Literarishe bleter · 1933-05-26 · 21 (26.5.1933) · p. Seite 334

ליטעראריעזע בלעטער נומ. .)2 (472) זײט 334 פארטײא<שער אנגעהעריקײט, א געפיל פאר באלײדיקנדיקן גרינג• שעצן פון םענטשלעכער װירדע, — זײ זאלן זיך אנשליםן עו אונזער פראםעסט און זאלן פארשטײן די םאלידאריםעט, ױאס פארבינדט אונז מיט די אלע, װאם קעמפן קעגן צעװילדעװעטן טעראר, קעגן דער רעאקציע, װאם האט נישט קײן שום גוים אץ אפהאלט; שע קרײזן און בירגערלעכע ליבעראלן; דאס אײנפירן פון אױס• נאמס־צושטאנד אין גאנץ דײםשלאנד; דאס אפשאםן די עלע• מענטארסטע רעכט און פרײהײטן, אויף װעלכע עס שטיצט זיך די גאנצע הײנטצײטיקע ציװיליזאציע. מיר װענדן זיך צו אלע שרײבער, צו אלע פארטרעטער פון דער עפנטלעכער מײנונג, צו אלע םענטשן אין אייראפע און אק אמעריקע, װאס םארמאגן, נישט געקוקט אויף זייער א ו נ ז ע ד צ ײ ט ,דזשיקע־גאם״: און איך — םען טיים זװיף םיר םיס רי פיננער: ,אם זי, די זיננערץ, א רוח אץ איר םאםען, זי שלעאט זיך רא ארום, און פלעכט םון אונזעד אוםנליק נדאםען. ודאלם זי נעכטן גײן םים אונז אין נאם ארױם און זען — און איך האב נישם װאם צו ענטםערן א ודא־ם, איך ודײם — איך בץ נישם פון די םענטשן ,פערוױ סארם*... זי, די זינגערין, איז ״מיד פון אירע און פון אנדערע לידער׳, אזוי קלאגט זי זיך אין דעם צװײטן ליד פון דער סעריע ,דזשיקע גאם״. ״טרערן — זאגט ױ, זענען נישט קײן פערל, װי עם שרײבן עד׳הױם פאעטן, ס׳זענען םלעקן אין קוי• טיקע בעטן.׳* זי וװינט אלײן אויף דער דזשיקע גאס, חם׳וחלילה נישט אץ א פאלאץ, און אויך נישט אין אן אייגענער װיליע, און דאך װײזט זיך איר אויס איר אײגן שטוב װי ,ןז קארוסעל, א קארוסעל אויף אויםנעפוילטע שפאלן, און אטזן באלד אינמיטן זינגען װעט זי פאלן׳. אין װען זי גײם אדורך די גאס, די אוםגליקלעכע ײדישע גאם, די דזשיקע-נאם, װאם אױ אײגנטלעך א מין סימבאל פון אלע ײדישע גאסן פון דעם הײנםצײטיקן יידישן געטא, די גאס װו ...קינדער זענען נישט קײן שטיפער, נןןר בײגלהענדלער אויף די ר>ז:ן, אץ יעדערער איז בלײך, װי א בעל־םים, פינקם װי זײ װןוילטן אין קוישן די אוםנליקן נעטראנן,-- איז װען זי גײט אדורך אט די גאם, פילט זי, װי מען װאלס איר געװארפן באשולדיקונג-װערםער: ״זי, װןןם האט אונז אלף־בית געלעדנט, גײם שאװדןןװענע שיך, און נןןך נןןרנישט צעריטן, אבי םען הןןט נעיןונט: ,טײלן זיך טיטן לעצטן ביםן,' — איז טאקע םיטן קןופ אין דר׳ערד, געזונטערהײד 1 טיר הןןבן שוץ נענונ די ציננלדיקע רײד.* קלויבט ױ בסדר איבער אירע אײגענע מעשים און גע• פילן, װי א פרומער קלויבט איבער זינדיקע מחשבות און הרהורים-רעים; און װי פערל אויף א שנירל, אזוי ניזעװעט ױ אײגענע זינד צו זינד, שולד צו שולד. פירם זי אזױ שטענדיק א חשבק, א חשבון־הנפש פון באגאנגענע זינד און שטרױכלונגען. איר אײגענעם צימער אױ אפטםאל דער קאמף־פלאץ םאר איר געראנגלענישן, םאר די אױפגאנגען און איגאנגען, םאר גתםן סייזי? / װ^רשס געוזײן פ ו ן .דזשיקע נ*ס- — יידער, װ*רשע 33*1, 6* זיםן, *רויסנעגעען דורך דעם ליםער*סור־ם*נד עײם ליסעי־עטץ־ םוןרײן ווון דירך די .ליסערערישע ניעסער״. קוודיע ס*ל*ד*װסקי ״עכטע דיכטער — האט קאדיע מאלאדאװסקי געשריבן װעגן ה. לייװיקס ניי בוך ,לידער׳ — שרײבן דאס ליד פון זײער לעבן, און טראגן זײער ליד אין די ציין, װי װעלף, און זײער ליד איז ענלעך צו זײער לעבן, װי צװיי טראפן װאסער.' אט די װערטער קען םען זאגן אויך װעגן דער דיכטערין קאדיע מאלאדאײסקי, װאס שרײבט נישס סתם לידער אין דער װעלט ארײן, נאר טראגט איר ליד אץ די צײן, טראגט אויס איר דיכטונג אץ לײדן און אין װײען. דאס שטענדיקע מאנען פון זץ גוםא, די נישם• באפרידיקטקײט פון אײגענע טואונגען, די לאסטן, װאם ױ װארפס כסדר אויף אײגענע (און שװאכע, פרויאיש׳שװאכע) פלײצעס, דאס אלײן־פײניקן זיך פאר אומרעכט און אוםגערעכסיקײט אץ דאס שטרעבן צו לײטערן דעם אײגענעם מהות, - דאס אלץ דער• נעענטערט זי צו לײװיקן, װעמען זי האט כאראקטעריזירט מיט די װערטער ,אויפן שארף פון געװיםן״ <זע ,ליט. בלעס.' 1932, נ׳ 422/23) דיכטעריש געװיםן — דאס בעס זיך צו זאגן װעגן קאדיע מאלאדאװסקיס ניי בוך לידער. ס׳איז נישט קײן דיכסונג פון סתם זינגען און זאגן, םין פלעכטן גראםען און ציען פערזן, נאר דיכטונג, װאם קװעלט ארוים פון צעװײטיקטן געװיםן, פון כסדרדיקן נעראנגל םון הארבער װאר אץ געלײטערטן װילן. דאס טראגישע לעבן איז סול מיט שרײענדיקע סתירות, װעלכע עס איז שװער צו באנעמען, מיט װעלכע עם איז שװער שלום צו מאכן, — קלאגט זי, קלאגט זי זיך, אץ װיל באשײד, רופט צו געװיסן, צום אײגענעם געװיםן. און דער עיקר — זי האס טענות קודם-כל צי זץ אלײן. אירע לידער זענען מער צער• און זארגן׳לידער, וױ צער• און צארן־געשרײען. וױ גרינג איז ,כאפן די װעלס בײ דער בארד״ אץ םאנען ביי איר און װארנען איר. אבער װי קען םען קומען צו װעלט מיט טענות• תבועות, װען מען איז נאך מיט זיך אלײן װײט׳װײם נישט פארסיק. אט זאגט זי אין דעם װײטיקדיק״געפײניקטן ליד