Literarishe bleter · 1933-10-04 · 40/1 (4.10.1933) · p. Seite 647

647 זײס ליטערארישע!לעםער נומ. 41—40 (491-2) י. י. זיגעעד/ןןיעדישע וױ סװערט געאדבעט אײ ײדישי קןובסט-טעאטער םאל האבן אקטיארן געמיזט איבערחזרן יעדער דיאלאנ. יעדער טריט, יעדע באױעגזנג איז געװארן געװויגן און געסאסטן אייפ• םנײ. די גענעראל׳פראבע האט זיך געצוינן פון זיבן אין אװנט ביז זיבן אינדערפרי. די שױשפילער זענען געװען די גאנבע צײם כאראקטעריזירט. זײ האבן שײן קײן כוחות נישט געהאט אויף די פים צו שטײן. די עלעקםראטעכניקער האבן זיך פון די כוחות ארויםנעשלאגן בײם ארויסקריגן די געהעריקע ליכט. איך האב נישט געגלויבט, אז ער זאל צומארגן בייטאג קומען צו א םארשטעלונג. בלויז אויף צװיי שעה האבן אלע זיך גענומען רו. צו דער םינוט האבן זיך די פראבן װידער אנגעהויבן. און צו דער צײט, פונקט דרײ א זײגער, איז געגאנגען די פרעמיערע. מיר איז אויםגעקומען צו זײן עטלעכע חדשים שפעטער אין נױ׳יארק, און כמצט פאר דער גאנצער צײט זענען אץ קונםט׳טעאטער אין אװנט געגאננען םארשטעלונגען און בייםאג פראבעס פון דער זעלבער פיעםע. מען האט געהאלטן אין אײן םארר־כטן, אויםבעסערן, דערגענצן. די שוישפילער האבן נישט נאר קיין אוםצופרידנקײט נישט ארויםגעװיזן, נאר םארקערט, זײ האבן םיט דער גרע• םטער אפפערװיליקײט געארבעט, געלאזט זיך לערנען, געהערט מײנונגען׳ אבי צו מאכן די זאך װאס בעסער און דעיבײ איז אינטערעםאנט צו װיסן, אז די בעסטע קרעפטן פון טעאטער זענען די, װאם האבן זיך אױפגעהאדעװעט בײ דזשײקאב אד• לער, אלזא ביי דעם עכט׳יידישן טעאטער, מענטשן, װאם זענען נעקומען פון פאלק און האבן נישט געהערס װעגן דער אזוי• גערופענער ,סעאטער עבודה״. און איך האב אנגעהױבן צו םארשטײן דעם דערפאלנ פון ײדישן קונסט־סעאטער. דער קונסט־טעאטער אפעלירט נישט צום צושויער, ער זאל טוען א מצװה און קומען צו אים צוליב ײדישקײט. דער קונסט׳שעאטער באמיט זיך, גארנישם נישט אפ• צושטיין םון בעםטן עננלישן טעאשער. אויב א פרומער ייד האט געקענט גײן אין אן אםגעלאזן חםידים־לזטיבל און הערן א שלעכשן חזן, איז עס געװען דערפאר, װײל ער האט געטון א מצװה. א טעאטער־באזוכער זוכט נישט קײן סצװת, נאר ער װיל זען א םארשטעלונג, װאס זאל שטײן אויף אײן הוץ םיט די בעסטע עננלישע טעאטערס. דאס האט געשאסן דער ײדישער קונסט־טעאטער אין נױ• יארק. דערםאר טאקע װערט ער אויך אין דער ענגלישער װעלט באטראכט אלם גוטער אמעריקאנער קונסט׳טעאטער. אז אתזערע אבאנענטן! אױב איר האם בי׳שס באנײם דעם אבןןנאםענם אױף דעם 4יםן קװארם?. װעם איר דעם קוםענדיקן נןםננר ני-םם באקנםען/ ■— ^^ןדמןדסםראצ^ל^לעטעױ עם איז שוין אנגענומען אין אײראפע צו גרינגשעצן אלץ, װאס איז אמעריקאניש. אין דער ײדישער גאם האט מען שטענ• דיק גערעדט מיט א שםײכל װענן אסעריקאנער ײדישן טעאטער. עם איו דעריבער םאר מיר געװען א גרויםע איבעררא■ שונג, װען איך האב געזען פאראיארן, װען מיר איז אויםנע• קומען צו קוםען אין בארירונג מיט שװארצם קונםט׳טעאסער, װי ערנסס און מיט װאםער באצױנג עס װערט נעשטעלט א טעאטער־שטיק אין דעם דאזיקן טעאטער. עס איז צו באװונדערן די אוםגעהויערע ענערגיע און ארבעטסזאמקייט פון דירעקטאר און רעזשיםער מארים שװארץ. דאס איז א םענטש, װאס קען בײ די פראבן א װעלט מיט אקטיארן פארמאטערן, און אין דער ערששעי־ רײ זיך זעלבסט. סאר דער נאנצער צײט, װאס א שטיק װערט געגרײט, הערם אויף צו עקזיםטירן םאר די מענטשן אין טעאםער די גאנצע װעלט. עס איז נישטא קײן טאג אין קײן נאכם, קײן רו, קײן שלאף. עם איז פאראן בלוױ דאם טעאשער. מען עסט אין טע־ אסער, םען שלאפט אין טצאטער, מען דינט דער זאך מיט לײב און לעבן. שװארץ אלײן ארבעט פאר צען. זײן געװאלדיקע ענערגיע און פײער גיט זיך איבער צו אלע, צו די אקטיארן. דער גאנצער אמעריקאנער טעמפא באװיױט זיך אין די װענט פון דער טעאטער׳נעבײדע. שװארץ האט דערצו ליב צי שטצלן זאכן ברײט, גרוים, מיט א פארנעפ. ער האט ליב רײכקײט, רחבות, אסאך מענטשן אויף דער בינע, אסאך ליכט, פארביקע אויסשטאטינג. ביי מאםן־םצצנעם איז ער זיך מחיה. און טאקע נאר אדאנק זײן אומגעהויערן טעםפעראמענט און ענערגיע קען ער דערםירן צו אן אויםשטעלונג אין פאריױף פון עטלעכע װאכן בלויז, װאס עס װאלט בײ אן אנדערן געדארפט דויערן חדשים און אפשר יארן. ער איז װייס, זײער װײם םון אפכאפן, סון ארבעטן אויפן שטײנער פון די בארימםע שנעלע באלמעלאכעס. ער קען צענדליקער מאל איבערחזרן א סצענע, א בילד, אםילו איין קורצן דיאלאג בלויז, ביז ער דערגרײכט נישם דאס, װאס ער װיל. מיר איז אויסגעקומען צו זען, װ• ער האט אײנעם אן אקטיאר, װאם האט נעהאט גראד צו שפילן א קלײנע ראל, אזוי פארמאטערט בײ די פראבן, אז יענער האט פארלוירן אסאך פון דער וזאג. אבער דערנאך האט מיר דער אקטיאר מודה נעװען, אז ער אױ צופרידן פון דער פארלוירענער װאג און פון דער געפינענער ראל. פונקט אזוי װערט אפגעגעבן צײט אן א שיעור, ארבעט, מי ביי אלע אנדערע ארבעטן אין םעא־ סער, בײ די דעקאראציעס, מוזיק, גרים, קלײדער, ליכט. אין די ענגלישע טעאטערם װערן פיעסן אויסגעפראבירט פריער אויף דער פראװינץ, ביז מען קומט אריבער קײן ניו־ יארק און מען באװייזט זײ פארטיקע, גאנצע. דער ײדישער טעאשער קען זיך דארט אזעלכע לוקסוםן נישט דערלויבן. אלץ מוז װערן געמאכט אויםן ארט. טאמער געלינגט נישט, קען מען שוין שפעטער נישט םארריכטן. אלץ מוז דעריבער װערן גע־ װויגן און געמאםטן. יעדעי־ עקספערימענט, יעדער פרװו אױ פארבונדן מיט גרויסע אויםנאבן. איך דעימאן מיך אן אװנט פאר דער פרעמיערע. אלץ איז שוין געװען גרײט. אױסשטודירט. מען האט בלויז געדארפט מאכן די גענעראל־פראבע. אבער שװארץ האט ערשט אנגעהויבן ארבעטן אויםסנײ, םאדערן אלץ מער און מער. צום הונדערטסטן