Literarishe bleter · 1933-09-01 · 35 (1.9.1933) · p. [Seite]

צענטער יזןרגאנג פרײז £0 גר< 1 סעפסעמבער 1933 2081113•!^ 1 יל־בוניראר־עזע \*־־וסכלדירטני װאעעלדיפמ 9או •יפלנידאםוד טניאפיגלדאון־; ףדלדיזדורל פארקאג כ^קקעצקי^װארש^ ק א מ ע ד י ע*> כער פארם> דער װיכטיקסטער אקס, װאס דרײט די ראד אלע אונזערע געשיכטלענע באװעגונגען. מיר דאכט, אז עס קען גאר קײן כפק נישט זיין, אז אלפ אונזערע שרייבעי, װאס האבן אויפגענומען אין זײערע װערק דעם משיח-מאטױו, האבן עם געטון נישט כדי צו אנטלויפן פון דער װעלט, נאר פארקערט, כדי צו גײן מיטן פנים צו דער 'ױעלט און איר טראניק. און אויב ס׳איז א פראגע פון פארם, פון אנװענדונג, - װא;ט געװען אומזין און זעלבטטפארלײקענונג, װען װער עס זאל נישט זײן, זאל, צוליב ריכ־ טונגען אדער ר'עזאלוציעם, גיין קעגן זײן איי־ גענער פםיכיק, - קעגן זײן אינערלעכן > מת, װי ער שטעלט זיך אים פאר און װי ער גע־ שטאלטיקט זיך אין אים. אײנע פון די הויפט־פערזאנען פון דער פאעמע, איז די משיח־געשטאלט אלײן. א פארזוך אין דער ריכטונג איז שוין געמאכט געװארן פון מיר אין ,גולם״. אויך איצט דער גולם, װעלכער פיגורירט אין דער איצטיקער ארבעט שוין נישט װי א גולם, נאר װי אײ־ נער, װאס חלומט װעגן זיך װי וועגן א הע־ כערער גיעשטאלם, װי װעגן א מענטש מיטן נאמען יאסעלע,-אויך ער טרוימט זיך אויין״ אויב מען קען אזוי זאגן, אין דער משיח פערזענלעכקײט. ער װעירט אפילו ענלעך צו חנינה משיח בן דוד, געראטן אין געזיכט און אין גאנצן אויםזען אזוי,' אז די ארומיקע קענען אפילו נישט אונטערשײדן אלעמאל זײן באזונדערטקײט. די משיח־פברזאן אליין שטעלט זיך סיר פאר װי א װירקלעכע, האנדלנדיקע עקוייסטירנדע פיגור. רעאל און פשוט־ מענטשלעך, אפגע־יםן אינגאנצן כמעט פון איבערנאטירלעכקײט. די אײנציקע'איבערנאמיולעכקײט אין אים איז דאם, װאס ער איז אלעמאל פאראן. איך בין זיך מודה, אז איך האב אפט איבערגעלעבט א געװיסע אומרו און אומזיכערקײט. איןיערשטן טײל ״גולם״ װערט משיח ארויסגעפירט װי אן אנטלאפענער סון מדבר פאר דער צײט. ער קומט אין פראג, און װיערט פון דעם מהר״ל אװעקגע־ טריבן אין םדבר ארײן יצוריק. א געדאנק האט מיך נישט אײנ־ מאל פארפאלגט: צי מעג מען עס טאן? צי קען מען אזא גע■ שטאלט אנטאן אין קלײדער און באשטימטע געזיכט-שטריכן? עם איז לײכטערי אמאל אויפצונעמען א געשטאלט גנטלעך, אײדער ה.?ײןןיק ד י ג א ו ל ה ־ כ׳װײס, אז ם׳איז כמעט א ריזיקע אין דער הײנטיקער צײט פון רעאליזם• און נאטוראליזם-לאזונגען אין דער ליטעראטור, װו א מינדסטער אפנוינ װערט פארשריען װי מיםטיציזם, סיד• באליזס, און אנדעירע טרפהנע איזמען, היינט - אין אזא צייט, איז א ריזיקע ארויםצוקומען מיט א װערק, װאס זיין פא־ם און אינהאלט איז װידעראמאל ײדישע לענענדע• שטאף, משיח געשטאלט,' גאולה און ענלעכע מאטיװן. ס׳איז דאך גענוג היינט נאר ארויס• לאזן םון מויל דאס װארט: משיח - אז ביי אײניקע זאלן זיך אזש הענער-קאמען אויפ• שםעלן אויפן שטערן. אמת, אפילו אונזערע ליטעראטור-אויפ• נעמער, די נישט-געבונדענע דורך פארטיי• דאגמעס און פוסטע גאװה-טעאריעס, אויך זיי לעבן איבער אין די לעצטע ייארן שארפע און טיפע צװײפלען בנוגע דער "טעמאטיק פון דער ליטעראטור. זיי פרעגן, און אפט מיט גרויס רעכט, װי קען א שריפטשטעלער איצט דערלויבן זיך צו אנטלויפן פון דער גרויםער הײנטצײטיקײט? די זאך איז אבער, װאס אויב מען װענדט אן די דאזיקע צװײםלען אויך בנוגע דעם אזוי-גערופענעם משיחיזם-שטראם, װאם האט זיך דורכגעטראגן, אדער, בעסער געזאגט, ערשט פאנאנדערגעמראנן זיך אין אונזערילי• םעראטור - באגײט מ״ען, דאכט זיך, א גרוי• םע עײלה סיי צו זיך אלײן און סײ צו די גרויסע מעגלעכקײטן, װאס ליגן אין דער טיף * פון דעם שטראם. אן עויולה, סוף כל םוף, קעגן אונזער גאנצער ליטעראםור. קענן דעם משיח-מאטױו קען מען, דאכט זיך מיר, אינגאנצן נישט ארויסשטעלן די טע״נה, אז ער ציט אפ רי ליטעראטור אונ• זערע פון דעם הײנט, םון די אננעוױיטיקטע סאציאלע מאטיװן פון אונזער עפאכע. פארקערט, דער משיח-מאםיװ איז געװען (אין זײן רעליגיעזער פארס>, און איז הײנט (אין זײן װעלמלע• •) ה. יײודיק הןס *י*ם ס*י*נדיקט ■ נײע דר*מןסי** גןעמע *ין עיף ניידער, ״דער גוים חיומט*, רןם סרןנמענםן סון דים זזנען געדרוקט די יעעסע ■ןר יןר. דער דןזיקער ורסיקי *יז ן סןרװןרס עום נײעם ײערק, ער *יז נעסריבן *ין דעם סעיװיק-סןנןםןריע, קןיןרןדי, דעעעמעלר 1932. דןס *ייד — ה. יײװיק *ײ דעם םןנןםןריע-ענין. - רעד,