Literarishe bleter · 1933-09-15 · 37 (15.9.1933) · p. Seite 602

ליטערארישע בלעם;ר נומ. 37 (488 > זײט 602 פ*ו וואן־ צז וואר םעזןטעו או;?ונסם > מיר הװיסן שייץ נײם רוף פין זומר- ס*דןן א*בם ײדישן סעןסער. לוסי אין סיש,* גערמאן ז*גן $ן זײערע לעעסמ פן־שםעלינגען ן אױרמיבג דזש-קןגכןן און מעי שענסזולד גי*ן פאר זײער *■פןרן נ*יע יי?סנ ״יאשקע כױ>ס״. אין -סקאלא״-םעעסער בײם ״דער אירםײל״ די לעעסע פענ; אין -עענסריל״־טעאבער שיילס מען $לץ .םאן, מענסש אין ס$םער- מים מנחם רוניי. .כקןלא״-סעאסער זןגט $ן א ן קורען -ידיכסיקע נײעס״. אין ״ױבנ-סעעסער״ (דלוגע 19> — די סעג פײערלנכע עפנוגג -כרויע טאנענען■״ _ בעער־ נעסוגג און רעלש* מיכעל בראבר (ר״ר מ. װײכערס> סענץ — סאגיאנא װיכ**ק*. קןכסױמען אין דע־ קץראעיעם — דיגה מאסיס. 1> נאך -מירעלע אפרת״ הןט לידיא וןסןצ־ קא אײפגעפירס אין בי*ליסם$ק די פיעםע סון שסש*.עקינ*־קואערגיק -די פױי װעגן װעלכער — מ׳יעדס. > א גייופע סרײנס סין דער *רס־םםין שפרה שלאפבערנ (די פרוי סינם מוזיקער שלאםנערג און די מיסער סין מעלי איקוס און ליזע שלןסגערג) גרײסן זיך עי סײערן דעם מ־ין־ייקן ױבל פון איר כעענישער סעםיקײם. — > אין לןנדןנער -•אהילין ״״סעאסעד דײבס ןן דעם סעזןן מיכול םינןלעםקן און בעםי סימן־ נןװ. ס״זענען אנגאזשירם ןרסיססן סץ סײלן און רומעגיע. — > רי םיעסע םוץ פרץ הירמבײן איץ סעקןנד* עװעניי־סעןםער װעס אײפגעםירם װערן דורך ןסיפ ריםןװ. מיזיק הןס געשרינן עו דער םיעסע לןזןר װײנער. > ססחקע בורשסײן, װעלכער איז אײסגע־ םרןסן מיס גרוים דערסןלג אין קיןקע׳ הויבם ןן װידער עו שיילן אין לעסבערג. > אין ריבער ײדימן מיעוסיםיםעןסער הוינן זיך ןן די פרןבן. אין רעאערסוןר: -ײד זים״ — ל. םויכסװןנגערם, ■וילימע װעלרער״ םון י. ןפא־ ס*סו, ״ז־ור גןלדער״ *ון א. נעפירןװסקן. גלײכ״ בײסיק עסנט זיך אין ריגע * עװײס ײדיש סעא־ םער, ןרגאניזירט דורכן ■רןס. ארסיכסן סארײן. ־־ > מחיק פי*ר ח. לינעדמאנס ייעסע ,דער גדר״ (רעזשי דוד הערםאן) שרײבם מןריס רודסינס• קי דער זײ םון ױפף רומשיבסקי. — ס׳איז דערלײבס דעם דיגער ײדישן מיעוםיפ־ םעאסער ארײנבופירן קײן ריגע 5 ײדישע ארסיססן פון אויסלאנד. > געניא שלים איז געקומען ק*ץ ריגע, װו זי װעס שיילן דעם קומענדיקן סעזןן. — > א. װינןגראדןװ הןס סארענריקס זײנע גאססשפײן אין פאריזער -■ןיי דראמאסיק״־סעאסער, װו ס׳הןס ןננעהײבן עי שסילן מרים קאר*לןװא אין דער *■ערעסע *איך הן< דיך ליעב״. — > לעןן בלאבק און אהרן לעבעדעװ הוינן ןן דעם םעזןן אין ר*י*נד*טעאםער םים דער *יעסע -מענםשן־לאלקעס״ פון איזידןר לעש״ םיזיק — שלוס סעקינרע. — ועדאקטאו נחמן מײזילי~ > די ײדישע קולטיר״געזעלשןסס אין ניי־ יןרק הןם *רג*נ*זירס *ן *נדענק־ןװנס סון מןריס רןזנפעלד — נו זײן סז־סן יןרבײס. — > אין קןנרץ איז פןרגעקומען * שםןנד- געייכס איבער נײן קןמיניםסן. אין אײניקע *וי־ לישע צײםינ:ען איז פןרעגנטלעכם געװןרן *ן *עעל אי*ערצוטרןגן דעם סרןצעם אין * נעװײגיעכן געריכס. רער *■על איז אי;טערגעשרי*ן דורך 25 ■וילישע שריפםששעלער. סיבליציסטן און פרןפעסןרן, דעריגטעד נלרעבם, בןי־זשעלעבסקי, אירענע קןם־ מןװסק*, אירענן קזשיװיעכ*, ■רןפ. רײכמאן, סלןנימכקי, פיןפ. שימןגןװהקי א. *נד. אויך דער ײרישער ליסעי־אסן־פארײן אין װןישע הןם נ*־־ שלןסן זיך *נצושליסן *ן דעם דןזיקן *■על. > ש. דיבנןװ הןס זיך בןזעצס אין קײזער״ װ*לד (ריגע). דער רײכער *רכיװ *ון די *יבלין־ םעק פץ בןי־ימסן היסדןריקער איד שוין *גגעקומען קײן ייגע. - > אץ פןרלןג צעשינכקי (שיקןגע) איז דער~ שינען ן נוך קינדער־לידער פון דער דיכסערין רבקה גןלין א. ד. נ -סײ*עלע־. אץ דעמזעלכן פןריןב דרוקי זיך: * בוך דערצײלונגען פון משה םןלסשין און * ניך לידער םון ה. ל. סײמןן. — > א נרוסע שריפכש״עלער און כװער אץ ■*ריז ד. אײנהןרן, *ךאדיר, א. סשעריקןװער, א. דידשור הןבן אײף זיך געבומען די איניציןםיװ אויפצ־שסעלן אין ■*ריז רעם שלום־עליכם־קלוב, מעיבעי• הןס עקזיכסירס * ס\ יןד אין *עדלין. ס־איז פןי־געקומען די עדשסע פ*רז*מלונג, אײף װעיבער ס׳זענען געװען שרײבעד, קינססלער, זשור־ נןליססן אץ קילטור־סוער. — דער קיונ װעס בקרוב געע־נס װערן. — > אלחנן בײכלין נרײס צום דרוק * בוך ״נלןנדזשענדע שסערן/ װןם װפס *נטהןלםן פןר־• סרעט:, כ*ר*קסעריפסיקע סין 25 **ק*נסע ײדישע אקטיןרן• - > בײם שלום־עליכפ־ילונ אין לעמ*ערג איז געעפנס געװןין * ג ויסער לײסנזאל. > דעם 6 סעיסעמבער הןס די הוי<ס־פ*ר- װ*לםינג סין דער געזעלש*סט -ןװנס־קורסן ס*ר *רנעטער אין פײלך דערה*לטן * םעלדונג םון ססארןסטװע, *ז די געדעלשאםס װערס ןפגפשטעלס אין איר סעסיקײם. דערבײ װערס *ננעװיזן, *ז די דןזיקע דעצײיע אײ בישם קײן עגםגילטיקע און *ז די געזעיש*פס דינס דןס רעכם *נצוגעבן * רעקירם אין משך סוץ צװײ ײןכן. די מעלדיגג אײ נוגע םײ דער צעגםרןלע, סײ *לע *פסײלונגען אויף דער פרןװי״ץ. דורך דעם װערן *ײסװײליק געשטערט אין זײער סעסיקײט בישם נןר די הײפש־ סןרװאלסובג, גןר אויך *לע אײע *רןװינצעד ןפטײלוננען מיס וײפרע אינםסיםוציעם, װי ביב־ ליןםעקן. *װבט־שולן. עס איז בדאי ןנצוװײזן, *ז די געזעלשןפס פןרסןגס אויף דער ארןמינץ הע- כער 150 *פטײלונגעך *ן ערך 100 בינליןסעקן״ צעבדליקער־ןװנש־שולן און סאןרטיקרײזן. אין פיל שסעם זענען די *פסײלונגען געװען די אײנציקע צענסרען פןר דער מןדערנער װעלטלעכלר קולטור־ אײבעס. דער שריס װעם שװער טרעפן די ײדישע מאס*. מ׳ד*רף הןפן, *ז ס׳װעס זיך אײגגענן -ןעצושרײען״ *ס די גזירה ן ליטעואטװ און קולטזר > אין ,״וײלביג״ ןװילנע) איז סןרגעקימין *ן *רגזןניזיר־בא־*סונג פון סןרשטײער םון װילנער ײדישע קדלדור־*י־ג*ניז*ציעס װעגן * געמײנ׳אמער סײערונג פון 25.סץ י*ריקז ױבל פץ דפי ײדישער שפױןך-קןגפעי־עגץ אץ סשערג*װיץ. עם לעגפן ײך עינויםגעקימען פ*דשטײער *ון דער געזעלש*פם סרײנם פין ײװ״* אין װילנע, פפן־קלוב, װילביג- ווילנע, װילביב־אנס*ק*ל, װ*לביג־םװענצי*ן, יײלביג־ כןד, -1ין״, צב״ק, צענטרןלדר עלסע*ן־ק*םיסעד, לערער אין התס פאייא׳נזע־עכירסע. עס איז *ױמגערערס געװ*רן אײף װ*ם ם*ר *ן אופן ויילנע זאל פײע-ן דדם 25*יןײהן ײכל סזן דער קןנפעדענץ. ס׳איז 1*שלןסן געװןרן, אז אײסער די ל*ק*לע םײירונגען אין די ײדישע שולן, װיםנשןסטלעכער זיצוננ אין ײװ״*, סײערונג אין .1ין״ א״אבד, ז*ל אײנגעןרינט װערן * גע־ מ**נז*מע יוכל־ןקןדעמיע, אין מעלכער עס ז*לן ןנסײלנעפעץ *לע ײריש־װעלטלעכע קילסור־ןרנןני־ ז*ציעס און געזעלשאפסן, *לע ■ר*פעסי*נעלע *ר־ נ*ניז*ציעס א*?־װ *זוי, *ז די סײערונג ז*ל זיך 1אמת ס*רװ*נדלען אץ * גרײסן פןיקם־ױם־טוב. > שלוס *ש ה*ס פ*רעסנסלעכס אין -הײנם״ * ש*רסן *רסיקל -**סער*ננן ־ ײדישקײס״. אין װעלכן ער סרעס *רויס מים פ*רפיסערובנ קעגן די שענרלעכע *•מ*כן םיט דפר היסלעריסטישער רע־ גירוגג, װ*ס זענען געשלןסן געװ*רן דורך די ציױ ניססן און דירך דער אדץ־ישי־אל האנדלס-ברופע. ער דעריײיזס, *ז עס א ז * *יעל־ײצא פון דפר ג*ננער נ*צױנג פון ארץ״ישראל צו די ״גלות־־ײדן• > אין דעד ב־בליןסעק פון יװ״ן (ה־ססןרישע םעקציע) איז *רוים פון דרוק רער צװײסער ב*נד סין שמעץ רובנןװס ,״נעשיכםע פין חסיידיזם׳* ־־ אויםן יסוד פון *ריגיבעלע מקוריכ, געדר־קסע און בתב־ידן. דערסיס איז אין ײדיש פא־ענדיקס גע־ װןי־ן ד*ס ברײסע װערק סון נןרימטן היססןריקער. דעם הןנןראר םון דעי• ערשסער אויסלןגע הןם סי־ןפ. דובגןװ געשענקש דעם יװ״*. > דער בןקןנסער ײדישער היםסןריקער שאול בינזבורג אײ ןפגעפןין סון **ריז קײן נױ־יןײק אײף עשלעכע חדשים. — > פרײםיק, דעם 18־סן ה. ח. איז פןדגעקו־ מין אין װילגע אינם ײױ״* * װיסנשןםסלפכע זי״ צובב, אויף תעלכער ד״ר מ*קס װײנרײך הןס גע־ הןלםן * רעםערןס א. ד. ס. .״די *רןבלעמןסיק פון דער ײדישער •ערזענלפכקײס״ (* נן־יכס םון * י*ר *רבעם אין *מעייקע). — > לײס דעד ססיושיםס־שעד סןבעלע, װ*ס די ײיישע קןלןנײןציע־געזעלשןפס (יק״ן) ה*ם צוגעשטעלס צו דער װעלס־אײסשסעלונג פץ תבואה אין ק*נ*דע װענן דער ײדישער לןגדװירםשאשם אויף ג*ר דער װעלס איז צו זען, *ל אין 8 לענ־ דער (א״י, ק*נ*דע, *רגענםינע, סןרײנ־קםע שסןען, 1ר*זײ*יע, ■ײלן, ר*סנפ*יב*נד און רוםעניע), זענען 557.000 ײדן ב*שעששיקס נײ ל*נדױידשש*פפ, נ*־ *רכפסנדיק * שסח פון 5,410,750 *קעי־ בןז־ן. אין ק*:*רפ דעקס די װײצך*ר*דוקציע םץ די ײז־ישע לאנידײרסן די גןנצע ברויט־קןנבומציע סון דער דןרסיקער ײדישער בןםעלקעריבג.