Literarishe bleter · 1933-07-07 · 27 (7.7.1933) · p. Seite 441

זײט 441 ליםערארישע בלעטער נומ. 27 (478) מי,״י וו/7.1יט=7,יט/ו.1־אטוד־ אן אמעריהאנער ״אורהע נאכאלניה״ ניסט נןןר אין ■דילן איז דןן *; אידקע :>וב>ורניק, ודעלבע־ שד־בש װע־ק פץ דין רעבן צזישן גנביט, עא־ע־עבע־ אזן פדן דע־ תעיטר״ א־יך אין אטןריקע הןןש זיך ־אד־זן א ש־-יבע־ "״קעוז־ נעלבא;, — א געזעזענער א־עשנואנש. ע־ א־י אלש 34 ׳(!־, שין דעב הןןש עד צזאנציק יןןד שא־בדאבש אץ ט—םע שא- שא־ען־דנע שא־ב־עבנש, ,זאש עי איז באגאננען. נגרשאן האש איצש שא־עשנש־ דעבש א ביך ,שענ אץ נעבש אץ שי־שעס״ .ש־יזן דעיש ענר נאישש׳), אץ זעלבן ע־ ש ררעדש, ודאש ע־ האש זיך אננעיען אץ ד• צזאנצ־ק יאד• יואש ע־ איי נעזען אץ ר־ תשישית. דע־ תש־שה• דאקשא־ א־יב־עהעש םיצרשאן האש אזנעבו־־בן א שא-עדע ציש ביך, אין ודערבע־ ע־ לויבש ששא־ק נערשאנש לישע־א־ישע שעיקישן מען לײענט ד$ך פיכער בײ לײטן לויש די באד־בשן שץ די ניז-יא־קע־ גע־ערשאששלעבע ביבליא ׳ םעקן, איז די שאדע־זננ אייף ביבעד אץ די ביבליאשע־ן ז־יע־ נרוים. אין אין ב־בריאשעק האש םען היי־יא־ נעשא־ע־ש ביבע־ אויף 25 ידאצ. טער זי שא־איא־ן. אץ אנדע־ע ב־בליאשעקן איז דעד דדאננ צי ד־ענען ביבער אזוי נ־ויש, אז עש א-ז שזעד די נאבש־אנן צי באש־ידיקן. עש קיםש אי־ש א־ישציש־־בן שיר נ־יע קאדםרעך שאד רי נ־ע לעזע־. באזינדע־ש אױ שא־ששא־קש נעזא־ן די נאבש־אנע אויף עדנששע ב־בע־. עש אױ ש־יעבש, ודיל םען נעשינען אץ די ביבעד אן ענששע־ אייף ד• שזע־ע ש־אנן, זערבע םאשעדן אץ דעב;. — נא־ ב־ א-נז איז ארע טאר :ישש ש־״דעך. איי א ק־־זיש, — איז רע־ ע־ששע־ ק־ב; דאש ־דישע בוך. איז נוש, שא־נעשש טען דאש ־רישע ביך, א־י עש דאש ע־שטע בש־ה-הינדד! — ברױו פון א דײטשן קינםטלע־ צי מאהם ליבערמאן דעד באקאנשע־ ד־ששע־ קינשש־עד אשקא־ קא־אשקא. זעל־ פעד זו־נש אץ *אדיז, האש צינעשיקע צי דע־ .ש־אנקשידשער צ־שוננ״ שאלגנדן בדיז ,זעגן דעש נעצזוננענעש אשיאנ שין בא־יםשן ד־ששן קינששלער םאקש ל־בעדםאן שון י־ן י*ד)־אםש אלש םדעיי• דענם שון רער ש־־שישעד קינשש-אקאדעםיע. אשקא־ קאקאשקא שד־בש צז. א.: ״...שיש א געש־ר שין ז״טאנ, זאש האלש אץ א־ן װאקשן ם־ש דע־ םאש, זאש איך דע־װ־טער מיך שץ ד״ששלאנד און שון רער איצשיקער שודערע־ צ־ש, קוק איך זיך צו, אז אץ דעש צעד, זאש דעי 86 יא־יקעד זקן, שױן אוישעד די ־אםען שון דעד קינםם־ לע—ארגאנייאציע, איז נעצוװננען געזען פיש י־ זיך צעש־ד;, א ביטע־ אנטויששע־ אץ דעם גלויבן אין דעם װעדש שץ דעם טענםש. א-ך האב ביז אהעד אדורבנעלעבש ע־שט א העלשש שון ם־ן לעבן, ם־ן לעבנש-װענ איז נאך נישש שאדענדיקש, און דאם, זאש איך האב ביז איצש געשאש;, האש נא־ אששד א ש־אבלעםא־ טישע באד־שוננ. נישש װערנדיק שא־ששאנע;, אוישנעששעלש אויף שאדשאלנוננען און היננעד — אווי זעט אויש ם״ן לעבנםיװענ, ז־נם איך ב־ן אלש נעוואדן 18 יאד. דאש א־גנשלעך איז דעד דערנעד- װעג שון רוב קינששלעי. ואל םיד דעדיבעד דערלױבט ז״ן אוים- צודריקן ם־ן שאדעדונג םאקש ליבערטאנען׳ װעלכע־ האש שוין ז־ן לעבנםיװעג שאדענדיקט... טיר אלע װײםן: םאקש ליבע־םאן איז נעײען ם־םטער, וועל״ כער האם איגז אדויםנעשירט צו שד״ה״ם, צו ליכם, צום ד״םשן װאלד, צו דער ד״טשער לאנקע• און םיר װײםן אויך: ב״ דער גאנצער שאדבינדונג ם־טן שאלק, םארן נישש אויסנעדישן װערן די װאדצלען, ײאס ציען יניקה שון די א״ביקע םענששלעבע נעשילן. לאםיר אן דעם נישש שאדנעםן, אז יעדעש סאםערלאנד װאקםם אױים שון רעד טאםע־ערר, און לבכוד אש דער נעטלעבע־ םוםער, ײאם איז באקראנצט םים זאננען װ״נשםאקן און דויק, — דארף םען צינדן ש״ערן שץ שר־ד, אץ נישם באשלעקן די עדד םים ש״םעדהוישנם׳. גזןגאל איו לעבן - ו*1בוד פװ װ. װערעםאיעװ דער באזושטעד רוםישעי שדיששששעלעד, דער םוזבר שין ,ש־יששן שץ א דאקשאר*, ,אץ א שעםשן זינקל׳ א. א., ז. זערע־ שאיעז האש איצש שארעשנשלעכם א נדוים בוך (שץ 524 ז״שן) ,נא־ נאל אין לעבן׳. עם איז א זאםלונג שון יד־עות און דא־יטענםן זענן דעס לעבן פון ז. נאנאל, גענעבן אץ א שישטעםאשישע־ שא־ם. אין בוך זענען געבראכש די פ״נוננען, בדיז, א״נדרוקן שין גאגאלש צ־ש־םענששן זענן דעם לעבן, כאיאקשעד, ש־־דן, זארגן, שב־בה שון דעם נעניאלן דושישן קינםשלעד, דעם םחבי שזן ,־עדיזא־', ,שיישע נששית׳ א. א. ן ז. זערעסאיעז סר״בש אין דעם אדי־נשיד: ,עם איז נישש ק־ן ביאנראשיע, עם איז ששיש א זאםלונג םאשע־יאלן, דאם איז אוישגעקליבן נעזארן זי-ז״ם־םעגריעך אביעקטיד׳, ז• װעדעםאיעז האש םים א שא־ יאד צודיק שא־עשנשלעבש אן ענלעך זע־ק ,שושקץ אץ לעבן׳, זאש האש נעהאש ג־ויס עד־ שאלנ. זערעםאיעװ חזרט איצט איבעד דאם, זאם ער האש נעשדיבן דאן אין ז״ן בוך זעגן שושקין: ,שיל ידיעות, װאש זעדן געב־אבם אץ בזך, זענען נישש נאד־שינקשלעך, אין ז״ האבן א כאדאקטער שץ םעשיות, לענענדעם, רבילות. אבעד א לעבעדיקעי םענשש איז באראקשעדיםםיס ניסט נאד טיט די אויםענשיסע שאשירוננען שץ זײן לעבן, — נישש װ־ניקער כא־אקםעדישםיש איז ער םיש די בבא־פעשױת, װאס זערן נעשאשן ארום אים, םיש יענע םעשױח און רבילוחן, זאם ער רושט אדויש. ניששא ק״ן דויך אן א ש־ע־, אץ יעדעד ש־עי האש זיך ז״ן רויך. זענן דיקענםן דע־צ״לש טען נישש דאש, זאש םען דערצ־לט װענן באילעדן, און די םישקץ־לעגענדע ש״דט זיך ששאדק אש שון דעד טאלששאישע־'. די רוס־סע קריטיקעד אץ לישע־אםו־־שאדשעד האלםן, אז דאש בוך ,גאנאל אץ לעבן׳ איז שיל אינםעדעשאנטעד אץ זיבשיקעד זי שיל נאנאל־ביאניאשיעש. — ״אן דעם צװײטן פרילינג״ ־ ר$מאן פון א ױנגער פרוי אין ענגלאנד האם אדויםנערושן גריים אינטע־עש דער דאםאן שון דע־ 26 יאריקער רזשענעט בעיט ,אן דעם צז־שן ש־יליננ׳, זאש האש באקיםען א שדעםיע שץ 5 טויזנם שונט. דאש איז דעד ע־שטעד ראםאן שץ דעי ױננע־ עננלישעד שדישששעלעדין, ע־ איז געשדיבן לויש די טאנביבעד םץ איד ז״דן, זאש איז נעזען א שאשםא־. — ״רולעטענפורג״ פון לעאניד גראםמאן לעאניד נדאסטאן, דעד םאזעשישער ש־ישששעלער, זעלבער האש ז־ך באקאנש געםאכש םיש ז״נע ביאנ־אשיסע ־אשאנען, האש שאדעסנשלעכש א ראםאן ,דולעטענבורנ׳, אין זעלבן עס איז ארויס־ געשידש דאםשאיעזםקי. אין דער םאזעםישעד קדיםיק האש דעד ־אםאן אדױסנערושן איטצושרידנק־ם. ראםאן-ביאנדאשיעס האבן נרוים דעדשאלנ אויך אץ ראשנשאדבאנד. א םאזעשישעד קייםיקע־ ששו ״כט אינשער, אז די םיבות שץ אם דעם דע־שאלנ זענען סא־ש״דן אין ,בודזשואק אױםלאנד אץ אץ שאדבאנד׳. אץ א־ראשע אנטלוישם םען שװ דעם ה״נטצ״םיקן לעבן, םען װיל זיך או־םבאהאלםן שון אים. םען איז םיד שון דער א־וםיק״ם. און ד• םאוועםישע קריטיק שאדע־ם שון דעם ראםאן-ביאנראשיע, םען זאל קודם-בל נעבן דעם קלאםן-כאראקםעד שון דער צ־ט, אץ זערבעד די שערזענלעכק״ם האט געלעבם אץ געװירקם. ,שאד אונו אױ נישט אננעםבאר א ־אםאן־ביאנראשיע שון םתם א םענםש, שץ אן אלטענטש, רי ביא• גדאשיע אויםעד א קלאם, אויםעד די קאנקרעםע נעזעלשאשםלעכע באצױנגען, אױםעד קאנקרעטע שאדםען סון נעזעלשאשםלעכן קאםף׳. דעריבער שטעלם נישט צושרידן די םאזעםישע קריטיקער נראםםאנם ,רילעטענבורנ׳. —