען מיש קרןקעװער ײד, סעןסער־געז. װעגן דעם גײעס סעזןך דעדאקטאר נ ח מ ן מ ײ ז י ל > לײס דער איביעיןסיװ סין יעקב מײזיל, איז אײנגעןרדנס געװןרן אין דין־דע־זשאנעירן ן חודש סןרן ײדישן ניך אץ נרןזיל. די ןרםיקע עײסיבגען םןרעםנסלעכן ןרםיקלען אין נןסיען *י דער ןקניע םארן ײדישן ניך. > אױף זײן *יריק-י־זע םין פ-ןנ הןס מ• קיסןי םארנראכס אץ ניקארישס אין סשע-נןװיץ, װו ער איז א־יםנעס־ןסן מיס רעםעראסן װגגן ײדישן קילסוד-לעבן אין לעשלאנר. ס. קיסןי הןס םןרניןכס א װןך *ײס אויך אין װןישע. > זלמן ז*לנער*װײג הןש םאדשארסיקס אין זאץ *װײ ביכע- װענן ײדישן סעןסער: ״ןקסין־ ריש נלום״, װןש ןנסרןלס כא-ןקסעריסס״קעס םין 20 ײדישע אקםיןרן אין סעןסער־עסקניס, עװישן אנדעדע װעגן יעחק ליברעסקן, ײדל גןלדשאדען, אסתר־רחל קאמינםקא, א:נן העלד, זעליג שןי, הערשי יעדװןנ, זינמינס םײנמןן, שלופ םערלמי־ םער. יןזעף רימשינסקי, נחום ליסןװסקץ סעמיעל רןזנשטיץ, םעני װןדין עסששײן, נןריס סןםן־ שעװםקי, אב־הש יעחק סןג*מןן, רידןלף מןרקס אץ מןיײם שװא-ץ. דןס צװײסע בוך איז דער נתײסער נןנר סין ,״װןס דער ײרישער אקסיןר דערעײלס״ (עםיזןדן אין קיריןזן). דער ערשסער בןבר סץ רעס ביך איז ןריץ אין דייבערנװײבס ניך .היגסערן םןרהןגג־, װןס איז דער־סינען אין 1928 אין קלעגקין־סןרלןג. > *ין ניענאס־״״יעס ה*,ן די םרײנס םץ ײרישן װן-ס אײגגעןר-בס דירך רעם *עסאראנעי- לאנדכיײט־סןרײן א גרױםארסיינן נןנ־ קעס לככוד יעקב נאםןשאנלקי צים דערשײגען סון וײגע *ײײ נײע װערק: ,.■ןרסרעסן סון ײדישע שיײבער״ (אױסנןנז םין די .לים. בלעסער״) אין ן נאנד ^דראסען״. — ס׳זענען געהאישן געװןרן רערעס ײענן י. נןסןשאנסקץ אין זײן רןלע םאר רעס װיקס םין דעס ײדישן װןרס אין ארנעבסינע. > ש. ניגער אין גיי־יןרקער -טןג״■ שײײנס װעגן דער דןםע 20 יןר -עיקיגםס״ אינסער דער רעדןקגיע פץ א. ליעםץ: #אץ סשך םץ די לעצ־ סע עװײ צענרליק ין־ דערשײנס נײ אינז מןנןס־ איץ, םןנןס־יײס ן זשירגןל, מעלכער איז — אינם פרײעססן זינען םינם װןרס — סןניןײסםיש אין — א*ן דעם םרײעססן אין אימרןגמןסישםםן זץ — נןעיןנןל. די םארײניקיגג סון דער םןעיאליסםישער װעלס־ןנשוײננ מים דער ײײש נןעיןנאלער קולסיר איז נײ א סך םץ אינז ו שיםה; נײ א. ליע־ םי:*ן איז עם א זעלנסספןרשסענדלעכקײס. אין זינס ער הןם איבערגעבימען די רעדןקזיע םין דער ,״עיהינאס״ סןימןגן מיר ןן ןרגןן, װי עם געםי־ נען םןר זיך ןן יײסדרוק שיעי נישס ןלע םןרב־ נייןנסן אויף דעי םןניןליססישנר םןן אץ שיער נישס ןלע ■רןגרעסיװע ריכסינגען אין דער ײדי• שער װעלס. ןן ןרנןן, אץ װעלכן עס הןבן מיס־ גאןרגעס אגיף אזא ןד*ר ןן *גדער איםן. אץ דער ןד*ר אין יענער *ײס — כמעס ןלע םןר־ שסײער סין דער ײדישער ליסערןםיר...״ > נישט נןר לידע, סשןרסשקןװ גרײסן ■גקסים סין זײערע שס*ס, נןר אויך גיןלע (■ןד־ לוםקע) גרײס ןן אײגענעם ■גקס, װי ס׳זןל קיםען די נעשיכסע םין די ײדן אץ ג*1ל*. ליטעואטװ און קולםװ > דער םןסקװער םןרלןנ *עמעס־ הןט אי־ בערנעגענן עים דריק די ע״שסע נװײ בעגרער פון דער אקןדעמישער אויםנןנע סץ מונדעלעס װערק, װןם װעלן ןרויס אין *ען נענדער. *יזןמען גזיס רי ג־יגם״םעקםסן װעם אין דער אײסנאנע געגעבן װערן סןרשירענע װןריןנסן. סןר דער מענרעלע״אײסגןבע װעלן אײסגעניעס װערן די מא־ ניםקרינסן אין אנדעיע םןסעריןלן םץ ״םעגדעלע־ ןרכיװ״, מןש געםינס זיך אין םיזײ פאי ײדישער קילסיר אײף מעניעלעס נןמעץ אין ןדעס״ עי דער ןרבעס זענען *יגעצייגן די םןװעסישע סןרשעי םץ דער ײדישע- ליסעראסיר. דער מאסעייןל װעס בריפירס װערן אין כרןנןלןגישער ןרדענונג, איי- סער זײנע קלײנע דע-צײלינגען אין נריװ, װןס װעלן נעזאמלם װערן אין נןזינדערע נענדער. סץ זײבע הענרעישע װערק װעלן אין ן ײדישעי- אי־ נע־זעעינג ןרײן ״האבית והבנים״, װןס איז כא־ רןקסעריסשיש םנר םעניעלעם עװןלועיע, און אײ־ ניקע זײנע ןיסיקלען, װןס מאכן קלןר זײן םןצי־ ןל־אןליסישן אין עססעסישץ עיןגרןם. יעדער באנד װעס ןנסהןלסץ ןן ןרײנשיר־ןרסיקל װיגן דער געש־יכסע סץ די געגענעגע װערק מיס ן כא־ רןק^עריססיק םין דעם געגעבעגפם ■עריןר אץ מעגדעלעם שוםן, דןן װעס קימען דער גרינס־ סעקסס פים םן שירענע װןריןנסן, אין *יס סיף קןסעגגארן — היססןריש*, ליםערארישע, רעןלע אין שודאכלעכע. דעי גענסער אץ יעעסער נאנר װעס ןנסהןלסן ן רײ מןגןגרןפישע ןרנעסן װעגן מענדעלען אץ םןרקסיסםיש־לעניניםםישן ליכס. > *יס 25־םן יינילײ םון דער ײרישער שורןך־קןנםע-ענץ אץ סשערגןװיץ, װי ײדיש איז *ים עי־שסן מןל *רןקלןמירט נעװןרן ןלם די נןעיןנןלע שםייך סון ײדישן סןיק, ןי ןנזשירס די קילסיר־געזעלשןםס אץ ניי״יןרק ן םײערוגג. עװישן די ןנסײלנעםער *ין^ דער םײערינג: ד״ר חײם זשיסלןװהקי אין אבדהם רײזען, װעלכע הןנן אין 1908 זיך נןסײליקס אין דער קןנסערענץ, אין אפרים אויערבןך, *. י. ביאלןססןנקי, א. גלןנץ- לעיעלעם, ש. גיגער, דיד וינסקי. > דער ײדישער עלסערן־םאי־בןנד אץ לעס־ לןנד הןס ןרויםגעלןזט אץ ריגע ןן אײנמןליקע אײסגענע א• ד. נ. .םןר דעי־ ײדישער שיל״ מים ן רײ ןרסיקלען װעגן ײדישן שול״װעזן אץ מן״ סע־יןלן סינם לעבן אין םעסיקײס םץ די ײדישע שילן. - אויף אינזערע ײדישע שיל״סרער אין ■יילן געזןגס נעװןרן ו > יעקב לעשסשינסקי נןזעעס זץ, משמעות, יץ ריגע. די סעג איז םןרגעקימען אץ ריגע ן סןרװןלסונגס״זיעינג םוז די דןרסיקע םרײנס םין ײװן מיס זײן נןסײליקיגג. > אין נןװעמבער דערשײנס אין שיקונע דער עישסער נימער .״נדיקך, — ן דרײ־מןנןסלעכע שייפס םןר ליסערןםיר און הויוסזענלעך — פןר קײסיק. ם׳זענען אײגגעלןדן די ןנגעזעענע ײדישע סריםסשםעלער םץ ןמעריקע אין אײרןוע. רעיןק־ ^יע-קןלוגיע — שלמה שװןרץ, נךשלוס, מןסעם ד־יסש.