Literarishe bleter · 1933-07-21 · 29 (21.7.1933) · p. [Seite]

צענטער יןזרגאנג פרײז £0 גרי 21 יילי 1933 ססק!! 21 ־־םזיראר־עלע דריוררידר!.???װל? ץ*י?וסכידירטני װאפשריפט פאד ־יפלגידאפיוד ■■ טןזאפומראוןקונםנצ פאריעאנ 3.קקעצק*ן,װארשי< ז?םן די־זע/ / 77י?בע דואס ס׳איז נויטיל איצט צ ו טוז ($ן פגםפפר זזױפן זןדסיק? ״סיד שםײטן פז)ר יע גרױספר געפ$ר״) רירנדיק דעם עיקר םון איע עיקרים; אז די ײדישע שרײבער און זשירנאליסטן אלײן גיבן אן אומװערדיקן בײשפיל פון אײנ־ זינקעניש אין דער טומאה פון פאקטישער אםימילאגיע; אז דאס ײדישע װארט מערט נישט געשיצט און געשסיצט אפילו פון די, װאס שסײען אויף דער װאך פון דעם, װאם איז זײער פראפעסיא׳ נעלער אינטערעס — קען דען אונזער ליסעראריש שאפן נעדײען אץ דער דאזיקער קולסור־גײסטיקער פוסטקײט און סארװיססעניש? כדי צו ראטעװען דאס ײדישע בוך פון אונטערגאנג, מוז מען ראטעװען די ײדישע שולן, אויםבויען זײ ברײטער און םעסטער; אויסהאלטן דאס ײדישע װארט אין דער הײם און אין גאס און אויף דער םארזאמלונג און אין טעאטער; קעמםן םאר די רעכט פון דער ײדישער שפראך כלפי פנים און כלפי חוץ. אויסװארצלען דעם ציניזם און דאס הסקרות לגבי אונזערע װיכטיקםטע פראבלעמען פון ײדישער קולםור־שעםערישקײם — אין די אײגענע קרײזן. דאס ײדישע לעבן אץ פוילן איז ארײנגעכאפט אין א האסטיקן פראצעס סון צעפאלונג און נאציאנאלער דעזארגאני׳ זאציע. דארף מען ארגאניזירן אלע כוחות אפצושטעלן דעם פראצעס. עס איז נאך נישט צו שפעט, עס קען אבער װערן שפעט. דער היטלעריזם האט אנטפלעקט פאר אונז די גאנצע האםענונגםלאזיקײט און םארםשפטקייט סון דער אםימ ילאציע. האט עס אבער נעבראכט כאטש צו דעם םינדסטן חשבין׳הנפש די ײדן מחוץ דײטשלאנד, בפרט די ײדן פון דעם װיכטיקםטן אםשר, װײל נאך װארצלדיקסטן ײדישן קיבוץ — סון פוילן, װעלכע רײסן זיך אויף דעם אײגענעם װעג. הגם עס פעלן אלע םאר־ הנחות, אלע באדינגונגען(?) קײנמאל נאך האט זיך אזוי שפל און ארעם און פלאך אין לײכטזיניק נישט ארויסגעװיזן אונזער גע־ זעלשאםטלעכער געדאנק, װי אין די דאזיקע פינםםערםטע טעג סין אונזער געשיכםע, ױי אין דעם דאזיקן אפריף אינזערן אױף דער קאטאססראםע אין דײסשלאנד. מ׳כאנוגנט זיך מיס זידלען היטלערן אין הױבן זיך אלײן מיט די אײנשטײנס און די און װידער די אלטע ראםענונגסלאזע טעמע: די גרױםע נעפאר, װאם דראט אנטנילסיק אונטערצוברענגען דאס ײדישע ביך. נישט נאר יחידים קויםן נישט קיין ײדישע ביכער, אויך די ביבליאטעקן, װאס זײגען יארנלאננ געװען די הויפט־אפנע• מער פון דער דרוק-פראדוקציע אונזערער, קאנען איצט מער נישט דינען פאר א באזע, זאל זיין — א שװאכער, א דינער, פאר דער ײדישער סארלאגס־טעטיקײט, נ. מײזיל שילדערט אין זײן ארטיקל אין די .ליטערארישע בלעטער״ <נומ• 27) א סאוימדיק בילד פון דער צעפאלונג םון דעם ײדישן ביבליא■ טעק-װעזן. װאם איז צו טץ? די דאזיקע סראגע האב איך גע־ שטעלט מיט א צייט צוריק אין דיזעלבע .ליטערארישע בלע־ טער׳ און געפרוװט אנװײזן אויף די םיבות םון דעם שענדלעכן קריזיס אױף דעם ײדישן ביכער־מאדק. איך װיל זיך נישט איבערחזרן. אבער עס איז דאך קלאר: אין א סביבד״ װעלכע איז אינגאנצן קולםורעל צעפאלן, װו עם בליט הפקרות, דעמא■ גאגיע און לײדיקע םראזע; װו די װיכטיקסטע פראבלעמען פון אונזער קױם װערן אפגעפטרט מיט חוזק און שפאט; װו די ײדישע שולן זענען איבערגעלאזט אױף דעם באראט פון קלײנע גרופעס — אין בעסטן םאל; װו די אסימילאציע שפרײזט דורך םיר אץ טויער, נישט באגעגענענדיק קײן שום װידערשטאנד, געכשרט דורך דער םרײםער צו-גארנישט םארםליכטנדיקער נאציאנאליסטיקערײ — אין אזא םביבה מוז אויך דער אינטערעם צו דער ליטעראטור זיין א מינימאלער. מ׳קען נישט ארויסכאפן די ליטעראטור פון דעם גאנצן קאםפלעקס דערשיינונגען פון אונזער קולטור־געזעלשאפטלעכן לעבן. עס איז א אינטעגראלע םארבינדונג. כל־זמן עס איז שטארק געװען די ײדישע קולטור־באװעגוננ, האט אויך געבליט דאס ײדישע בוך, איז נעװען אן אויםלעבונג אױפן ײדישן פיכער־מארק. און אז ײדישע קולטור איז געװארן הפקר, אז ײדישע שולן שליםן זיך, און אונזער ליבהארצעדיקע פרעסע גײט איבער דעם איבער צום םדר-הױם, שװײגנדיק און איגנא־