Literarishe bleter · 1933-06-16 · 24 (16.6.1933) · p. Seite 382

ליטערארישע בלעסער נום. 24 ■475) זײט 382 ענדערן מײן רעדע, םילדער מאכן דעם םאן. מ׳דארף דאך נע• מען אין אכט, אז איך האב די רעדע געהאלן בלײז אד>,;ק דעם גוטן װילן און דער פרײנטלעכער באצױנג םצד די דעלע. גאטן צו מײן פערזאן. דער פארטראנ מײנער האט דאך גע-אש א באדײטנדן פאליטישן מאמענט, דאס װאס עס אױ קעגן ד■ אײגנטלעכע פרינציפן םון ,פען״. א־ך האב דעריבער שבת א גאנצע נאכט געארבעט איבער דער רעדע און זי פארגעטראגן אין מיין דייטש - מיט די גרייזן. איך האב נישט געהאט װער ס׳זאל מיר טעכניש ארויש• העלפן — קלאנט זיך אש. א גרויסע באדײטונג האט פאר אונז געהאט דער ארויס■ טריט פון דער האלענדישער דעלעגאציע און הויפטזעכלעך פונכ איטאליענישן דעלעגאט, דעם פוטוריסט מארינעטי. טאקע דערפאר, װאם איטאליע אױ א פאליםישער פארבינדעםער מיט דײסשלאנד, איז דער ארויסמריט פונם איטאליענישן דעלעגאט געײעזן װ־כ> טיק. און דאם, װאם מארינעטי האט םיט אזא סאסיסםאקציע אונטערגעשצראכן, אז אין לאנד, װאס װערט דורך איש פאר■ טרעטן, איז נישט פאראן קײן אנטיסעמיטיזם און אז ײדן זענען גלײכבארעכטיקטע בירגער, דאס אלײן איז שוין געװעזן א פאטט אין פנים דעם היטלעריסטישן ד יטשלאנד. איך האב טאקע — פארענדיקט אש — מארינעטין הארציק געדאנקט. — גלויבט איר אין דער געזעלשאפטלעכער באדײטוננ פון דער ״פעך־באװעגוננ ז — זיכער! — רופט אש אוים — דאם װאס עם איז געשען לעצםנם אויפן קאנגדעס אץ יוגאסלאװיע, האט, לויט מיין מיינונג און אויך לויט דער מיינונג פון דער ענגלישער דעלעגאציע, שטארק געהויבן דעם פרעסטיזש פון ,פען״־קלוב, דער פאקט, װאס די דייטשע דעלעגאציע איז אװעק פון קאנ■ גרעס, באװײזט, אז די ,פען״-ארגאניזאציע קאן אויך האבן א פאליטישו אײנפלום. די אלע מיטגלידער, װאס װעלן נישס האבן דעם מוט צו פארטיידיקן די פרייהייטס׳פרינציפן פון דער ,פען״-ארגאניזאציע בײ זיך אין לאנד, װעלן װערן אויס■ געשלאסן. אוו די ,פען״-ארגאנױאציגס װעלן אויםגעפאדערפ װערן צו שיקן נאר אזעלכע דעלעגאםן, װעלכע האבן יא דעכ■ דאזיקן מוט. אין אלגעמײן װעט דער ,פען״-קלוב װערן איצט אויסנע■ רייניקט, עם װעלן ארויםפאלן אסך פון די ביזאיצטיקע מיטנלי• דער. צוס ,פען״ װעלן קאמן געהערן בלוױ די שרײבער, װאפ האבן עפעס װיכטיקם געלײסטעט פאר דער ליטעראטור אין װאם פארטיידיקן אלמענטשלעכע אידעען אין זייערע װערק. * איבערן ,סיטראק׳-גאראזש, װאס איז אנטקעגנאיבער דער קאפע, װיקלען זיך שוין בלויע םאונאכטיקע שאטנס. דער גע■ דראנג אויף מאנפארנאם שטייגט, אויך אונזער שטילע קאפע װערט פולער און פולער.-מיר פירן אשן צו צו זיץ האטעי אײפן זייטיקן געםעלע ליטדעי. אש פארט איצם קײן ענגלאנד צו זײן טאכטער, װו ער װיל אין א רויק דארף-װינקעלע ביים ים פארענדיקן דעס דריטן טייל פון זיין ,תהלים-ײד״. זײן פנים איז פסדר איץ פארצוקט, גלײך װי עם װאלט אים עפעס סיף געעגבוירט. — יא - זאגט אש נאך א לענגערן שװײגן — די היט לער-םאכט גײט װי א כװאליע אײף דער גאנצער װעלט, אין ײדן האס סען אין פיל ערטער פיינט. די לעצטע װערטער האם אש אמיםגעזאגט מיט א שטיב, װאם מאכט טרויעריק און דערשלאגט. י ■ארי־, 9 ייני 1933 טייל ײדישע שרייבער. א באצױננ, .־ואס קומט ביי אײניקע גיכער צוליב קנאה, װי צוליב תיך-זאכן. — מ׳האט סיר שוין נישט װאס מקנא צו זײן - זאגט פלוצים אש, גלייך װי ער װאלט פון מיר ארויסגעשלעפט סיין געדאנק — אין דײטשלאנד גייען שוין מער נישט מיינע ביכער. ער נעמט אראפ דעם צעקנייטשטן, ברײנעם הוט, װאס שלאגט זיך איננאנצן אפ פון זיין פרישן, העלן יאנצוג. אױפן שםערן לאזן זיך אים אראפ עטלעכע נרויע, אבער געדיכטע פאססעס האר. זיין פנים אױ אנגעשטרענגט און ער שװייגט. — װי איז פארט געװען דער פארלויף פונם קאנגרעסז— רײס איך איבער אשס שװײגן. — מיר װעלן זיך אב סל צוזעצן — זאנט אש און ועצט זיך גלײך אװעק אויפן טאראס פון קאפע ,צאמעניל״, װו מיר האבן זיך אין דעם םאםענס געפונען. איך האב פארשטאנען, אז איצטער װעט שוין זיכער קו־ מען דאס רויקע, כסדרדיקע דערציילן. און גלייך טאקע, װי אש האט זיך באשטעלט זײן ,לימאנאד פיעססע״ און אריינגעקװעטשט דעם צעהאלבטן ציטרין, האט ער אננעהויבן: — אויפן װעג צום קאנגרעס האב איך אויף דער שיף גע־אם די געלעגנהייט זיך צונויםצורעדן מיט דער ענגלישער דעלעגאציע און מיט איר פירער װעלס. זײער שטעלונג איז גע- װעזן: נישט ציצולאזן צו קיין קאנפליקמן, װאס װאלטן געקאנם אײפרײסן דעפ קא:גרעס, און ממילא צי צעברעכן ד־ ,פען״-בא- װעגונג, װעלכע זיי האלטן פאר זײערס אן אידעע. — פרױואט — שטרייכט אש אונשער — האב איך מםכים געװען מיט די ענגלענדער. אז די פראנצויזן, פאליאקן און יידן זאלן נישט ארויסטרעטן׳ װייל דאס זענען פעלקער, װאס האבן פאליטישע חשבונות מיט דייטשלאנד. זײ האבן מיר איבערציי ט דערין אז ס׳װעט זײן פיל בעםער• װען ס׳װעלן ארויסטרעטן אנדערע פארשטײער, װעמענס רעגירונגען עס שטײען נישט אין קיין פאליטישן קאנפליקט סיטן היינטיקן דייםשן רעזשים. — װעט איר דאס סוןז — האב איך געפרעגט די ענגלענדער. דע■ רויף האב איך נישט באקומען קײן קלארע תשובה. — איר פארשטייט? — גיט מיך אש א פרעג און זעצט וױיטער פאר: — אז העפטמאן איז געקומען, האבן מיר זיך דורכגערעדט, אז מיר, די ײדישע דעלעגאטן, דארפן זיך באסיען, אז צוליב אונז זאל דער קאנגרעס נישט װערן אויפגעריםן. ביי ־יך אבער האב איך באשטימט, אז מיין רעדע װעל איך האלסן טראץ אלעמען. — האט דער פראנצ־יזישער דעלעגאט בענזשאסען קרעםיע נישט געמאכט דאס מאל זײנע אנטי-ײדישע שטיק? — פארקערט, ער האט זיך געהאלטן װי אן אמתער ײד. בכלל זענען די פראנצויזן און די בעלגיער געװען אונזערע נאענטסטע פארבינדעטע אויפן קאנגרעס. זײ האבן פארפאםט א רעזאלוציע, װו די געשעענישן אין דייטשלאנד זענען אמשארפסטן געקומען צופ אויסדרוק. אין דער רעזאלוציע זענען איבערנע- חזרט נעװארן די פרינציפן, אויף װעלכע דער ,פען״-קלוב איז געבײט. װען דידאזיקע רעזאלוציע — זאגט אש — װאלט דורכ• געפירט געװארן, װאלט עס געװען פאר אונז א גרויםער זיג און א װארנונג נישט נור פאר דײטשלאנד, נאר אויך פאר דער װאקםנדער רעאקציע אין אלע אנרערע לענדער. די דײטשן זע■ נען גרײט געװעזן מיך אײםצוהערן און דערנאך צו ענטפערן. זײ האבן מיר דאס דערקלערט אין זייערע געשפרעכן מיט מיר. צוליב דע־ דאזיקער פליצלינגער לאגע .האב איך געמוזט