Literarishe bleter · 1933-07-07 · 27 (7.7.1933) · p. Seite 442

למןסר^ו-יי^ בלעסער נומ. 27 (478> זײט 442 3*ו וו־אר צ> וואן־ ס סעאסער )11!?ונסם > ײ ,ױילנער סרו•*״ סןרס *רויס אויף דער ■רןוײנץ. אין ,םקוןל*״-ס**סער היינן זיך *ן די געסססיילן סין סוסנה, מןןריס לזוםמ *ין *ליהי שםײן. ס״װעלן אייך מיסשיילן לײנ סריםס־ זעע?ר# רחל הןיעער י• *. די ערשסע *ײפירינג— ,דער אורסײל״ סין סןפין לעװ. — > יין ,קעסינסקי״״סעןסער שיילס אידן קן־ פינסקי א נארדין־רעיערםוןד. זי איז אויםגעסרןסן אין ,מירעלע אפרת־. > מןרים שװןרץ הןם ןנגעהוינן וײגע גאםס- שיילן אין גוענןס־אײרעס! ײו ער סירס אויף ,יןשע קולנ״. אין ןרגעבסינע װעם שװארץ םןר־ ערענגען ן עװײ תדשיס. שיעסער ילןנס ער עז קומען קײן ױילן. > רי ,ײדישע נןנדע״ נעמס סןר ן טורגע איעער יוילן. ס׳זענען אײנגעלןדן די ןרסיסשן מדרכי הילסעערג אין לןלן ס^למאן. > רער ײדישער װײסרוםישער םליכה־םעןםער איז ןרויסנעסןרן אויף נןסטרןלן אינער ן רײ שסעט פון װײסריסלונר (בןנרויסק, מןהילעװ, װי־ טעגסק). ס׳װערס געשיילט ,נןסמין״, יןרסיזןנער״, ,איבסערװענניע״. ,דער םוינער״. אין דער נײס פון די גןםסשפילן ברײס דער סעןסער נײע סןר־ שסעלונגען — י. וקסענםעלדס ,רעקרוטך, אינער־ געןרנעט דורך ל. רעזניק, ,ײאלסאנע״ פין *ען־ דזשןנפןן• — > נןך ד״ דערםןלנרײכע גןסעשיילן אי, יןריז, שפילם אינם כדכןל מיכןלעםקן אין בעלגיע ס׳הוינן זיך ןן נקריב זײנע גןססשיילן אין לןדוש* > מנחס דובין הןס בעגעבן ן לירער־קןננערי. אין לןדזש. — > װיסןרין װײנבערג סרעס װײסער אויף אין רינע• — > ס׳איז געקומען סין ןמעריקע קײן לעמ־ בערג די כןקןנסע ײדישע ןרסיסטין רןזע מן־ לערשסײן, װעלבע הןס דןם םןריקע יןר געהןש גרויס דערסןלג אין לעםבערנ. עיזןסען םיס איר לענען געקיפען די ןרסיססן ױסף גרץ (פון ײדישן קינסט־ספןסער) און ןסקןר ןספרןף (פין ן. לע־ בעדיעװם ןפערעםן־סעןסער). די ערשםע פרעמיערע — ן נײע ■יעס״ פון װיליןם סיגעל, פוזיק — הערמןן װןהל. — > אין װילגער ,פןלקם־סעןסער״ שױלן איבס ה. סעניגשסײן און מןלי ■יקוס. — > רער דיריגענס לען ליןװ הןס אויף זײן רײזע פון ניו״יןרק קײן הל־אכיכ געװײלס אין יןר״זי — > אין ריגע עקזיססירס ן ײרישער ןרנעסער־ סעןסער, מעלכער הןס הײ־יןד אדיפגעפירס סיר פןרשםעלונגען, װןס ם׳רןבן בןזיכס איבער 5.000 גןזיכער. רי סנג איז פןדגעקיסען ן יןריקע סןר־ זןמלינג פינם סעןםער. > אוירװמג תשײקןנםןן און מעי שעהבסנלד ענדיקן זײערע גןםםשאילן יין ■ןריז. — זײ קופען איעם קײן װןרשי. ועזא^סאו נממן מײזיל גרןדנע אויסן *וזןמעגפלי. װןם די דןרסיקע ײדיש־ װעלםלעכע שול הןס אײנגעןרדנם בי איר ערשסן ןרויפלןז.״ > אברהם פןרעװסקי הןם פןרענדיקס די אינערזענוגג סין שעקסאירס ,שײלןק״, אױף מעל־ כער עד הןט גלןרבעט עסיעכע יןר. מיס ן ■ןר *ןר בוריק איז אין װןרשע געשפילס געװןרן (רעזשי מ, װײנערס) ,שײלןק״ אין ן איבערזעבונג פון מ. רןקןװסקי און י. שסערן. ס׳זענען סןרןן נןך אינערזעבוגבין בון ,שײלןק״, װןס זעגען גלמוכס גלװןרן אין ןמעריקע. — אויך י. נןװ־ שןװער ןמןל איבערגעזעבס ,שײיןק״. — > דער ןרסינם משה גןרבןזש הןס ןגבעשריבן ן דרןםע אין 6 בילדער ,זײן עקסעלעגץ דער שטיבן־מןלער״, װןס בןהןנרלט די יעבסע היסלער- געשעענישן אין דײסשלןנד. — > די עזריאל קןרלעבגך הןם בןזוכס ריגע, װילנע, ניןליכסןק, װו ער איז ןרויסגעסרעכן מיט רעסערןםן װעגן דעם איצסיקץ דײסשיןנד. > אין נױ־יןרק איז געשסןרבן אין עלסער פון 74 יןר דער בןקןנסער מוזיקער און שריפס־ שכעלער יבחק םירןזשביקןװ. גר איז געבוירן אין אוקראיגע. ער איז געװען םיל־טערישער קן§עלמײס־ סער, שפעםער מוזיק־לערער אין װילנער לערער• איבססיכוס. אין 1900 הןט י. ■ירןזשניקןװ גע• גריגדעט אין װילגע ן ײדישע דרוקערײ און פןר־ לןג, װי ןרייסי.ענעבן $ רײ ביכער און לערנניכער, צװישן זײ ױיך פיל אײגענע. זינס 1912 געװײנס אין ןמעריקע, װו מיםגעןרבעס אין דער דןרטיקעד פרעסע. לעצטגס געשריבן זכרונות אין ,צוקונפט״. > דןס ײדישע לןדז הןט די לעצםע יןרן שםןרק געליםן סון דעס מןנגל אין ן פןסיקער געבײדע פןר ן ײדישן סעןסער. לעצסבס הןט דער ײדישער טעןטער געסיגען זיך ן װינקל אץ דעם ,סקןלן״יסעןםער. איצס הןלס עס דערבײ, ןז דער מןגיססרןס זןל די געבײדע צדגעמען פןר דעס ■יילישן סעןסער. װעם ײויש סעןסער װידער זײן ן שטיפקינד אץ לןדז. > די צענמרןלע שיל־ןרגןנײןציע אין לעס־ לןנד הןס ורײסעגגעבן ןן אײגמןליקע אויסבןבע מיס ןרםיקלען װעגן ן רײ ■עדןגןגישע ■רןבלעמען. > נןך זײן רײזע איבער לעטלןנד, הןס ז. םלמד בןזוכס ן רײ שסעס אין ליסע אץ די עבי־ נים פין דעם חודש־ושורבןל, ,גלןביס״. עד הןס אײפגעזןמלס גרינדער און ןבןבענסן פןר דעם זשורנןל. > אין כןסבןװיץ איז דערשינען ן בוך לידער און ■ןעסען פון דרײ ױנגע דיבסער אפרים קלײ־ םןן, סיביה בײס און לײזער שיקמןן. — > אין לעמבערגער ,כװילין״ הןס זיך ןנגע. הויבן צו דריקן י. י. זינגערם ,יןשע קןלב״ אין ן ■ויליעער איכערזעציוג. — > יעקב בןסןשןנסקיס בוך ,■ןרםרעסן םו1 ײדישע שרײבע־״ דריקט זיך. דןס ביך װעדט גע- געבן ןלם בײלןגע צי די ,ליס. בלעםער״. — אין דעם בוך קומען ■ןרסועסן פון ן 50 שרײבער םון •וילן, רומעגיע און ןמעריקע, גע־ שריבן בעת זײן לעצטער רײזע. ס׳זענען םרעפלעכע כןיןקסעריסטיקעס סין דןס רוב הײנסצײםיקע ײדישע שרײבער. ליםעואטװ און קולטװ > די כעג איז געװןרן 10 יןר זיגם ס׳איז געשסןרבן אין נױ־יןרק דער בןװיסכער ײדישער דיכםער סןרים רןזנסעלד. דןס לענן סין מ. דןזנ• סעלד איז געװען םול םיס כרןגישע מןמענםן, װןס זענען פןראײביקם געװןרן אץ זײן דיככונג. גישם אײנסןל איז ער געװען אײף די כןמע העככסע שסןפלען פין גליל, געװען בןרימס אין דער װעלס אין ןפס איז ער געװען םןריןגס, סןר־ סמש. ער הןס געהןס שעכיפערןמענס, און ןפטמןל הויך געשריען. ער הןס 4לײן װעגן זיך געשריבן: ,איך נוץ די ביסערע װןפן *. איך שרײ״ איך לןך, איך שפןס, איך שעלם •״ ער הןס געהןס פיל שונאיס, אין אויך פיל תבועות צו מענכשן. קײן איבעריהן מזל הןס ער אץ זײן לענן גישס געדןם און אויך קײן מזל נישס אויך נןך זײן סויס. די צען יןר, װןה שי־דן אונז $פ פון זײן סוימ, הןבן מןריס רןזנפעלדן :ישס דעינענטערס, נישט ןבט• ■לעקט מער. דןך װןלס מען בןדארכס דורכברעכן א כסעזשקע צו איכ, צום הןלנ־סןוגעכענעם דיכ־ םער, װאם הןס ןזויפיל געגענן דער ײדישער ■ןעזיע, דער ײדישער ליסערןסור > אין תילבער ,הןג״ איז!•געדרוקס ןזן גןשיץ * די קלןנגען, װןס הןבן זיך פןרשױײט אין שסןם, ןז דער סןגיככרןט װיל!■נעםען בײ ,מפיצי השנלה״ דעם לןקול, אין װעלכן זי געםיגס זיך שוין 18 יןר, הןס אױסגערוד/רס די גןגצע שטןם און ם׳איז נעשןפן געװןרן ן געזעלשןפס־ לעכער קןכליסעס, װןם העס דיך נעשסעלס סןר ן ציל צו בןשיצן די ײדישע שולן.״ די צ. י. ש. ן. רןס אינז זוגעשיקט ן קןמוני־קןט װעגן דעפ, אז די ײדישע מןםערןסישע נןטורװיכנסןפכלעכע גימבןזיע אץ װילבע הןס בןקומען מלדכה־רעכט. אין קןמוניקןס װערס געזןגס : .םעלדנדיק װעגן דעס ןלע ױנזערע אמססיסו• גיעס און רער עלסערנשןפט. רופן מיר אלע פרײנס צו שסיצן די גידבןזיע. ריר לײבן סןר ןלע פרײנס ■ון דער ירןװינץ צו שיקן זײערע קינדער וץ דער גימנוזיע. מיר רעקןמענדירן ןלע אונדערע סןלקסשילן צו שיקן אין דער גימבןזיע ןלע זײ״ סרע ןניסוריענטן, װןס װעלן סןרזעצן ױיער ניל• דונג. סןר די ■רןװיבבער שילער איז דורך דער גיפנןזיע ןרגןגיזירט ן שילער-הײס אונשער דעד ןנפירונג סין ן גיםנןזיע־לערער.״ > דער בוקןבסער ײדישע־ שריססשסעלער און דיכסער ן. ןלםי, װעלכער איז גוט גןקןנס אויך אונזערע לעזער, קומס בקרוב קײן װןרשע. *. ןלמי װויבם שוין אין ןםעריקע זיגס ן 20 *ןר. ער הןס פןר דעי צײס ןײיסגעגעבן פיל װערק אויף םןרשידענע געביסן. •־ > דער שיל־צוזןמעבפלי אץ גרןדנע איז אדורך מיס גרײס דערפןלג. — ןן ןנסײלנעסער אין דעס צוזןמענםלי שרײכס אין װילנער .סןג״: .װער עס הןם געװןלס זען די יונגע נוחות, װןס עם לעבן אץ דער ײדישער שול, די סרישע זןססן, װןס שלןגן אין איר סיף, װער עס הןס געװןלס שפםן םון איד סרײד אין בןשסרןלס װערן ױן איר ליכס — דער הןס געדןרםס קומען קײן