Literarishe bleter · 1933-05-19 · 20 (19.5.1933) · p. Seite 328

ליטערזזרישע בלעטער נום. 20 (■47) זײט 328 7י,טעו־אטח־ קארל ראדעק ױעגן אלפרעד ראזענבערגם *״דער מיטאם פון י״ה״ אין םןןםקװעױ ״א״זװעששיא׳ א־ז סזןרעוזנשלעבס געװןןדן *ן א־סיקל פו; קא-ל װאדעק װעגן דעם בוך סון א״נעם מין די ,יוער־ םשרע־ם' טון היטלערן אלט־עד רזןזענננערג ״דער םיטוןם עזן 20־טן יןןדהונרערם*. דאדעק זזןנט, אז דעד ערסטער א־ינררוק, װאם פען דאם שון ןןש דעם װעדק, איז װי םען װזןלט ביינעװען אײף *ן עקיןנזןםיטע־ דיסקוםיע א־ן א םשינעים־הויז. בארימטעד דײטשער םאטיריקער און קאריקאטוריםט טעאדאר טאמאם הײנע אנטלאפן פון דײטשלאנד טעזן־זן־ טאםאם ה־נע, דעד עאדיםטער ד״טשעד םאטידיקער טון ״םיטליצ־םיםוט״, איז צזטום אריבעד די נ־ענעזן שון דייטסלאנד ק־ן טשעבאשלאװאקאי. ה־נע א־ז איצט אלט 65 ׳$.־, זיין נאנץ לעבן היוט ער נעחוזקם, נעסירט א קאםף םיטן װילהעלםישן דעסטןו־ טיזם, און איצט הןןט עד נישט נעקענט זיך צוסאםן צו דעם ע־ו־ טאלן באדבארישן רעזשים טון היטלע-ן. ע־ הוןט נ־שט נעקענט לענאל ארויםסא־ן טון ד״טשלאנד, װ־ל די ד״טסע תלינים װ*לטן עם אים נישש דע־לויבט, איז ער אװעק אזםלענאל. $ט דעם אום־ אםהענניקן נ״םש האט נישט טא־םאנט ז־ן ם־טא־בעטער יןלאף נולבראנםאן, װעלבער האט זיך צוגעטאםט צו דער בליטיקער םאבש אין ד״טשלאנד. געטע אץ רוםלאנד א־ן ציזאםענהאנג ם־טן נעטע־ױביל״ האש די ראטנסארבאנדישע אויםגאבע ״ליטע־אשירנאיע נאםלעדםשװא״ נעװידםעט נעטען א נרויםן באנד, װאם האלט איבעד םויזנש ז״ט;. נלענצנד א־ויםנעגעבן, םיט ס־ל א־לוםט־אציעש. או־טן ע־סטן א־ט סאדנעםט דא א גרויםע אויססא־שיננ סון ם. נ. דוד־ל־ן (עש האלט א־בער 400 ז״םן) ״רי־ םישע שד־בער ב־ נעטען א־ן װ״םאר*. דער פחב־ האט אז־סגע־ קליבן א ריזיקן םאטעדיאל און נענעבן אן אויםע־נעװ״נלעך בילד סון די באנענענ־סן און באצ־וננען סון רוםישע שר״בער םים נעטען. עם קוםש אויך אן *־טיקל ״נעטע אין דעד רוסישער טאעזיע״ טון װ. זשידםונםקי, עם זענען סארעסנטלעבש א ד״ ניסט־געדרוקטע אי־ בעדזעצונגען סון נעשעם לידער, אין דעד סינשטע־ אקם סון דעם צװ״טן ט״ל ״סא־םט״ אין דעד איבע־זעצוננ סין װ■ ב־ױסאװ. עם איז אסנעדרוקט אן אויסשעםנד־קע ב־בליאנראס־ע שון דער דוםישע־ ליטע־אטיר װעגן געטע (913 ניטערן). דעדנאך קוםען אדטיקלעןנ נעטע אין דעד דוםישעד םוזיק סון ם. טאטאװ; נעשע אין די רוםישע טאלעד״ ־ ע. עש־אן; נעטע אין ריםיסן טעאשער — נ. װאלקאװ; נעטע אק דער דוםישער צענזזד ־־ ם. ר״סנעד. אין ביך זענען דא 257 א־לוםט־אצ־עש. — ב״ דער נעלעגענה״ט װאלט טען באדאדסט װענדן די אויס״ םערקזאמק״ט סון ״דישע ליטעדאטוד שאדשער, ביבליאגראסן. שםודיקנדיקער ױננט אויף דער דאנקבארער טעטע — קלויבן םאטער־אל, םאבן אויסצ״בענוננען װענן דער ־אלע, װאם נעטע האט געשםילם פאד דער ״דישער ליטעדאטור און דעם ״דישז שאסנדיקן געדאנק. עס דע־טאנט זיך, אנב, דעד װונדעדבאדער קאם־םל אין י. אטאטאשים ״אין טוילישע ־עלדע־" — ״דעד לעצשעד*, אין װעלבן עם װערם נעשילדעדט דער םשביל ר׳ ױםל שם־אל, װעלבער זעצט איבעד אויף העבדעיש נעטעם ״סאיםש״. — די נעטע-איבע־• זעצוננ סאדנעטט אים און ז״ן װעזן זינם יא־ן. — נעטע אין דאם ״דישע שאסן — איז א דאנקבארע טעםע סאד סארשער. — וו/ב7*ט= דער עלפטער קאנגרעס פון^די^פען־קלרבן דעם 25״םן טא־ ־עדט נעעשנט א־ן ראנוזע (יונאטלאװיע) דע־ עלסטע־ אינטערנאצ־אנאלער קאנגרעם סון די טען־קלובן. דער ה״■ יאריקע־ שען״קאננרעם זאנט צו צו ז״ן אן אויםערארדנטלעבער דע־טיט, װ־לעם װעש שם־ן די סראגע װענן דעם ד״טשן םען-קלוב א־ן ז״ן נ־עם ״־עא-נא־-י ־־טן״ באשטאנד. װ• באקאנט, איז דער ד״טשע־ םען-קלו־, אין װעל^בן עם האבן זיך באש־ליקט ש־ל רא- דיקאלע, ״דישע, ס־אנדעםיװע שד״בעד, צעט־יבן נעװארן דודך דער היטלעד־שער םאבט. עם א־ז באשט־פט נעװאדן א שארװאלטוננ סון א־נענע חבדה־ליט, צװ־שן ז־ א־גענע ״קינבטלעד״, װאש םען האט װענן ז־ נא־־װ״ניק נעהערט. דע־שאר איז טאםאם םאן דע־ עק• ם־טגליד שון דע־ ד־טשער ל־טעראטור אין דע־ םען־באװענוננ, א־ן חרם, ז״נע װערק װערן עסנטלעבט שאדבדענש. ה־נ־־ך טאן װעדש שטא־ק באקעםסט, א־יך די איבע־יקע שרישטשטעלער, װעלבע נ־ען נישם אין ססאן טיט דע־ בליטיקע־ ה־טלע־־סטשינע, זענען װעד אנטלאסן, װע- עש ז־צט אין די ד״טשע תשיםות, אדער אױ באז״־ טיקט איננאגצן סון ל־טעראד־שן לעבן א־ן סין דער םרעםע. — דעד נ״ער םען־קלוב א־ן ד־טשלאנד װ־ל ־עש־עזענט־דן ד״טשלאנד א־ן דעד אינטעדנאציאנאלעד שד״בעד-אדנאני אציע, דאם איד או־סנאבע איז — די נ־םטיקע צו־אמענא־בעט סון די אינטעלעקטואליםטן לטובת די שעלקעד. דעד ״דישעד טען־קלוב האט װי באקאנט, זיך נעװענדט צו דע־ סען־צענט־אלע ם־ט דעם שארשלאנ, םען זאל אויםשליםן דעם ד״טסן סען־קלוב אין ז״ן א־צשיקן באשטאנד שון דער סען״בא־ װעגונג. די לאנדאנער צענטדאלע האם געענשסעדש דעם ״דישן שען״ קלוב, אז די ש־אנע װעם נעשטעלט װעדן או־ף דעם קאנג־עש שון די סען״קלובן אין דאנוזע. — אגב, װעט ה־״יאד אנשטאט דעם סאדשטא־בענעם סדעז־דענט סון דעד סען־צענטראלע דזשאן נאלם״ װאױטי דעשדעזענטידן ד• סען־צענט־אלע דעד באר״םשעד עננלישעד ראםאניםט אין היםטא־יקעה הערבעדט װעלש. די סא־שט־ע־ שין די שאדש״דענע שען־קלובן אויס■ קאננרעם װעלן םיזן נעבן דעם םאטיקן שא־שן ענטשער די שאדגאלאפ־רטע ד״טשע שד״בער, די לו־שעד און ט־טלוישער שון היטלעריזם, װעלבע װעלן האבן די חיצסה צ־ ק־םען אויסן א־נטע־נאצ־אנאלן טען־קאנ־ גדעם. — אי־ב ש׳א־ז נאך װעטען גע־ען צו װ״ניק קלא־ דע־ העםלע־ כעד ס־צף סינם ה־שדיעדישן דעזש־ש, האש די פ־עד-סאדששעל־ננ, װאם איז א־ננעא־דנט נעװא־ן די שאדגאנגענע װאך אין בעדלין םיטן סא־ב־ענען די װעדק סון ״דישע א־ן ״דן־ש־״בער - שוין באש״נ״ סערליך באװױן די גאנצע װילדק־ט און באדבאריזם סונם היט״ לעדיזם. ראש נאך האט מען געקענט טין ־־ בדי אינשעדצושטד״בן דעם װילדן שנעו;? מאקס ליבערמאנס בריװ צו דער^ פרײסישער קרנםט־ אקאדעמיע דער 85״יאריקע־ װעלט״באריפטע־ טאלער םאקט ליבערםא;, דער ע־ן־ס־עזידענש ס־ן דעד סד־ש-ניעד ק־נשט־אקאדעטיע, האט צונעש־קט צי דע־ פד־שישעד קונםט״אקאדעמ־ע א ב־יװ, אין רעלבן עד שד״בם: ״איך האב בעת ם״ן לאננ לעבן טיט אלע ם־נע בוחות נעדינם דער ד״טשע־ קינשש. נאך ם־ן ט־סעד א־בעדצ־גיננ, האט די קונםט ק״ן שים ש״ב־ת נישט טיט סאליטיק, אדע־ טיש ם־ן אס״ שטאטונג. א־ך קאן דע־יבער טעד אין דעד ס־״שישעד קונשט־אקא״ דעםיע, װו איך בץ געװען 30 יאד םיטגליד און 12 יאר ס־עזידענט, לענגעד נישש שא־בד״בן, װ״ל ם״ן דאזיקער ששאנדסונקט נעסינט שוין דאדם ק״ן אדט נישט. נל״בצ־שיק׳ ל״נ איך אװעק דעם םיר געשענקטן טיטל סון עדן־סרעז־דענט*. —