Literarishe bleter · 1933-07-21 · 29 (21.7.1933) · p. Seite 471

זײט 471 ליטערארישע בלעטער נוס. 29 (480) העכסטנס. באלד וועט ער צזריקפארן קײן נױ-יארק אין אנקומען נאך פרנקט צום מאנאם צי זיינע זײגערלעך' אײף רילענםי סםריט... א שײנע םינע װעט ער דאם מאכן, ציפקין, זיין באלע־ באם, װען ער װעט צום טערמין, צום טאג, ארײנקומען אין דער זייגערמאכערײ און זיך זעצן צו דער ארבעט - דער דאזיקער נישט־וױכטיקער טאט איז ביי אים פלוצלינג אויסגעװאקםן א־ן א װיכטיקער זאך, אין א אידעע־ם־קם, - װאס האט אים אנגע־ סולט מיט אינטערעס און עקשנית. מיט דעם דאזיקן געראנק אין קאפ איז ער אפנעפא־ן די עטלעכע טעג אייף דער שיף, דערנאך אין די באנען פין שער־ בירג אין פראנקרײך, דורך אלע ג־עגעצן ביז דעמניצע אין פ־ילן. אבער ער איז נישש געקומען צום טערמין, װײט נישט צו דער צייט. יהמשך קוםטז האט ער זיך אינגאנצן בארויקם און מער װענן קײן זאך נישט געװאלט טראכטן. זאלן זיי רעדן. ער װייםט ביי זיך, װאס ער װיל.' ער װעט שויןיבלײבן אזײ אליין ס׳גאנצע לעבן און זיך נישט םארדרײען קיין קאפ. וױ האט דאס געזאגט א קאמיקער אין א װאדעװיל אויף בראדוײי, װעין ער יאיז געיױען דאס ילעצטע מאל: װען דו וױלסט חתונה האפן, זעץ ו־ך אװעק אוןיבאטראכט זיך זעכציק יאר, וזעסטו זען, אז ם׳איז נישט נויטיק. כע, כע, כע, האט ער זיך פאנאנדערגעלאכט, גוט געזאגט... ער האט אפגעסאכט בײ זיך, ליגנדיק אויף דעם הוידענ־ דיקן שיף־בגט, צו םאכן די רײזע װאס שנעלער, באשטעלן א מצבה, אװעקשטעלן זי, און היידא, צוריק קײן נױ־יארק. ער האט א קוק געטון אין דער הויזן־קעשענע, צי דאס טשיעק־ביכל אײף די דריי טוױנט דאלאר ליגט. עם איז געלעגן. דאם האט אים בארויקט. ער האט זייך איבערגעדעקט איבערן קאפ. ווי לאנג קען דויערן אװעקשטעלן א מצבה, האט ער נערעכנם, א װאך טעבדעגץ איז ליטעראטור ()) עישבפנסלבבבר ברר?? פק פדידדיךס) אינט ראמאן גופא. אפנים, אז איר האט געפילס א באדערפע• ניש עפנטלעך צו דערקלערן און לאזן װיסן װעגן זיי דער גאנצער װעלט דאס האט איר שוין געטון. דאס איז שוין ארי■ בער, אדן אין אזא פארם האט איר שוין נ־שט, װאס איבער• צוחזרן װעגן דעם. איך בין אין קײן םאל נישט קײן קעגנער סון טענדענציעזער פאעזיע, אלם אזעלכער. דער פאטער פון דער טראגעדיע, עסכיל, און דער םאטער פון דער קאםעדיע, אריסטאפאן, זענען בײדע געװען שארף אויסנעדריקטע טענדענ• ציעוע פאעטן. און אװי אויך דאנטע און סערװאנטעם. און די הױפט מעלה םון שילערם ״קאבאלע אונר ליבע׳ באשטײט גראד אין דעם, װאש דאס איז די ערשטע דײטשע פאליטיש• טענדענציעזע דראמע. די מאדערנע רוסישע און נארװנגישע ראמאנען זענען דורך און דורך טענדענציעז. נאר איך רעכן, אז די טענדענץ דארף ארױסדריננען םון דער לאגע און פין דער האנדלונג אלײן פון זיך, אן שום בא• זונדערע אנװייװנגען דערויף, און אז דער שרייבער איז נ־שט מחויב אנצובינדן דעם לעזער די קינפטיקע היםטארישע לײװנג פון די געזעלשאפשלעכע קאנפליקטן,. װעלכע ער מאלט. דערצי נאך אין אונוערע באדינגוננבן װענרט זיך דער ראמאן. הויפט• זעבלעך, צו לײענער פון בורזשואזע קדײזן, ד. ה. צו די קרײזן ,־ואס האבן נישט קײן דירעקטע שײכות מיט אונז, און דעריבער פילט אויס, לויט מ־ין מיינונג, אויך דער סאציאליסטישער טענ• דענציעזער ראמאן פולקאם זיין אײפגאבע. װען ער באשרײבט געװיםנהאסט די רעאלע קעננזײטיקע באצױנגען, און צעשטערם די באדינגלעכע אילוזיעס װעגן זײ, װמן ער צעטרייםלט דעם אפשיםיזם סון דער בורזשואוער װעלט און פלאנצט אײן צװײםל בנוגע דער אײביקער הערשאםט פון דער עקזיסטירנריקער ארד• נונג, מעג אםילו דער אוישאר דערבײ נישט פארלײגן קײן בא• עטימטע לײזונג און מעג ער אפילו אן אנדערש מאל זיך נישס שטעלן דײטלעך אױף עמיצנס צד. דאם, װאם איר קענט אזוי אױםנעצײכנט םײ דאס עסט״ רייכישע פויערטום, םיי אויך די װינער ״געזעלשאפט״ און די װונדערבארע םרישקײט םון אײער ש־לדערן די און יענע — דאם װעט דא געםינען םאר זיך אן אוםבאגי־ענעצן מאטעריאל, און אין ״סטעפאן״ האט איר שוין דערװיזן, אז איר קעגט זיך באציען צו אײערע העלדן אויך סיט יענער דינער איראײע, װאס זאגט עדות װעגן דעם שרײבערם מאכט א־בער זײן װערק... פר. ענעע?ס דער ד$זיקער נײוד םוץ םרידריך ע:ג״לס *יז געש*קט דעם 26 ג^װעמנער 1885 זו דער דײסשער שיײנערץ מינע קעוססקי. דעי נריװ געשינס ז*ך זןין דעם מןרקם-ענגעלם-לע־ נץ־אינםסיסום, ם*יעשנהלעכס אץ זמורגעל *ליטעראסורנ^יע געםלעדםסװ^׳*. ...״אלם און ניי׳, פאר װעלכן איך בין אייך הארציק דאנקבאר, האב איך איבערנעלייענט. דאס לעבן פון די ארבע• טצר אין די זאלץ-גרובן א ז באשריבן אזײ מייםטערהאפט, װי דאס לעבן פון די פויערים אין .סטעפאן׳ די בילדער םון דער װינער נעזעלשאסט זענען צום גרעסטן טײל אײך זײער גוט. װין איז דאך די אײנציקע דײטשע שטאט, װו עס אױ סאראן א געזעלשאפט. אין בערלין זענען פאראן נאר ,כאװוםטע קרײזן׳ און נאך מער אזמבאזלוסטע, אזן דעריבער איז דארטן פאראן א באדן פאר א ראמאן פונט לעבן פון די ליטעראטן, באאמטע און אקטיארן. צי װערט נישט ערםערװײז געמאכט צו אײליק די מא■ טױוירוגג פון דער האנדל נג אין אט דעם טייל פון אײער װערק, — איז אייך לייכטער צו אורטײלן אײדער מיר, פיל זאכן, װאם מאכן אױף אונזערן א מענטשן אזא אײנדרוק, זענען אין װין מיט איר אײגנארסיקן אינטערנאציאנאלן כאראקסער, װאם איז אננעזאפט מיט דרומדיקע און מזרח אייראפעישע עלעמענטן, דורכײס נאסירלעך. די כאראקטערן פון דער ארער יענער סביבה זענען געשילדערט מיט דער נעװײנטלעכער םאר אײך פינקסלע• כער אינדױױדואליזירונג. יעדע פערזאן איז א טיפ, נאר גלײכ׳ צײטיק איז אויך א פולקום־באשטימטצ פערזענלעכקײט — ,דער• דאזיקער״, װי עם װאלט געזאנט דער אלטער העגעל. אזן אזױ דארף עס טאקע זײן. אבער צוליב אביעקטױו• קײט-װעגן דארף איך געפינען עפעם-װאס נעגאטיװם, און דא קומט מיר אין זכרון ארנאלד. אין דער אמתן, ער איז צוםיל רײן פון זינד. און אויב ער קומט סוף כל׳סוף אום, אראפפאלנ• דיק פון בארג, איז צונויפבינדן דאס מיט דער פאעטישער גע• רפכטיקײם קעז מען, סײרן, נאר דערמיט, װאס ער איז גפװען צופיל גיט פאר דער דאזיקער װעלט. נישט אלפ מאל איז שלעכט, װפן דער אויסאר אמ פארליבט אין זײן העלד. און מ־ד דוכט, אז אץ דעם פאל האט איר זיך טײלװײז אונטפר• געגעבן דער דאזיקפר שװאכקײט. פלוא טראגט נאך אויף זיך די שטר־כן פון א פערזענלעכקײט, הנם אויך אביסל אידעאלי■ זירט, נאר אין ארנאלדן װערט שוין די פערזענלעכקײט אינגאנצן אױפגעלעזם אינם פרינציפ. די װארצלען פון דעם דאזיקן סעלער םילן זיך איבעריקנם,