Literarishe bleter · 1933-08-18 · 33 (18.8.1933) · p. [Seite]

18 אוינוסט 1933 8ותקזס31 18 צענטער יזןרגאנג פרײז גר. ־חזזףאר־טוע ףףץ^ףףך ף■ אי־־סטדידטני װאעשריפט פאו ־יכיעדאייוד־ טןןאפזןןראוןקונםמ פארהלאג ב.קקע3ק*ןיוזארשי< עדלעכערג דיק, װאם די נאך קיינמאל נישט געװעזענע, נײ-געשאפענע גינ• ציקע באדינגונגען פאר דער ײדישער שפראך און פאר דער ײדישער קולטור האבן נישט ארויסגערופן בײ די ײדישע מאסן קײן טרא פן באגײםטערונג און בײ די ײדישע אר• בעטער אן אפענעם װידערשטאנד, װעלכן מען האט נאך ביז איצט, נישט בײגעקומען? מען מוז דער װירקלעכקייט דרייסטער קוקן אין די אװגן: געװיס װעלן א סך א מאך טון מיט דער האנט און ענכפערן: שוין לאנג באנאל־געװאיענע פ־אגן! נאך צוריק מיט דרײסיק יאר זענען זײ בײ אונז געשטעלט געװארן און גאנצע פעסער טינט האט מען אױסגעטינטלט. יא, ס׳איז געװיס אן עבירה די פעסער טינט! אבער די דאזיקע קארדינאלע פראגן פון אונזער לעבן, די דאזיקע קיום-פראגן, די דאזיקע עקזים• טענץ׳פראנן מוזן װידער און װידער געשטעלט װערן, װײל די אילוזיע פ וי ז ע, װעלכע מיר האבן געהאט, איז פארענ• דיקט, און מיר שטײען װידער נאקעט און אנטבלויזט. ם׳איז די איראניע פון אונזער עפאכע: קײנמאל א ז ^אך נישט געװען אזוי שטארק דער אפשטויס און ארױסשטויס פון ײדן פון דער ארומיקער נישט׳ײדישער געזעלשאפט; דער קול• טורעלער אויטארקיזם פארכאפט אלץ מער פעלקער און פעלקער, און ם׳איז פאלש צו האפן, אז ײדן זאלן שפילן אין דער עקא■ נאסישער אנסװיקלונג פון די מזרח-אייראפעישע פעלקער יענע ראלע, וועלכע יידן האבן געשפילט אין מיטל-און מערב-אײראפע, אזוי איז נאך מער פאלש צו האפן, אז ײדן ז\לן שפילן די ראלע אין דער קולטור פון די דאזיקע פעלקער, וזי די יידן אין דער דייטשער קולטור. און דאך גייט די אסימילאציע, ריכםיקער דאך גײט דאם אנטלויפן פון דער אײגענער קולטור, פון דער אייגענער שפראך, פון די אייגענע לעבנס פארמען מיט גיגאנטישע שריט װייטער, און יעדער יידישער יחיד, נישט גע■ בונדן אין זײן קאלעקטױו מײנט אפנארן די ארומיקע װעלט און דארטן דאך בטל װערן, דארטן דאך צעגײן און פארשװונדן. מיר האבן געװיס אין אײן האלב יאיהונדערט גרײסע זאכן אויף אלע געביטן פון ײדישער קולטור אויפגעטון: דיכ• םונג, שײנע ליטעראטור, ײיסנשאפט, םוזיק און אזוי װײטער און אזוי װייטער. אבער אלע קװאלן זענען אויסגעשעפט און פארשטאפט — און נישט װילנדיק טאטשעט א װארעם, אפשר יעקנ?עיעזייבסקי / עדא; א פ ע נ ע ד א ו ן זאל םיר אויך דערלויבט זײן צו זאגן א פאר װערטער צו דער פראגע, װאם די .ליטערארישע בלעטער־ האבן אויפ■ געהויבן. איך זאג גלײך — איך קלײב זיך נישט פםקענען שאלות אדער געבן רפואװז. איך װיל נאר שטעלן פראגן און איבערגעבן אײניקע שטימונגען, װעלכע איך װיל קײנעם נישס אנבינדן און קײנעם נישט אנהענגען. מיר װייזט אויס, אז מען גייט פחדנוחדיק צו צו די פראגן: געשטארבן דאס ײדישע בוך, די פארלעגערײ גײט אונ• םער, דאס יידישע סעאטער גוססס און מוטשעט זיך אין זײן גסיסה. די ײדישע שול איז אין א שטענדיקן קריזיס, און קײן אויסװעג זעט מען נישט; אלע אונזערע קולטיר-אנשטאלטן צע׳ װאלגערן זיך, צעפאלן זיך, האלטן זיך קוים, קרבנות װערן גע• בראכט אומגעהויערע. אבער זײ װע־ן פארשלונגען און מען םערקט כמעט נישט ״פי באו אל קרבה׳. קומט אײנער און שרײט, אז מען זאל דאטעװען דאם אדער יענץ ברענענדיק װינקל פון הויז און האט מורא ארויםצושרײען אז דאס גאנצע הויז ברענס: קומס זלמן רײזען און זאגט זײער גוס, אז דער דאך פאלט אײן, מחמת די באלקנם זענען איבער• געפוילט און האט מורא צו שטעלן די פראנע: װי אזויזשע מאכט מען די באלקנס געזונט און פעםס? און װיאזוי מאכט מען געזונטע באלקנס, אז דער דאך זאל זיין א ו נ ז ע ר דאך, אונזער לשון, אונזער קולטור, אונז ער פרצוף און אונזער גײסט. פויערים, ארבעםער, ארבעטנדיקע — געויים זענען זײ בעסער און שענער פון הענדלער, קרעמער, אגענטן, םעקלער אין װאיאזשאדן, אבער װי מאכט מען, אז זײ זאלן זײן ײ די ש ע פויערים, ײדישע ארבעטער, ײדישע ארבעטנדיקע? איך װײם זײער גוט. װי גרוים ס׳איז דער בארג םון עבירות פון די יידישע קאםוניסטן אין רוסלאנד און װי שװער ם׳איז זייער שולד, װאס די יידישע קולטור דארטן גים נישט קײן פרוכטן און װײזט נישט קיין םימנים פון ארגאנישן װ א ק ם ן און פון ג ע ז י כ ע ר ט ע ר צ ו ק ו נ פ ט. אבער איז דאם נאר זײער שולדז זענען דען נאר זײ שולדיק, װאס אין די גרױסע שטעט לערנען נאר 30 פראצענט קינדער אין ײדישע שולן און אםילו אין די ײדישע נ א צ י א נ א ל ע לאנד־װירטשאפט• לעכע ראיאנען םירט מען די אדמיניםםראציע אין רוםיש אדער אוקראיניש? זענען נאר און נאר די ײדישע קאמונ־םטן שול•